Математика

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал

Математика — тытăмсене, йĕркене тата çыхăнусене палăртакан ăслав. Шутлас, виçес, ăнлантарас кирлĕлехсене кура историре (пурнăçра) йĕркеленнĕ.

Математика кун-çулĕ çинчен (кĕскен)[тӳрлет | кодне тӳрлет]

А. Н. Колмогоров академик математика историне çапла кăтартнă:
  1. Математика çуралнă тапхăрĕ, çак вăхăтра чылай ĕç пĕлӳ-хăнăхăвне пухнă;
  1. Элементарлă математика тапхăрĕ, пирĕн эрăччен VI—V ĕмĕрсенче пуçланса, XVI ĕмĕр вĕçĕнче вĕçленет.
  1. Улшăнуллă ăнкайсен математикин тапхăрĕ, XVII—XVIII ĕмĕрсем, «ăна çаплах тепĕр сăмахпа „аслă математика“ тапхăрĕ теме пулать»;
  1. Хальхи математика тапхăрĕ —XIX—XX ĕмĕрсем

Математикăн тĕп темисем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

ХисепсемПурлăх хисепĕсемТулли хисепсемВаклă хисепсемЧăн хисепсемТытăмлă хисепсемгипертытăмлă хисепсемКватернионсемОктонионсемСеденионсемГиперчăн хисепсемСюрреаллă хисепсемp-адикăлла хисепсемМатематика константисемХисепсен ячĕсемВĕçсĕрлĕхНикĕссем

Хисепсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

«Хисеп» паллă малтан пурлăх хисепĕсем шутне кĕрет. Кайран çак палăрту ваклă хисепсем, чăн хисепсем, тытăмлă хисепсем тата ытти хисепсем çине те сарăлать.

1, 2, \ldots 0, 1, -1, \ldots 1, -1, \frac{1}{2}, \frac{2}{3}, 0.12,\ldots
Пурлăх хисепĕсем Тулли хисепсем Ваклă хисепсем
1, -1,\frac{1}{2},0.12,\pi,\sqrt{2},\ldots -1,\frac{1}{2},0.12,\pi,3i+2, e^{i\pi/3},\ldots 1,i,j,k, \pi j - \frac{1}{2}k, \dots
Япала хисепĕсем Çыхăнуллă хисепсем Кватернионсем

Улăштармасăр урăхлатни (Трансформацилени)[тӳрлет | кодне тӳрлет]

36 \div 9 = 4 Integral as region under curve.svg Vector field.svg \int 1_S\,d\mu=\mu(S)
Арифметика Дифференциаллă тата Интеграллă шутлав Векторла анализ Анализ
\frac{d^2}{dx^2} y = \frac{d}{dx} y + c Limitcycle.svg LorenzAttractor.png
Дифференциаллă танлаштарчăксем Динамикăллă системăсем Пăтрашу теорийĕ
АрифметикаВекторла анализАнализВиçе теорийĕДифференциаллă танлаштарчăксемДинамикăллă системăсемПăтрашу теорийĕТивĕçсен шучĕсем

Структурăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Йышсен теорийĕАбстрактлă алгебраУшкăнсен теорийĕАлгебрăллă структурăсемАлгебрăллă геометриХисепсен теорийĕТопологиЛинилле алгебраУниверсаллă алгебраКатегорисен теорийĕУмлă-хыçлăх теорийĕ

Уçлăхла тытăмсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Pythagorean.svg 128px Osculating circle.svg Torus.jpg Koch curve.svg
Геометри Тригонометри Дифференциаллă геометри Топологи Фракталсем

Дискретлă математика[тӳрлет | кодне тӳрлет]

\forall x (P(x) \Rightarrow P(x')) DFAexample.svg Caesar3.svg 6n-graf.svg
Математикăлла логика Хисепсен теорийĕ Криптографи Графсен теорийĕ
КомбинаторикаЙышсен теорийĕЧĕнтĕр теорийĕМатематикăлла логикаХисеплсен теорийĕКриптографиДискретлă функционаллă системăсен теорийĕГрафсен теорийĕЛогикăлла шутлавсен теорийĕсем

Пĕлӳлĕх сайчĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Математика энциклопедийĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Математикăн халăх валли кĕнекисем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  • Ф. Клейн. Элементарная математика с точки зрения высшей.

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Пĕлӳсен классификаци системин кодĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]


Ăслăх пайĕсем
Гуманитари | Пĕрлĕх | Çутçанталăк | Техника | Хушма

Математика | Физика | Хими | Географи | Астрономи | Геологи | Биологи | Истори| Чĕлхе пĕлӳлĕхĕ | Филологи | Философи | Психологи | Социологи | Антропологи | Экономика | Информатика