Итал чĕлхи
| Итал чĕлхи | |
|---|---|
| Тăван ят: | italiano, lingua italiana итлеме |
| Патшалăхсем: | Итали, Сан-Марино, Ватикан, Швейцари, Словени, Хорвати, Франци, Монако, Ливи, Тунис, Эритрей, Эфиопи, Сомали, Мальта, Албани |
| Официаллă статус: | Итали, Ватикан, Сан-Марино, Швейцари, ЕП |
| Рейтинг: | 18 |
| Классификаци | |
| Категори: | Еврази чĕлхисем |
| Инди-европа çемьи | |
| Çырулăх: | латиница |
| Чĕлхе кодĕсем | |
| ISO 639-1: | it |
| ISO 639-2: | ita |
| ISO 639-3: | ita |
| Çавăн пекех пăхăр: Проект:Лингвистика | |
Итал чĕлхи (lingua italiana) — Итали, Ватикан (латин чĕлхипе пĕрле), Сан-Марино, Швейцари (нимĕç, франци тата швейцар ретороман чĕлхисемпе пĕр танах). Хорватипе Словенири чылай итал халăхĕ пурăнакан темиçе тăрăхра иккĕмĕш официалă чĕлхе пулать.
Итал чĕлхи Итали территоринче саралнă халăх латынĕнчен пуçланать. Вăтам ĕмĕрлĕхре, ун чухне Итали политика енчен сапаланнă пулнă, пĕрлĕ литература чĕлхи пулман, çапах та тĕрлĕ диалектлă çыру палăкĕсем сыхланса юлнă. Çĕнетӳ тапхăрĕнчен пуçласа чи хисеплĕ диалект Тоскана, терĕсрех — Флоренци диалекчĕ шутланать, çак диалектпа Данте, Петрарка тата Боккаччо çырнă. Çапах та, пуян пĕлӳ илнĕ çынсем классик таса латыньпе танлаштарса итал чĕлхине «вульгарлă» — volgare тенĕ. XVIII—XIX ĕмĕрсенчен пуçласа çурçĕрпе кăнтăр идиомĕсен хушшинчи куçăмлă тоскана диалекчĕн никĕсĕпе пĕрлешӳллĕ итал чĕлхи хормăланать. Çав хушăрах Итали территоринче темиçе диалект саралнă пулнă, вĕсем хушшинчи хутшăну йывăр шутланнă: çурçĕр итал диалекчĕсем истори енчен галл-роман, кăнтăр итал — итал-роман шутне кĕнĕ. Диалектсемсĕр пуçне, итал литература чĕлхин темиçе тĕслехĕ[1], çаплах уйрăм чĕлхе шутланакан идиомăсем (пирваях сардинпа фриул) пур.
Тупмалли
Кун-çулĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Лингвистика пахалăхĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Алфавит тата орфографи[тӳрлет | кодне тӳрлет]
| Сасă палли | Пуплев | Ячĕ |
|---|---|---|
| A a | [a] (а) | a |
| B b | [b] (б) | bi |
| С с | [k], [ʧ] (к, ч) | сі |
| D d | [d] (д) | di |
| E e | [e], [ɛ] (э) | e |
| F f | [f] (ф) | effe |
| G g | [g], [ʤ] (г, дж/ж) | gi |
| H h | текста пăхăр | acca |
| I i | [i], [j] (и, й, ь) текста пăхăр |
i |
| L l | [l] (ль) | elle |
| M m | [m] (м) | emme |
| N n | [n] (н) | enne |
| O o | [o], [ɔ] (о) | o |
| P p | [p] (п) | pi |
| Q q | [k] qu [kw] юнашар кăна |
cu |
| R r | [r] (р) | erre |
| S s | [s], [z] (с, з) | esse |
| T t | [t] (т) | ti |
| U u | [u], [w] (у) | u |
| V v | [v] (в) | vi, vu |
| Z z | [ʦ], [ʣ] (ц, дз/ѕ) | zeta |
| Ют çĕр сăмахĕсене çырнă чух кăна | ||
| J j | [j] (й) | i lungo |
| K k | [k] (к) | cappa |
| X x | [ks] (кс) | ics |
| W w | [v] (в, у) | vu doppia |
| Y y | [i] (и, й) | ipsilon, i greca |
Фонетика тата фонологи[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Уçă сасăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Литература итал чĕлхинчи уçă монофтонгĕсене таблицăра кăтартнă:
| Малти | Вар | Кайри | |
|---|---|---|---|
| Çӳлти | i | u | |
| Вăтам-çӳлти | e | o | |
| Вăтам-аялти | ɛ | ɔ | |
| Аялти | a |
Грамматика[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Ятсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Итал чĕлхинче:
Икĕ ăрат:аçа (maschile) тата ама (femminile). Ӳкĕмсем çук, предлогсем кăна.
Глаголсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Антропонимика[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]
- ^ De Mauro, Tullio. Storia linguistica dell’Italia unita. Bari: Edizioni Laterza, 1963
Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]
- Итало-Акăлчан сăмахсарĕ
- Интернет Полиглот çинчи итал чĕлхин выляв урокĕсем
- iPhone/iPod Touch çинчи итал-вырас сăмахсарĕ тата кашнин хăйĕн вĕренмелли кĕнеке
|
|
||
|---|---|---|
|
|
|
|---|---|
| Ибер-роман кĕçĕн ушкăнĕ | арагон • астурлеон (астур чĕлхи | галис-астур | кантабр | леон | миранд | эстремадур) • мосараб† • галис-португал (галис | португал | фала де Шалима) • испан (кастил) (галис | кало | кастрапо | кастуо | ладино | портуньол | чабакано | янито) |
| Окситан-роман кĕçĕн ушкăнĕ | окситан (оверн | гаскон (аран) | лангедок | лимузен | виваральп | провансаль | шуадит†) • каталан (балеар | валенс) |
| Галл-роман кĕçĕн ушкăнĕ | франци • арпитан • валлон • галло • лотаринг • норманд • пикард • пуатвен-сентонжон (пуатевин, сентонж) |
| Итал-роман кĕçĕн ушкăнĕ | итал (Çурçĕр ушкăнĕ: венет | лигур (монегас) | ломбард | пьемонт | эмилиан-романьоль • Вăта ушкăнĕ: корсикан | рим | тоскан | умбр • Кăнтăр ушкăнĕ: абруц | апули | калабри | неаполитан • сицили) • сардин • истророман |
| Ретороман кĕçĕн ушкăнĕ | ладин • романш • фриул |
| Далмац кĕçĕн ушкăнĕ | далмац† |
| Балкан-роман кĕçĕн ушкăнĕ | арумын • истрорумын • мегленорумын • румын (молдаван) |
| Ку статьяна çырса пĕтермелле, е анлăрах ăнлантарса памалла. Эсир ăна тӳрлетсе, хыпара хушса çырса пулăшма пултаратăр. |