Çĕпĕр

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
…… Сибирский федеральный округ Сибирь в географическом смысле ...... Азиатская часть России

ÇĕпĕрÇурçĕр Ази тарăхĕ. Анăç енчи чикки — Урал тăвĕсем, çурçĕр енчи — Çурçĕр Пăрлă океан, тухăç енчи — Лăпкă океан.

Хĕвеланăç Çĕпĕр, Хĕвелтухăç Çĕпĕр тата Инçет Хĕвелтухăç çине пайланать. Хăшпĕр чухне Кăнтăр Çĕпĕре те уйăраççĕ.

Çĕпĕр тавралăхĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Çĕпĕрте çак пысăк юханшывсем юхаççĕ: Обь, Иртыш, Енисей, Лена, Амур.

Хуласем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Çĕпĕрти пысăк хуласем:

29 çĕпĕр хулинче 100 пин ытла çын пурăнать[1].

200 пин ытла çын пурăнан çĕпĕр хулисем
Çĕн Çĕпĕр 1 602 915 [2]
Омск 1 178 391 [3].
Красноярск 1 083 865[4]
Тĕмен 720 575 [5]
Барнаул 635 585[6]
Иркутск 623 424[7]
Томск 569 293[8]
Кемĕр 553 076[9]
Новокузнецк 551 253[10]
Улан-Удэ 430 550[11]
Сургут 348 643[12]
Чита 343 511[13]
Якутск 303 836[14]
Нижневартовск 270 846[15]
Братск 234 147[16]
Ангарск 226 776[17]
Бийск 203 826[18]


Норильск тата Прокопьевск депопуляци пирки ку йышран тухнă.

Çĕпĕрти тĕп халăхсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Çĕпĕр халăхĕсем XVI-мĕш ĕмĕрте

Çĕпĕрте халăх нумай пурăнмасан та кунта тĕрлĕ челхе ушкăнĕнчи халăх пуранать. Хăшпĕр шутлавсемпе [19][20], XVI-мĕш ĕмĕр вĕçĕнче — XVII-мĕш ĕмĕр пуçламăшĕнче Çĕпĕртпе Аякри Тухăçра 200 пин яхан çн пураннăю

2010-меш çулхи Раççейри халах çыравĕпе Раççейри Çĕпĕр теп халăхĕсен шучĕ :

Тĕрĕк
халăхĕсем
Монгол
халăхĕсем
Самоди
халăхĕсем
Чукча-камчатка
халăхĕсем
Енисей
халăхĕсем
Якутсем 478 100 Бурятсем 461 389 Ненецсем 44 640 Чукчăсем 15 908 Кетсем 1 492
Тывасем 263 934 Тунгусо-маньчжур-
халăхĕсем
Селькупсем 4 249 Коряксем 8 743
Хакассем 72 959 Эвенксем 38 396 Сойотсем 3 579 Ительменсем 3 180
Алтайсем 70 800 Эвенсем 21 830 Нганасансем 834 Чувансем 1 087
Шорсем 12 888 Нанайсем 12 160 Энцсем 237 Алюторсем 40
Долгансем 7 885 Ульчсем 2 913 Фин-угор
халăхĕсем
Керексем 4
Çĕпĕр
тутарĕсем
6 779 Удэгейсем 1 657 Хантсем 30 943 Эскимос-алеут-
халăхĕсем
Телеутсем 2 643 Орочсем 686 Мансисем 12 269 Эскимоссем 1 738
Тофаларсем 761 Негидальцсем 567 Сино-тибет
халăхĕсем
Алеутсем 482
Чулăмсем 355 Ороксем 346 Тазсем 276 Нивхсем 5 162

Çĕпĕр тĕпчевçисем[тӳрлет | кодне тӳрлет]