Йӳçлĕк

Википедири материал

(Кислород çинчен куçарнă)

**Элементсен периодикăллă системи**
H																	He
Li	Be											B	C	N	O	F	Ne
Na	Mg											Al	Si	P	S	Cl	Ar
K	Ca	Sc	Ti	V	Cr	Mn	Fe	Co	Ni	Cu	Zn	Ga	Ge	As	Se	Br	Kr
Rb	Sr	Y	Zr	Nb	Mo	Tc	Ru	Rh	Pd	Ag	Cd	In	Sn	Sb	Te	I	Xe
Cs	Ba	*	Hf	Ta	W	Re	Os	Ir	Pt	Au	Hg	Tl	Pb	Bi	Po	At	Rn
Fr	Ra	**	Rf	Db	Sg	Bh	Hs	Mt	Ds	Rg	Uub	Uut	Uuq	Uup	Uuh	Uus	Uuo

	*	La	Ce	Pr	Nd	Pm	Sm	Eu	Gd	Tb	Dy	Ho	Er	Tm	Yb	Lu
	**	Ac	Th	Pa	U	Np	Pu	Am	Cm	Bk	Cf	Es	Fm	Md	No	Lr

Щёлочь металĕсем

Щёлочьпа çĕр металĕсем

O	8
15,9994
2s²2p⁴
Йӳçлĕк

[тӳрлет] Палăрту ячĕ пулса тухни

Oxygenium («кислород») грек чĕлхинчен килет, вăл «йӳçĕке çуратакан» тени пулать; ку вара çак «кислота» терминăн малтанхи палăртăвĕпе — оксидпа — çыхăннă.

[тӳрлет] Тĕпчесе уçнин историйĕ

Официаллă версипе, йӳçлĕке акăлчан химикĕ Джозеф Пристли çурла, 1 1774 ртутĕн йӳçĕклине герметиклă хупнă савăтра (Пристли çак хăватлă линзă витĕр хĕвел пайăркисене кĕртсе янă пулнă).

2HgO (t)→ 2Hg + O₂↑

Çапах Пристли малтан хăй çĕнĕ ахаль япала уçнине тавçăрса илеймен, хăй шутланă май сывлăш тытăмĕн пĕр пайне тупрăм тенĕ (ăна вăл «дефлогистиленĕ сывлаш» тенĕ). Хăй уçнă пулăма Пристли паллă франци химикне Антуан Лавуазьене пĕлтернĕ.

[тӳрлет] Çутçанталăкра вырăнĕ

Йӳçлĕк — Çĕр çинче пур çĕртре те сарăлнă элемент, вăл тĕрлĕ его долю (в составе различных соединений, главным образом силикатов), приходится около 47,4 % массы твердой земной коры. Тинĕсĕн тата тăварсăр шывĕнче çыхăннă йӳçлĕк шучĕ — 88,8 % (йывăрăшĕпе), атмосферăра ирĕк йӳçлĕк шучĕ 20,95 % (калăпăшĕпе) çитет. Йӳçлĕкэлеменчĕ çĕр витĕмĕн 1500 ытла сыпăнăвесен шутне кĕрет.