Урарту чĕлхи
Урарту чĕлхи (халдей, биайн) — Урарту патшалăхĕн чĕлхи (Ван кӳллинчен тухăçалла Урми кӳлли таран, Арарат айлăмĕнчен çурçĕр Ирака çити пирĕн эрăччен VI ĕмĕр).
Хуррит-урарту чĕлхесен çемйи шутĕнче, тухăç-кавказсеншĕн тăван шутланать. Хăш ăслăхсен шухăшĕпе, çăк чĕлхе çыруллă ĕçре çеç пурăннă, пуплевре эрмен чĕлхипе усă курнă. [1][2][3].
Тупмалли |
[тӳрлет] Чĕлхе хаклăхĕ
Агглютинативлă суффиксăсем сăмах тăваççĕ, улăштараççĕ.
Сĕнĕвен эргативлă конструкцийĕ.
15 яхăн пĕтĕç (падеж), глагол имеет совершенную и несовершенную видо-временные формы, два типа спряжения — транзитивно-эргативное и интранзитивно-абсолютное.
Куçăмлă глаголсем морфологи енчен куçăмсăррисене вичкĕн хирĕçлĕ пулать. Сăмахсен яланхиллĕ йĕрки куçăмлă глаголра: субъект — объект — предикат.
Лексикă енчен хуррит чĕлхине çывăх.
Паллă 500 яхăн савăл çырулăхлă табличек, 350-400 яхăн сăмахсем-тымарĕсемлĕ, чылайăшĕ урартуллă, ыттисем –урăх чĕлхесенчен кивçенленĕ. 70 сăмах-тымарсене эрменсенчен кĕнĕ. [4].
[тӳрлет] Çырулăхĕ
Усă курнă:
- Çĕнĕ ассири савăл çырулăхĕ. 600 табличек упранса юлнă.
- Урарту иероглифиллĕ çырулăхĕ. Тĕпчесе уçайман. Темиçе вунпӳ табличек сыхланнă. Кăштах уçса тĕпчекенĕ: А. Мовсисян. Тĕрлĕ лингвистика меслечĕсемпе усă курса, çапла авалхи эрмен чĕлхи пулнă тесе ăнкартнă [1].
- Луви иероглифиллĕ çырулăхĕ.
[тӳрлет] Вуламалли
- Мещанинов И. И., Грамматический строй урартского языка. Издательство Академии Наук СССР. Москва — Ленинград 1958.
- Мещанинов И. И., Аннотированный словарь Урартского (биайнского) языка. М.-Л., 1978.
- Меликишвили Г. А., Урартские клинообразные надписи. М., 1960.
- Меликишвили Г. А., Урартский язык, М., 1964
- Дьяконов И. М., Языки Древней Передней Азии, М., 1967 http://slovo.iphil.ru/virtlab/babilon/Diakonov_yazas/view
- Гвахария В. А., Словарь-симфония урартского языка, М., 1963
- Friedrich J., Einführung ins Urartaische, Lpz. 1933
- Արտակ Մովսիսյան «Վանի թագավորության (Բիայնիլի, Ուրարտու, Արարատ) մեհենագրությունը» (Артак Мовсисян «Храмовые записи Ванского царства(Биайнили, Урарту, Арарат))», Ереван 1998
[тӳрлет] Каçăсем
- Статья «Урартский язык» в энциклопедии «Кругосвет»
- Урартско-английский словарь
Цитатăланă чухнехи йăнăш Для существующего тега <ref> не найдено соответствующего тега <references/>
