Мурома
Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Мурома (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.
Му́рома — пирĕн эрăри I пинçуллăхĕн варринчен пуçласа в нижнем течении Ока шывĕн анатри юхăмĕнче, Муром хула таврашĕнче пурăннă финн-укăр йăхĕ[1]. «Вăхăтсемĕн çултан çулĕнче» Хуратăл Атăла юхса кĕнĕ çĕрте пурăнакан славян мар йăх тесе асăннă[2].
Археологири палăксем: çĕр айĕнчи масарсем, ял вырăнĕсем, Чаадаев хулашĕ. Йăх ялхуçалăх, сунар ĕçĕсемпе, ремёсласемпе ĕçлесе пурăннă. XII ĕмĕрĕ патнелле тухăç славянсен вырăс этносĕ хăй чăмăртанма пуçланă тапхăрĕнче вĕсене ассимиляциленĕ[3]. Ăслăхра мурома генезисĕ тавлашуллă шутланать[3]. Çухалнă мурома чĕлхи, Клязьмăн анатри юпписен ячĕсене тишкерсен, меря чĕлхине çывăх пулнă теме пулать[4].
Антропологири тĕсĕ
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Подболотьево масарĕнче кăштах чакаласа пăхнă хыççăн çакна калама пулать: мурома этемĕн пит шăммин диаметрĕ, мордван пекех, регионри славянсен серисемпе танлаштарсан, сарлакарах, пичĕ вара цнина мордваран та лаптакрах[5].
Этногенезри проблемăсем
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Мурома ареалĕ
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Славянсем колонизацилени
[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Çавăн пекех пăхăр: Славянсем Çурçĕр-Тухăç Руçе колонизацилени.
Çав. пекех
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Асăрхавсем
[тӳрлет | кодне тӳрлет]- ↑ История древнего города Муром.
- ↑ Мурома VII—XI вв. // Гришаков В. В., Зеленеев Ю. А. Марийский государственный университет. Йошкар-Ола, 1990.
- 1 2 Рябинин Е. А. Финно-угорские племена в составе Древней Руси. СПб.: Изд-во СПбГУ, 1997.
- ↑ Смирнов О. В. «Марийская» гипотеза в исследовании топонимии Оки и Унжи и западные границы древнемарийской топонимии 2023 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 25-мӗшӗнче архивланӑ. // Вопросы ономастики. 2015. № 2 (19). C. 23.
- ↑ Гончарова Н. Н., Конопелькин Д. С. Новые данные к антропологии финских племен Верхней Волги и бассейна Оки // Физическая антропология: методики, базы данных, научные результаты
Литература
[тӳрлет | кодне тӳрлет]- Бейлекчи В. В., Родин В. В. Поселения племени мурома (у истоков проблемы) // История и культура Ростовской земли: Материалы конференции 2003 г.. — Ростов: Государственный музей-заповедник «Ростовский кремль», 2004.
- Зеленцова О. В., Холошин П. Р. Мурома на археологической карте России: исследования прошлого и современная ситуация // Краткие сообщения Института археологии. Вып. 267. М., 2022.
- Напольских В. В., Савельев А. В. Мари, меря, мурома — история этнонимов и реконструкция языков субстратной топонимии // Вопросы ономастики. — 2023. — Т. 20. — № 3.
Каçăсем
[тӳрлет | кодне тӳрлет] |
|---|
Киев Руçĕ |
|
|---|---|
| Руç (халăх) · Рюрик · Рюриксем · Руç | |
| Переломные события истори | |
| Çулçыравĕсенчи йăхсем |
славян: шурă хорватсем · болоховсем · древлянсем · дреговичсем · дулебсем (волынянсем) · вятичсем · кривичсем · полянсем · радимичсем · северянсем · ильмен словенĕсем · тиверсем · уличсем; финн-укăрсем: веç · емь · ливсем · мерсем · мăкшăсем · мурăмсем · нарова · перĕм · печора · çармăссем · чудь заволочская; балти: голядь · литва · Латгалсем · зимигола · корç · ятвягсем |
| Кие тытăмçисем распада Древнерусского государства (1132) | |
| Паллă вăрçăсем тата çапăçусем | |
| Тĕпри кнеçлĕхсем , XII—XIII ĕмĕрсем |
Улатимĕр-Суздаль · Галич-Волынь · Киев · Мурăм · Новгород çĕрĕ · Новгород-Север · Переяслав · Полоцк · Рязанское · Смулен · Туров · Чернигов |
| Пĕрлĕх | |
| Ремеслăсем тата экономика | |
| Культура | |
| Литература | |
| Зодчество | |
Финн-укăр халăхĕсем |
|
|---|---|
| Атăлçи | |
| Перĕм | |
| Балтиçум | |
| Саамсем | |
| Укăрсем | |