Тутарсем
Çак терминăн урăх пĕлтерĕшсем пур, Тутарсем (пĕлтерĕшсем) пăхăр.| Тутарсем Татарлар |
|
|---|---|
| Пур йышĕ: | 7 млн |
| Вырнаçăнни: |  Раççей: 5 554 601[1]
|
| Чĕлхе: | тутар, вырăс тата ур. |
| Тĕн: | ислам суннит толка, тутар-кĕрешĕнсен — православи |
| Кĕрет: | Алтай çемьи |
Тутарсем (тăван ячĕ — тут. татар, tatar, нум. х. татарлар, tatarlar) — Раççейĕн европа пайĕн вăта облаçĕсенче, Атăлçире, Уралçумĕнче, Çĕпĕрте, Казахстанра, Вăтам Азире, Синьцзянра, Афганистанра[8] тата Инçет Тухăçра пурăнакан тĕрĕк халăхĕ.
Раççейри тутар халăх йышĕ 5554,6 пин çын (2002 çулхи халăх çыравĕпе) — Раççейре пурăнан халăхăн 3,83 %[9]. Раççей Федерацинче йышĕпе иккĕмĕш вырăнта (вырăссем хыççăн). Виççĕ тĕп этнотерритори ушкăна: атăл-урал тутарĕсем, çĕпĕр тата аçтăрхан, хăш чухне поляк-литва тутарĕсене те палăртаççĕ, пайланаççĕ. Тутарсем Тутарстан Республикин çурринчен ытларах пайĕ (52,9 %, 2002 çулхи çыравпа[10]). Тутар чĕлхи алтай çемьинчи тĕрĕк ушкăнĕн кăпчак кĕçĕн ушкăнне кĕрекен чĕлхе, унăн виççĕ диалект: анăç (мишар), вăта (хусан-тутар) тата тухăç (çĕпĕр-тутар). Тутарсен ытларах пайĕ мăсăльман сунит тĕнне ӗненет, пӗчӗк пайĕ — кряшенсем — Православине ӗненеҫҫӗ.
Тупмалли |
[тӳрлет] Йăла
Тутар йăлине кĕнĕ кил-çурт — пураллă, урамран картишпе уйăрнă пӳрт. Пӳртĕн мал енне тĕрлĕ тĕслĕ ӳкерчĕксемпе илемлетнĕ. Аçтăрхан енчи тутарсен, ытларах енĕпе хирте пурăннă йăла юлнипе, çулла пурăнмашкăн юртăна усă курнă.
[тӳрлет] Çавăн пекех пăхăр
[тӳрлет] Вуламалли
- Энциклопеди словарĕсем тата хыпар кĕнекисем
- Народы мира: Историко-этнографический справочник / Тĕп ред. Ю. В. Бромлей; Ред. коллеги: С. А. Арутюнов, С. И. Брук, Т. А. Жданко и др. Институт этнографии АН СССР имени Н. Н. Миклухо-Маклая. — М.: Совет энциклопедийĕ, 1988. — 100 000 экз. (куçар.)
- Народы России: Энциклопедия / Тĕп ред. В. А. Тишков; Ред. коллеги: В. А. Александров, С. И. Брук, Н. Г. Волкова тата ур.. — М.: Большая Российская энциклопедия, 1994. — С. 320-331. — 480 с. — 50 000 экз. — ISBN 5-85270-082-7 (куçар.)
- Хайруллин Г. История татар
- Баяр А. Тайная история татар
- Имамов В. Запрятанная история татар
- Ишболдин Б. Очерки из истории татар
- Исхаков Д. Татарская нация: история и современное развитие
- Римзиль Валеев. Татары у себя дома
- Фәхретдинов Р. Татар халкы һәм Татарстан тарихы (Татарский народ и история Татарстана, на татарском языке)
- Ибятов Ф. М. Тохтамыш и Тимур
- Проблемы консолидации татарской нации
- Фотографии татарского народа в фондах Кунсткамеры. Вся информация защищена, использование в сторонних ресурсах недопустимо, только ссылки на сайт МЭА
[тӳрлет] Асăрхавсем
- ^ Пĕтĕм Раççейри 2002 çулхи халăх çыравĕ. Раççей регионĕсен нацисен йышĕ
- ^ «Ватаным» этем пĕрлĕх сайтри хыпарсемпе.http://www.vatanym.ru/?an=vs309_mp3
- ^ Казахстанри 2009 çулхи халăх çыравĕн пĕтĕмлетĕвĕ.
- ^ 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12 тата 13 Tatar Ethnic People in all Countries
- ^ Всеукраїнський перепис населення 2001 (вырăс версийĕ)
- ^ Численность постоянного населения Кыргызской Республики по национальностям
- ^ Populaţia după etnie la recensămintele din perioada 1930—2002, pe judeţe
- ^ Татарская диаспора Афганистана. Республика Татарстан. Официальный сервер. Тĕрĕсленĕ 26 кăрлач уйăхĕн 2011.
- ^ Результаты всероссийской переписи населения 2002 года. Национальный состав. (2003). Тĕрĕсленĕ çĕртме, 5 2008.[1]
- ^ Пĕтĕм Раççейри халăх çыравĕ, 4-мĕш том; Национальный состав населения Республики Татарстан: Статистический сборник по итогам Всероссийской переписи населения 2002 г, том 4/Комгосстат РТ — Казань: Издательский центр Комгостстата РТ, 2004, С.13.
