Контент патне куҫ

«Чăваш» этноним пулса кайни пирки: тĕп верççĕсем тата вĕсен историлле интерпретацийĕ (пĕлтерев тата кĕнеке)

Каҫӑсем хуш
«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Н. И. Ашмарин чăваш чĕлхин фонетики тĕлĕшпе усă курнă паллăсем (тен, пурте мар)
Патша саманинчи чăваш çырулахĕнчи паллăсем
Хальхи чăваш алфавичĕ (юлашки виçĕ паллăна мĕншĕн «чиксе хуни» паллă мар)

Чăваш этноним пулса кайни пирки: тĕп верççĕсем тата вĕсен историлле интерпретацийĕ, А.В. Савельев тата Н.С. Мясников 2026-мĕш çулхи февралĕн 6-мĕшĕнче ЧГИГН пĕтĕмлетÿ ăслав çеççĕйĕнче туса панă ăславла пĕлтерев[1], çавăн пекех çав ятпах тухнă кĕнеке[2].

Авторсем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
  • А.В. Савельев, филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ, РАН ОУАЯИЯ ăслăлăх аслă ĕçлевçи (Мускав хули).
  • Н.С. Мясников, истори ăслăлăхĕсен кандидачĕ, ЧГИГН археологилле енĕн ертсе пыракан ăслăлăх ĕçлевçи (Шупашкар хули).

Кĕнеке хуплашки çинче шăпах çак йĕркепе (алфавитпа мар) асăннă. Ку, ахăртнех, пĕрремĕш авторăн тÿпи пысăкрах иккенне кăтартать пулĕ.

Ăслăлăх редакторĕ

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Э.Е. Лебедев, филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ, ЧГИГН филологилле енĕн ертсе пыракан ăслăлăх ĕçлевçи (Шупашкар хули).

Рецензентсем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
  • В.В. Напольских[3], истори ăслăлăхĕсен докторĕ, УрО РАН ЦИЛИИИА ăслăлах тĕп ĕçлевçи тата ертÿçи, РАН пайташ-корреспонденчĕ (Екатеринбург хули).
  • А.В. Дыбо[4], филологи ăслăлăхĕсен докторĕ, РАН ОУАЯИЯ пай пуçлăхĕ, РАН пайташ-корреспонденчĕ (Мускаав хули).
  • А.С. Сараев, истори ăслăлăхĕсен кандидачĕ, ЧГИГН историлле енĕн ăслăлăх ĕçлевçи (Шупашкар хули).

Лешекки

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Чăваш сăмахăн этимологийĕн темиçе версине тиркевлĕ куçпа пăхса тухнă хыççăн авторсем хайсем чи ăнăçлă тесе шутлакан верси çинче чарăнса тăраççĕ. Этимон — лешекки пĕлтерĕшлĕ ĕлĕкхи *çăваç сăмах. Çавăнтан пулса кайма пултарнă имĕш.

А.В. Дыбо

А.В. Дыбо çапла шутлать[4]:

Оригиналла текст(выр.)  
В заключении к докладу авторы еще раз перечисляют этимологические аргументы, которые приводят их к тому, что наиболее вероятным является возведение этнонима чуваш к неплохо засвидетельствованному по рефлексам ПТю *jogoč ‘находящийся на той (противоположной) стороне’. Этот вывод выглядит хорошо обоснованным. Мы не можем быть уверены, что с обретением нового тюркологического материала данная гипотеза не должна будет смениться какой-то еще, но при настоящем состоянии дел ее следует принять. Историческая интерпретация фактов археологии и источников вполне с нею согласуется

<Кĕске куçару: Тюркологире çĕнĕ материалсем тупăнсан, чăваш этноним лешекки пĕлтерĕшрен тухнă тени, тен, сĕврĕлме те пултарĕ, анчах хальхи тăрăмра ку гипотезăна йышăнма кирлĕ.>

В.В. Напольских вара çапларах çаврттарса хунă[3]:

Оригиналла текст(выр.)  
Что касается версии «заречане» для этимологии этнонима чуваш [< тюрк. *jo ač ‘та сторона (реки)’], к которой авторы, по-видимому, приходят в результате своего обзора, она выглядит очень неплохо и, пожалуй, предпочтительно, хотя также оставляет некоторые проблемы. Сама по себе мысль о переселении чувашеязычного населения на правый берег Волги (resp. Итиля) в XV в. в смутное время предшествовавшее формированию Казанского ханства и обозначения этим населением (и, добавлю, их оставшимися на левом берегу соплеменниками) себя как «заречных» жителей вполне приемлема. Сильной стороной этой гипотезы является возможность беспроблемного объяснения мар. suas ‘татарин’ как заимствования из раннего чувашского самоназвания *śăvaś ‘заречные’ (< тюрк. *jo ač), — и таким образом эта версия является единственной, которая объясняет и татарско-чувашский (čuwaš ~ čăvaš), и марийский (suas) этнонимы, отделять которые друг от друга, как уже было сказано, едва ли следует.

<Кĕске куçару: Авторсем лешекки пĕлтерĕше тĕпе хума сĕннин вăйлă енĕ вăл — çармăс чĕлхинчи suas ‘тутар’ этнонима тĕпĕ-йĕрĕпе ăнлантарма пултарассийĕ.>

Çавăн пекех

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Асăрхавсем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
  1. ↑ Ученые ЧГИГН представили доклады на Итоговой сессии, посвященной Дню российской науки
  2. ↑ Савельев А.В., Мясников Н.С. К происхождению этнонима чуваш: основные версии и их историческая интерпретация. Чебоксары: ЧГИГН, 2026. (Альтернативăлла каçă — https://psv4.userapi.com/s/v1/d2/p-pEY6BREnlHsd9j_EVSddhoMO-qM839_Ss63F3Q7v0UGn8Al1B7ygm-W-wDouZdiphTSmEKaT5nWtAdfr8zlMObY3oUcjLmVEmME_jHR4ATnpmzjdcg9gusW_vF8VOAWCJ77Yk/K_proiskhozhdeniyu_etnonima_chuvash_2026.pdf).
  3. 1 2 Напольских В.В. Рец. на: Савельев А. В., Мясников Н. С. К происхождению этнонима чуваш: основные версии и их историческая интерпретация / А. В. Савельев, Н. С. Мясников; науч. ред. Э. Е. Лебедев. Чебоксары: ЧГИГН, 2026. 60 с. (Научные доклады / ЧГИГН; вып. 41). С.142-145. // Современная гуманитаристика / Modern humanities / Хальхи гуманитаристика. 2026. Т. 2. № 1
  4. 1 2 Дыбо А.В. Рец. на: Савельев А. В., Мясников Н. С. К происхождению этнонима чуваш: основные версии и их историческая интерпретация / А. В. Савельев, Н. С. Мясников; науч. ред. Э. Е. Лебедев. Чебоксары: ЧГИГН, 2026. 60 с. (Научные доклады / ЧГИГН; вып. 41). С.138-141. // Современная гуманитаристика / Modern humanities / Хальхи гуманитаристика. 2026. Т. 2. № 1

Каçăсем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
«https://cv.wikipedia.org/w/index.php?title=«Чăваш»_этноним_пулса_кайни_пирки:_тĕп_верççĕсем_тата_вĕсен_историлле_интерпретацийĕ_(пĕлтерев_тата_кĕнеке)&oldid=873465» ҫӑл куҫ