Тат чĕлхи

Тат чĕлхи
Тăван ят:	зуун тати, zuhun tati
Патшалăхсем:	Раççей, Азербайджан
Регионсем:	Дагестан
Официаллă статус:	Дагестан
Классификаци
Категори:	Еврази чĕлхисем
Инди-европа çемьи Иран ушкăнĕ Хĕвел анăç кĕçĕн ушкăн
Çырулăх:	кириллица, латиница (Тат çырулăхĕ)
Чĕлхе кодĕсем
ISO 639-1:	—
ISO 639-2:	—
ISO 639-3:	ttt — тат чĕлхи jdt — туçи еврейсен диалекчĕ
Çавăн пекех пăхăр: Проект:Лингвистика

Тат чĕлхи — татсен, туçи еврейĕсен тата эрмен-татсен диалект ушкăнĕ. Иран чĕлхисен кăнтăр-анăç кĕçĕн ушкăнне кĕрет. Азербайджанпа Раççейре (Кăнтăр Дагестан) сарăлнă. Калаçакансен йышĕ Раççейре 3 пине яхăн çын (2002 ç., çырав). Азербайджанра калаçакансен йышне палăртман.

Ячĕсен варианчĕсем — «зуһун тати», «парси», «фарси» е вырăн ячĕпе, тĕслĕхрен «лахыджы» — Лахыдж пурăнан вырăн ятĕнчен. Азербайджанри Апшерон, Кубин, Дивичи, Хызин, Сиазань, Исмаил тата Шемахин районĕсенче; Раççейре — Кăнтăр Дагестанра вырнаçнă.

Тат челхин ареалĕ (сарă)

Çырулăх

Туçи-еврей чĕлхин çырăвĕн тапхăрĕсем

1928 çулчен туçи еврейĕсем тат челхишĕн юрăхлă авалхи еврей алфавичĕпе усă курнă. 1928—1938 çулсенче латин алфавичĕпе, 1938 çултанпа — вырăс графикин никĕсепе тунă алфавитпа усă курнă:

А а	Б б	В в	Г г	Гъ гъ	Гь гь	ГI гI	Д д
Е е	Ё ё	Ж ж	З з	И и	Й й	К к	Л л
М м	Н н	О о	П п	Р р	С с	Т т	У у
Уь уь	Ф ф	Х х	Хь хь	Ц ц	Ч ч	Ш ш	Щ щ
Ъ ъ	Ы ы	Ь ь	Э э	Ю ю	Я я

Азербайджанра тат чĕлхинче (тат чĕлхиллĕ мĕнпур конфессиллĕ халăх валли) 1990-мĕш çулсен пуçламăшĕнче азербайджан латиниципе усă кураççĕ.

Каçăсем

Wikimedia Инкубаторĕнче татла Википедийĕ тест-уйрăмĕ пур.

• Туçи-еврей он-лайн сăмахсарĕ
• Зуун джуури е туçи-еврей челхи (чылаях хыпар грамматика пирки, çав шутра тĕрĕс мар глаголсене сăпатланăвĕ)
• Кĕске туçи-еврей чĕлхин калаçу кĕнеки
• Он-лайн вулавăш

Вуламалли

• Агарунов Я. М., Агарунов М. Я. Татско (еврейско)-русский словарь. М., 1997.
• Дадашев М.Б. Русско-татский (горско-еврейский) словарь. М., 2006.
• Грюнберг А. Л. Язык североазербайджанских татов. Л., 1963.
• Грюнберг А. Л. Давыдова Л. Х. Татский язык, в кн: Основы иранского языкознания. Новоиранские языки: западная группа, прикаспийские языки. М., 1982.
• Грюнберг А. Л. Татский язык. // Языки мира / РАН. Ин-т языкознания; Редкол.: В.Н. Ярцева (пред.) и др. — М.: Индрик, 1997. — Иранские языки. Ч. 1: Юго-западные иранские языки / Редкол.: В. С. Расторгуева (отв. ред.) и др. — 207 с.
• Миллер Б. В. Таты, их расселение и говоры. Баку, 1929.
• Миллер В. Ф. Материалы для изучения еврейско-татского языка. СПб., 1892.
• Миллер В. Ф. Опыт грамматики татского языка. Ч. 2. М., 1907.
• Миллер В. Ф. Очерки морфологии еврейско-татского наречия. СПб., 1892.
• Миллер В. Ф. Татские этюды. Ч. 1. Тексты и татско-русский словарь. М., 1905.
• Соколова В. С. Очерки по фонетике иранских языков. Ч. 1. М.—Л., 1953.
• Соколова В. С. Очерки по фонетике иранских языков. Ч. 1. М.-Л., 1953.
• Ширвани Хагани. Диван