Контент патне куҫ

Кĕрешшĕнсем

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
(Крешшĕнсем ҫинчен куҫарнӑ)
Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Крешшĕнсем (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
Крешшĕнсем
Тӑван ячӗ Кряшенсем
Керәшеннәр
Хальхи вырнаҫӑвӗ тата йышӗ

Пурӗ: 34822 çын (2010 çулхи çыравра хăйсене крешшен нацине кăтартнисем)[1]
Раҫҫей Федерацийӗ Раҫҫей Федерацийӗ 34822 çын (2010 çул)[2], 45422 çын, нагайбаксемпе пĕрле.

Казахстан Казахстан 20 913 çын (2009 çул)[3]
Чӗлхе тутар чĕлхи, вырăс чĕлхи
Тӗн Православи
Кӗрет  тутарсем
Этнос ушкӑнӗсем нагайбаксем[4]

Крешшĕнсем (тут. керәшеннәр, керәшен татарлары, выр. кряшены) — Атăлпа Урал хушшинчи тутарсен йышĕнчи тĕнпе, çавна май йăла-йĕркепе те, уйрăлса тăракан этноконфесси ушкăнĕ, православие тытса пыраççĕ, ытларах Тутарстанра, кăштах Удмурти Республикинче, Пушкăрт Республикинче тата Челепи облаçĕнче пысăк ушкăнсемпе пурăнаççĕ.

Асăрхаттару: анлăрах пĕлтерĕшпе чăваш чĕлхинче крешшĕн тесе тĕне кĕнĕ хуть те мĕнле çынсене те калаççĕ.

Нагайбаксем те хăйсене крешшĕнсем теççĕ[5].

Крешшĕнсем епле пулса кайни

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Турă амăшĕн турăш чиркĕвĕ — Хусанти кряшенсен чиркĕвĕ
Турă амăшĕн Тихвин турăш чиркĕвĕ, XIX ĕмĕр.

Йышĕ тата вырнаçни

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

2002 çулхи Раççейри халăх çыравĕпе 24668 кряшен шутланнă. Вĕсенчен чылайрахăшĕ (18760 çын) Тутарстанра пурăннă. Кряшенсем çаплах нумай йышпа Пушкăрт Республикинче (4510 çын) тата Удмурт Республикинче (650 çын) вырнаçнă.

Тапăл 1. Тутарстанри кряшен халăх йышĕ, Пĕтĕм Раççейри 2002 çулхи халăх çыравĕпе
Хула/районЙышĕ, çынХула/район халăх йышĕн пайĕ, %
Хусан çумĕнчи ялсемпе21230,2
Азнакай40,0
Элмет çумĕнчи ялсемпе1850,1
Павлă10,0
Пĕкĕлме80,0
Пăва30,0
Алапӳ11971,7
г. Зай çумĕнчи ялсем910,2
Ешĕл Улăх260,0
Лениногорск20,0
Чаллă çумĕнчи ялсемпе34390,8
Нижнекамск32771,5
Нурлат—-
Чистай2580,4
Агрыз районĕ80,0
Азнакай районĕ10,0
Аксу районĕ—-
Актанăш районĕ—-
Алекееевский район470,2
Алькеевский районĕ—-
Элмет районĕ5231,4
Апаст районĕ-
Арча районĕ70,0
Атна районĕ60,0
Павлă районĕ—-
Балтасинский район1610,5
Пĕкĕлме районĕ—-
Пăва районĕ—-
Верхнеуслонекий район160,1
Высокогорский район170,0
Çĕпрел районĕ—-
Алапӳ районĕ2622,4
Зай районĕ860,5
Ешĕл Улăх районĕ430,1
Кайпăч районĕ50,0
Кама-Устье районĕ20,0
Кукмăр районĕ10872,0
Лайăш районĕ210,1
Лениногорск районĕ1110,5
Маматăш районĕ18913,9
Менделеев районĕ6522,1
Мензели районĕ560,2
Муслюм районĕ30,0
Анат Кама районĕ9542,5
Çĕнĕ Шĕшме районĕ60,0
Нурлат районĕ690,2
Пестречинский район2831,0
Рыбно-Слободский район1130,4
Сабин районĕ260,1
Сарман районĕ3430,9
Сăпас районĕ10,0
Теччĕ районĕ—-
Тукай районĕ6582,2
Тюлячинский район150,1
Çарăмсан районĕ—-
Чистай районĕ1510,7
Ютазинский район120,1

Кряшенсен антропологи тĕсĕсем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Чĕлхе тата алфавит

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Чĕлхепе кряшенсене тăватă ушкăна уйăраççĕ:

  1. Анат Камаçум кряшен пуплевĕ;
  2. хусан лешьен кряшен пуплевĕ;
  3. чистай кряшен пуплевĕ;
  4. молькей кряшен пуплевĕ.

Пичетпе литература

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Хаçатсем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
  • «Сугыш хабарляре» (Военные известия; 1915—1917. Редактор — П. П. Глезденев)
  • «Дус» (Друг; нарăс, 1916—1918. Редактор — С. М. Матвеев)
  • «Кряшен газеты» (Кряшенская газета; кăрлач, 1917 — утă, 1918. Редактор — Н. Н. Егоров)
  • «Алга таба» (Вперёд; кăрлач—ака, 1919. Редактор — М. И. Зубков)
  • «Кызыл алям» (Хĕрлĕ ялав; юпа, 1919 — кăрлач, 1921)
  • «Киняш» (Совет; авăн, 1922 — раштав, 1929)[6].

Журналсем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
  • «Иген игуче» («Хлебороб») (çĕртме-утă 1918).
  • «Белемнек» («Знание») (авăн, 1921 — кăрлач, 1922).
  • «Туганайлар» («Братья»).

Илемлĕ литература

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

XIX ĕмĕрти чи паллă сăвăçĕ — Яков Емельянов, халăхра ăна «Якку юрăç» тенĕ. Сăвă хайлама вăл Хусанти тĕп кряшен-тутар шкулĕнче вĕреннĕ чухнех пуçланă. Поэт икĕ сăвă пуххине хатĕрленĕ, вĕсене «Стихи на крещёно-татарском языке. Дьякон Я. Емельянов стихлары» ятпа 1879 çулта пичетленĕ. Çаплах Давид Григорьев (Саврушевский), Дарҗия Аппакова, Н. Филиппов, А. Григорьев, В. Чернов, Гаврила Беляев çыравçăсем пулнă.

Культура

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Этнографсем палăртнипе, чĕлхе тата этеплĕх йалипе пиллек этнографи ушкăна уйăраççĕ:

Асăрхавсем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
  1. ↑ ВПН-2010
  2. 1 2 3 4 Всероссийская перепись населения 2010 года. Официальные итоги с расширенными перечнями по национальному составу населения и по регионам.: см.
  3. ↑ Итоги национальной переписи населения 2009 года. Национальный состав, вероисповедание и владения языками в Республике Казахстан
  4. ↑ Нагайбаки - кто они? // Администрация Нагайбакского муниципального района
  5. ↑ Кто же вы, нагайбаки?
  6. ↑ 1924 çулхи нарăс-ака тапхăрĕнче «Киняш» вырăнне пĕр ятлă журналăн виççĕ номерĕ тухнă.
  7. ↑ https://archive.is/20120713093328/kazan.eparhia.ru/temples/kazan/tihvinskajazercov/
  8. ↑ http://www.anco-rt.ru/index.php?i=4&k=120 2007 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 4-мӗшӗнче архивланӑ.
  9. ↑ http://www.kryashen.ru/rus.php?nrus=2&id=62 2007 ҫулхи Утӑ уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
  10. ↑ http://kryashen-info.ru/ru/newspaper/82(ĕçлемен+каçă)

Çавăн пекех

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Каçăсем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
«https://cv.wikipedia.org/w/index.php?title=Кĕрешшĕнсем&oldid=836331» ҫӑл куҫ