Юн ушкăнĕ

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Çар çыннин III+ юн ушкăнĕн палли

Юн ушкăнĕуглеводсемпе белоксен ятарлă ушкăнĕсене идентификацилес меслечĕпе палăртнă чĕрчун эритроцисен мембранисенчи эритроцитăн индивидуал антиген пахалăхĕсене çырса кăтартни.

Çыннăн темиçе антиген системине уçнă.

Тĕпчев кун-çулĕ[тӳрлет]

Юн ушкăнне палăртмалли ăслай биохими никĕсĕ[тӳрлет]

  • «Юн ушкăнĕ» термин тĕрлĕ йышлă аллель генăсемпе (тĕслĕхрен, AB0 системăри A, B тата 0 пек) тĕрĕслесекен уçăмлă локуссемпе, эритроцит антигенĕсен системине пахалать. «Юн тĕсĕ» унăн антиген фенотипне (тулли антиген «портречĕ», е антиген профилĕ), юн ушкăн генĕсен пĕтĕм комплексĕн серологи çыравне, — юнăн пĕтĕм ушкăнлă антиген пахалăхĕсене кăтартать.
  • Çын юн ушкăнĕн икĕ паллă классификацийĕ — AB0 системи тата резус-система.

Çаплах, урăх антигенсен 46 класĕ пулни паллă, çапах вĕсенчен чылайăшĕ, AB0 тата резус-фактор пек, пĕрмаях тĕл пулмаççĕ.

Юн ушкăнне тĕслени[тӳрлет]

AB0 системи[тӳрлет]

...

Çыннăн юн плазминче α тата β агглютининсем, эритроцитсенче — A тата B агглютиногенсем пулма пултараççĕ, çав чухне A тата α белоксенчен пĕри кăна пур, çавăн пекех — B тата β белоксемшĕн те.

Çапла, усă курмалли тăватă комбинации пур; то, какая из них характерна для данного человека, определяет его группу крови[1]:

  • α тата β: пĕрремĕш (0)
  • A тата β: иккĕмĕш (A)
  • α тата B: виççĕмĕш (B)
  • A тата B: тăваттăмĕш (AB)

Rh-системи (резус-системи)[тӳрлет]

Резус-фактор — антиген (белок), вăл хĕрлĕ юн телецĕсем (эритроцитсем) çийĕнче пулать. Ăна 1919 çулта упăте юнĕнче, каярах — çыннăн юнĕнче те — тупнă. 85 % яхăн европейсен (99 % индейсемпе азиатсен) резус-фактор пур, çапла ĕнтĕ пурлă резус-фактор шутланать. 15 % (7 % африкансен) çуккисен вара — çуклă резус-фактор. Резус-фактор çуралакан пепкен гемолитика сарамакĕ иммунăланнă амăшĕпе хырăмри пепкин юн пĕчĕк кĕлеткисен резус-хирĕçĕвне хормăлас чухне паллă ĕç тăвать. Резус-фактор — 40 антигенăллă сас паллисемпе, цифрăсемпе тата урăх символсемпе кăтартакан кăткăс система. Часах D (85 %), С (70 %), Е (30 %), е (80 %) тĕслĕ резус-антигенсем тĕл пулаççĕ — вĕсем чи хăват антигенлăхпа палăраççĕ. Резус-системин виçинче пĕр ятлă агглютининсем çук, анчах та вĕсем пулса тухма пултараççĕ, эхер те çуклă резуслă çынна пурлă резус юна ярса парсассăн.

Урăх системăсем[тӳрлет]

Çак саманта юн антиген системисен вуншар ушкăнне, çав шутра Дафф, Келл, Кидд, Льюис тата ур. Системисем, тĕпченĕ. Тĕпчесе палăртнă тата пахаланă юн ушкăн системисен йышĕ пĕрмаях ӳссе пырать.

Келл[тӳрлет]

Келл (Kell) ушкăн системи шутне 3 юн ушкăнне —К—К, К—k, k—k — тăвакан 2 антиген кĕрет. Келл системин антигенĕсем хастарĕпе резус системи хыççăн иккĕмĕш вырăнта тăраççĕ. Вĕсем çире пурри, юн ярса панă чухне сенсибилизаци тума пултараççĕ; çуралакан пепкен гемолити чирĕ чухне тата гемотрансфузи йывăрлăхĕсем. [2]

Кидд[тӳрлет]

Кидд (Kidd) ушкăн системине 3 юн ушкăннне — lk (a+b-), lk (A+b+) и lk (a-b+)— тăвакан 2 антиген кĕрет. Кидд системин антигенĕсен çаплах изоиммуни хаклăхĕсем пур тата çуралнă пепкен гемолитипе чирлеме пултарать тата гемотрансфузи йывăрлăхĕсем пулса тухма пултараççĕ.

Даффи[тӳрлет]

Даффи (Duffy) ушкăн системине 3 юн ушкăнне — Fy (a+b-), Fy (a+b+) тата Fy (a-b+) — тăвакан 2 антиген кĕрет. Даффи системин антигенĕсем сайра чухне сенсибилизаци тата гемотрансфузи йывăрланăхĕсем тухма пултараççĕ.

MNSs[тӳрлет]

MNSs ушкăн системи кăткăсси пулать; вăл 9 юн ушкăнĕнчен тытăнса тăрать. Çак системăн антигенĕсем хастар, изоиммунлă антикĕлетке тума пултараççĕ, вăл вара юн ярса панă чухне пĕрлешенӳсĕрлĕхе илсе çитерет;

Пĕрлешĕнӳлĕх[тӳрлет]

AB0 юн ушкăнĕсен пĕрлешенӳлĕх теорийĕ юн куçарса пама пуçланă чухне, Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнче, донор юнĕ çав тери çителĕксĕр самантра, çуралать.

Тĕрлĕ ушкăнлă юна ярса куçарнин схеми.

Донорсемпе реципиентсен юнĕ «пĕрлешенӳллĕ» юн ушкăнĕллĕ пулмалла. Раççейре пĕр ушкăнлă юна çеç куçарма пама юрать.

....


Эритроцитсем пĕрлешӳлĕхĕн таблици
Реципиент Донор
O(I)Rh− O(I)Rh+ B(III)Rh− B(III)Rh+ A(II)Rh− A(II)Rh+ AB(IV)Rh− AB(IV)Rh+
AB(IV)Rh+ X X X X X X X X
AB(IV)Rh− X   X   X   X  
A(II)Rh+ X X     X X    
A(II)Rh− X       X      
B(III)Rh+ X X X X        
B(III)Rh− X   X          
O(I)Rh+ X X            
O(I)Rh− X              

Плазма пĕрлешенӳлĕхĕ[тӳрлет]

Плазма пĕрлешĕнӳ таблици
Реципиентăн юн тĕсĕ Донор пулма пултарать
O O
A O е A
B O е B
АВ Кирек епле юн ушкăнĕ

Юн ушкăнне палăртни[тӳрлет]

AB0 системипе юн ушкăнне палăртни[тӳрлет]

Проба на индивидуальную совместимость по системе AB0[тӳрлет]

Юн ушкăнĕн хыпарĕпе уса курасси[тӳрлет]

Юна ярса пани[тӳрлет]

Тĕп статья: Гемотрансфузи
Тĕп статья: Донорлăх


Юн ушкăнĕсен çыхăнăвĕ тата сывлăх[тӳрлет]

АB0 юн ушкăнĕпе резус-фактор çершывсем тăрăх сарални[тӳрлет]

Çĕршыв O+ A+ B+ AB+  O−  A−  B− AB−
Австрали[3] 40 % 31 % 8 % 2 % 9 % 7 % 2 % 1 %
Австри[4] 30 % 33 % 12 % 6 % 7 % 8 % 3 % 1 %
Бельги[5] 38 % 34 % 8,5 % 4,1 % 7 % 6 % 1,5 % 0,8 %
Бразили[6] 36 % 34 % 8 % 2,5 % 9 % 8 % 2 % 0,5 %
Канада[7] 39 % 36 % 7,6 % 2,5 % 7 % 6 % 1,4 % 0,5 %
Дани[8] 35 % 37 % 8 % 4 % 6 % 7 % 2 % 1 %
Эстони[9] 30 % 31 % 20 % 6 % 4,5 % 4,5 % 3 % 1 %
Финлянди[10] 27 % 38 % 15 % 7 % 4 % 6 % 2 % 1 %
Франци[11] 36 % 37 % 9 % 3 % 6 % 7 % 1 % 1 %
Германи[12] 35 % 37 % 9 % 4 % 6 % 6 % 2 % 1 %
Китай[13] 40 % 26 % 27 % 7 % 0,31 % 0,19 % 0,14 % 0,05 %
Исланди[14] 47,6 % 26,4 % 9,3 % 1,6 % 8,4 % 4,6 % 1,7 % 0,4 %
Ирланди[15] 47 % 26 % 9 % 2 % 8 % 5 % 2 % 1 %
Израиль[16] 32 % 34 % 17 % 7 % 3 % 4 % 2 % 1 %
Çĕнĕ Зеланди[17] 38 % 32 % 9 % 3 % 9 % 6 % 2 % 1 %
Норвеги[18] 34 % 42,5 % 6,8 % 3,4 % 6 % 7,5 % 1,2 % 0,6 %
Польша[19] 31 % 32 % 15 % 7 % 6 % 6 % 2 % 1 %
Сауд Аравийĕ[20] 48 % 24 % 17 % 4 % 4 % 2 % 1 % 0,23 %
Испани[21] 36 % 34 % 8 % 2,5 % 9 % 8 % 2 % 0,5 %
Швеци[22] 32 % 37 % 10 % 5 % 6 % 7 % 2 % 1 %
Нидерландсем[23] 39,5 % 35 % 6,7 % 2,5 % 7,5 % 7 % 1,3 % 0,5 %
Турци[24] 29,8 % 37,8 % 14,2 % 7,2 % 3,9 % 4,7 % 1,6 % 0,8 %
Аслă Британи[25] 37 % 35 % 8 % 3 % 7 % 7 % 2 % 1 %
АПШ[26] 37,4 % 35,7 % 8,5 % 3,4 % 6,6 % 6,3 % 1,5 % 0,6 %

AB0 юн ушкăнĕсен еткерлĕвĕ[тӳрлет]

В наследовании групп крови есть несколько очевидных закономерностей:

  1. Эхер те çуратакансен пĕрин те пулин I(0) юн ушкăнĕ, вĕсен ачисен IV(AB) юн ушкăнĕ çуралма пултараймасть, теприн кирек епле юн ушкăнĕ пулсан та.
  2. Эхер те çуратакансен (ашшĕпе амăшĕн) пĕрин I ушкăн юнĕ, вĕсен ачисен I ушкăн юнĕ кăна пулма пултарать.
  3. Эхер те çуратакансен пĕрин II ушкăн юнĕ, вĕсен ачисен II е I ушкăн юнĕ кăна пулма пултарать.
  4. Эхер те çуратансен пĕрин III ушкăн юнĕ, вĕсен ачисен III е I ушкăн юнĕ пулма пултарать.
  5. Эхер те çуратансен пĕрин IV(AB) ушкăн юнĕ, вĕсен ачисен I(0) ушкăн юнлĕ ача çуралма пултараймасть, теприн çуратанĕн кирек епле ушкăн юнĕ пулсан та.
  6. Эхер те ашшĕпе амăшĕн пĕрин II е III, теприн ылмашуллă III е II ушкăн юнĕ пулсан, вĕсен ачисен кирек епле ушкан юнĕ пулма пултарать.[27]

Урах варианчĕсене таблицăра кăтартнă:

Ӳкерчĕк:НаследованиеAB0.jpg

Асăрхавсем[тӳрлет]

  1. ^ Çакнашкал нумерлессине Раççейре йышăннă. АПШ-ра вăл урăхла пулнă. Пăтрашăнуран тухас тĕллевпе, АПШ-па Европăра (Раççейсĕр пуçне) цифрăпа нумерлессинчен AB0 нотацине куçрĕç.
  2. ^ «Группы крови системы Kell», Москва, 2006, 180 с авт. С. И. Донсков, И. В. Дубинкин.
  3. ^ Blood Types — What Are They?, Australian Red Cross
  4. ^ Austrian Red Cross — Blood Donor Information
  5. ^ Rode Kruis Wielsbeke — Blood Donor information material
  6. ^ Tipos Sanguíneos
  7. ^ Types & Rh System, Canadian Blood Services
  8. ^ Frequency of major blood groups in the Danish population.
  9. ^ Veregruppide esinemissagedus Eestis
  10. ^ Suomalaisten veriryhmäjakauma
  11. ^ Les groupes sanguins (système ABO) (French). Centre Hospitalier Princesse GRACE - Monaco. C.H.P.G. MONACO (2005). Тĕрĕсленĕ 15 утă уйăхĕн 2008.
  12. ^ de:Blutgruppe#Häufigkeit der Blutgruppen
  13. ^ Blood Donation, Hong Kong Red Cross
  14. ^ Blóðflokkar
  15. ^ Irish Blood Transfusion Service/Irish Blood Group Type Frequency Distribution
  16. ^ The national rescue service in Israel
  17. ^ What are Blood Groups? — NZ Blood
  18. ^ Norwegian Blood Donor Organization
  19. ^ Regionalne Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa we Wrocławiu
  20. ^ Fequency of ABO blood groups in the eastern region of Saudi Arabia
  21. ^ Federación Nacional de Donantes de Sangre/La sangre/Grupos
  22. ^ Frequency of major blood groups in the Swedish population.
  23. ^ Voorraad Erytrocytenconcentraten Bij Sanquin (Dutch). Тĕрĕсленĕ 27 пуш уйăхĕн 2009.
  24. ^ Turkey Blood Group Site.
  25. ^ Frequency of major blood groups in the UK.
  26. ^ Blood Types in the U.S.
  27. ^ Среднестатистически. Но у каждой конкретной пары ребёнок наследует только родительские генотипы, таким образом, при отсутствии у одного родителя аллеля 0 их дети не могут родиться с I группой.

Каçăсем[тӳрлет]

Шаблон:Юн