Контент патне куҫ

Одиша

Каҫӑсене тӳрлет
«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
(Орисса ҫинчен куҫарнӑ)
Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Одиша (пӗлтерӗшсем) пӑхӑр.
Одиша
ория ଓଡ଼ିଶା
Никӗсленӳ/йӗркеленӳ вӑхӑчӗ 1936 çулхи ака, 1-мĕшĕ
Ӳкерчӗк
Официаллӑ ят ория ଓଡ଼ିଶା
санскр. उड़ीसा
акӑл. Odisha
Официаллӑ чӗлхе Ори
Гимн Bande Utkala Janani[d]
Тӗнче пайӗ Ази
Патшалӑх
Администраци вырӑнӗ Бхубанешвар[d]
Администрациллӗ-территориллӗ виҫе Инди
Геоданнӑйсем Data:India/Odisha.map
Патшалӑх пуҫлӑхӗ Ганеши Лал[d]
Правительство пуҫлӑхӗн должноҫӗ главный министр штата Одиша[d]
Правительство пуҫлӑхӗ Мохан Чаран Маджхи[d][1]
Саккун йышӑнакан орган Законодательное собрание Одиши[d]
Халӑх йышӗ
  • ▲41 974 218 чел. (2011)[2]
Арҫынсен йышӗ 21 212 136[2]
Хӗрарӑмсен йышӗ 20 762 082[2]
Административлӑ пайланӑвӗ Северный дивизион[d], Центральный дивизион[d] и Южный дивизион[d]
Чикӗленсе тӑрать Западная Бенгалия[d], Джаркханд[d], Чхаттисгарх и Андхра-Прадеш[d]
Пӗрле лаптӑка йышӑнать Odisha[d]
Калаҫу чӗлхи Birjia[d], Birhor[d], Mirgan[d], Бондо[d], Gataq[d], Asur[d], Халби (язык)[d], Bodo Parja[d], Bhatri[d], Gorum[d], Kharia[d], Juray[d], Куви[d], косли[d], Turi[d], Корва (язык)[d], кудмали[d], мундари[d], Gutob[d], Nahari[d], Lodhi[d], Kutchi language[d], конда[d], телугу[d], Пенго[d], парджи[d], манда[d], Бенгал чĕлхи, Сора (язык)[d], Chenchu[d], Хо[d], чхаттисгархи[d], джуанг[d], ламбади[d], койа[d], курух[d], Гадаба[d], Куи (язык)[d], синдхи[d], сантали[d], Kumarbhag Paharia[d], Bhunjia[d], Desia[d], Eastern Muria[d], махали[d], Adivasi Odia[d], Panchpargania[d], Munda[d] и Kisangani[d]
Лаптӑк
  • 155 707 тăваткал километр
Официаллӑ сайт odisha.gov.in
Вырӑнӑн картти
Изображение печати/эмблемы
Географийӗ geography of Odisha[d]
Уҫӑ даннӑйсен порталӗ Open Government Data Portal Odisha[d]
Экономики economy of Odisha[d]
Хула халӑхӗ 7 003 656[3]
Ял халӑхӗ 34 970 562[3]
Хут пӗлменнисем 15 231 623[3]
Хут пӗлекенсем 26 742 595[3]
Одиша на карте
Одиша
Одиша
Логотип Викисклада Медиафайлы на Викиампар

Одиша (  (info), ория ଓଡ଼ିଶା, санскр. उड़ीसा, акӑл. Odisha), маларах Орисса — Индин хӗвелтухӑҫ енче вырнаҫнӑ штачӗ. Тӗп хули тата чи пысӑк хули — Бхубанешвар. Халӑхӗ — 41 947 358 ҫын (штатсем хушшинче 11-мӗш вырӑнта, 2011 ҫулхи даннӑйсем). 2011 ҫулхи чӳкӗн 4-мӗшӗнче штат ятне официаллӑ майпа «Ориссаран» «Одиша» ҫине улӑштарнӑ.

Инди океанӗ хӗрринче порт йӗркелеме, Парадипсӑр пуҫне, меллӗ вырӑнсем ҫук. Маханади юханшывӗн ҫыран хӗрри тата унӑн вӑрри питӗ пулӑхлӑ. Ҫумӑрсем тӑтӑш та вӑйлӑ ҫунине пула ҫулталӑкне икӗ хут тыр-пул туса илеҫҫӗ.

Географи

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Штат картти

Одиша лаптӑкӗ 155 707 км² танлашать (9-мӗш вырӑн). Физикӑпа географи уйрӑмлӑхӗсене илсен штата 5 тӗп района пайлама пулать:

  1. Тухӑҫ енчи ҫыран тӳремӗ
  2. Вӑтам тӑрӑхри тӳпемсем
  3. Тӗп плато
  4. Анӑҫ енчи сӑртсем
  5. Тӗп юханшыв айлӑмӗсем

Ҫыран хӗрринчи тӳремлӗх Бенгали кӳлмекӗн пӗтӗм ҫыранӗ хӗррипе тӑсӑлать, ун шутне регионти пысӑк юханшывсен вӑррисем тата питӗ йышлӑ кӳлӗсем кӗреҫҫӗ. Вӑтам тӑрӑхри сӑртлӑ-туллӑ лаптӑк штат территорийӗн виҫӗ тӑваттӑмӗш пайне йышӑнать, ытларахӑшӗнче Тухӑҫри Гхат вырнаҫнӑ. Гхат темиҫе айлӑмпа вӗҫленет, регионӑн вӑтам ҫӳллӗшӗ — тинӗс шайӗнчен 900 м яхӑн. Анӑҫ енчи сӑртлӑхсем платоран кӑшт лутрарах, вӗсен ҫӳллӗшӗ — 153-рен 305 м таран ҫеҫ.

Штатӑн чи пысӑк юханшывӗ — Маханади, Чхаттисгарх штатра пуҫланса Одиша территорипе юхса иртет те Бенгали кӳлмекне юхса кӗрет. Одишан ҫыран хӗрринчи тӳремлӗхӗн кӑнтӑр пайӗнче Чилика тӑварлӑ кӳлӗ вырнаҫнӑ, унӑн лаптӑкӗ тӗрлӗ вӑхӑтра 906-1165 ҫм² танлашать.

Штат кун-ҫулӗ

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Шӑпах ҫак штат авалхи Калинга патшалӑхӗн тӗп пайӗ пулнӑ — Чандрагупта Маурья ҫӗрсене ярса илнӗ вӑхӑтра никама пӑхӑнманлӑха упраса хӑварнӑ Индин йышлах мар регионӗсенчен пӗри. Авалтарахри малтанхи тапхӑр пирки Нандарадж ятлӑ Калинга патшана вӗлерни ҫинчен асӑнакан Слонсен ҫӗр хӑвӑлӗнче ҫырса хӑварнинче[4] пӗлме пулать. Нандарадж ят Александр Македонскипе ҫапӑҫнӑ Нанда йӑхӗнчи ҫын пирки систерет, ҫакӑн пирки тӗплӗнрех антика ҫӑлкуҫӗсем (сӑмахран, Мегасфенӑн Индики[5] ) пӗлтереҫҫӗ. Ку вӑл аннексилени ҫинчен[6] е йӑхсене пӗрлештерекен мӑшӑрлану урлӑ пуҫлӑха ларнине пӗлтерет. Кирек мӗнле пулсан та, пирӗн эрӑчченхи III ӗмӗрӗн иккӗмӗш чӗрӗкӗ тӗлне вӑл никама пӑхӑнман патшалӑх пулнӑ.

Ӑна пӑхӑнтарас тесе (Калинга вӑрҫи пӑх) ҫӗнӗ Маурьев йӑхӗнчи ҫӗнӗ самрачӗ[7] Ашока пуҫӑннӑ, пирӗн эрӑчченхи 260 ҫ. тӗлне вӑрҫа пӗтерсе вӑл кунта хӑйне евӗр геноцид ирттернӗ (вилнисене йышӗ 100.000 яхӑн пулнӑ, ҫав шутра хӗрарӑмсемпе ачасем те, 150.000 яхӑн ҫынна ирӗксӗрлесе чуралӑха хӑваласа кайнӑ), халапа ӗненсен вара шӑп ҫакӑ ӑна веда йӑли-йӗркинчен урӑхларах альтернативӑллӑ тӗнсенче чун лӑпкӑлӑхне шырама хистенӗ те[8]. Ку шӑпах буддизм пулнӑ-и, е джайнизм, е адживика вӗрентӗвӗ, чӑн та халӗ те тавлашаҫҫӗ. Апла-и, капла-и, анчах шӑп та Ашока вӑхӑтӗнче ҫак маргиналлӑ антибрахма тӗнӗсем Индире чӑннипех те вӑйлӑ сарӑлнӑ[9], вӗсене официаллӑ майпа йышӑнни вара субконтинентра ҫырулӑха та (сӑмах май, джайн библиотекисем Индире чи авалхисем шутланаҫҫӗ[10]), монументлӑ ӳнере те (Маврий ӳнерӗ пӑх) аталанма май панӑ. Пӗтӗмлетсе каласан пӗтӗм ҫак япаласене ҫул уҫса параканни Калинга патшалӑхӗпе Ашока Маурья пӗр-пӗрне хирӗҫ тӑни пулнӑ.

Калингӑн авалхи картти
Калинга Кхаравела вӑхӑтӗнче

Ашока тӑхӑмӗсен вӑхӑтӗнче вӑл часах хӑйӗн никама пӑхӑнманлӑхне тавӑрнӑ. Питӗ паллӑ Кхаравела ятлӑ Калинга патши вӑхӑтӗнче (пирӗн эрӑчченхи I ӗмӗр пуҫламӑшӗ) патшалӑх тӗрекленсе кӑна мар, самай хӑватланса ҫитнӗ, вӑл Магадха патшалӑха та вӑхӑтлӑха парӑнтарма пултарнӑ.

Ку тӑрӑха тата унӑн халӑхне «Махабхарата» авалхи инди эпосӗнче асӑннӑ, унта, сӑмахран, вӗсем питӗ авалхи тата йышлӑ пулни пирки каланӑ (Калинга пӑх[11]).

Ҫӗрсене сӑнласа паракан антика ҫӑлкуҫӗсем (тӗслӗхрен Аслӑ Плиний), Индире тӗлӗнмелле халӑха асӑнаҫҫӗ, вӗсем пурӗ те 8 ҫул кӑна пурӑнаҫҫӗ имӗш. Пысӑк хуласене асӑннӑ, сӑмахран, Dandagula (Dandaguda) тата Parthalis (Protalis) йышшисене[12].

Гуптсен династийӗ вӑхӑтӗнче Калинга каллех хӑйӗн пӑхӑнманлӑхне ҫухатнӑ. Аталану ҫуккине пула кунти тӑрӑх юхӑнса юлнӑ, ҫакена Китай ҫутҫанталӑк тӗпчевҫи Сюаньцзан палӑртса хӑварнӑ.

VIII ӗмӗрте ӑна Пала Бенгали династийӗн патшалӑхӗ йышне кӗртнӗ. Ҫав вӑхӑтран пуҫласа унӑн лаптӑкӗнче тӗп чӗлхе вырӑнӗнче бенгали чӗлхине ҫывӑх ория чӗлхи пулса тӑнӑ. Пурӑна киле регионта пуҫ пулса тӑракан халӑх ячӗпе ку тӑрӑха «Одиша» ятпа калама тытӑннӑ та.

Одиша территорийӗнчи историпе культура процесӗсене акӑлчан чӗлхиллӗ темиҫе питӗ кӑсӑклӑ материалта ҫутатса панӑ[13][14][15].

Архитектури

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Авалхи регион хӑйӗн аваллӑхӗ пирки йышлӑ истори палӑкӗсенче упрать.

Хальхи вӑхӑтра штат хӑйӗн храм комплексӗсемпе чапа тухнӑ — чи малтанах Конаракри Хӗвел храмӗпе, Пурири Джаганнатхи храмӗпе тата Бхубанешварти Лингараджа храмӗпе. Ҫавӑн пекех Чаураси ялӗнче вырнаҫнӑ Бхубанешварти Байтал храмӗпе Варахи храмӗ те питӗ паллӑ.

Beauty of LingrajTemple of Monuments
Лингараджа храмӗ

Регионӑн чылай хӑйне евӗрлӗ архитектура йӑли пур[16]. Одишӑри культ ҫурчӗсем валли Deuḷa сӑмахпа усӑ кураҫҫӗ. Храмсен виҫӗ стилистика тӗсне уйӑраҫҫӗ: Rekha Deula, Pidha Deula — Вишну, Шива тата Сӑр символикипе ҫыхӑннисене, — тата Khakhara Deula, вӗсем Дургипе Чамунда стилистикипе ҫыхӑннӑ.

Пӗтӗмӗшле илсен, индуистсен «Вӑрманпа витӗннӗ тусем» стилистикине тӗпе хурса ӑсталанӑскерсем Калинга храмӗсем этем кӗлеткин анатомине те сӑнласа параҫҫӗ, ҫакӑ планировкӑра та, терминологире те палӑрать. Тӗслӗхрен, тӗп планировка Bāḍa (урасем), Ganḍi (кӗлетке) тата Cuḷa/Mastaka (пуҫ) ҫине пайланать, ҫакӑ калӑпланинче те, ӗненекенсем ҫак пайсене мӗнле пахаланинче те, хӑйсене епле тытассин культуринче те палӑрать.

Калинга патшалӑхӗн ӑстисен культурипе пултарулӑхне авалтанпах шактизм идеологиӗ витӗмленӗ. Регионти типлӑ Deuḷa-сен алӑкӗ ҫинчи тӗп храм оберегӗ (lalatabimba) ытларах чухне лалитасана тыткаларӑш мелӗпе вырнаҫнӑ Гаджа-Лакшмине сӑнлать. Хирадеви майра-патша влаҫра ларнӑ вӑхӑта (IX ӗмӗр) палӑртакан вырӑнти Чаусанти Йогини тантра храмне те асӑнмасӑр хӑвармалла мар.

Халӑх йышӗ

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ячӗ «ория» этнонимран пулса кайнӑ — ҫак штат тӗп халӑх ятӗнчен[17].

Апла пулин те, Одишӑн авалхи халӑхне — малтан кунта Калинга патшалӑхӗ пулнӑ май — халӗ сахал йышлӑ шутланакан Кхонда[18] тухӑҫ-дравидсен йӑхӗсемпе тата Бондо австронезисемпе (мунда чӗлхисен тӑванла калаҫӑвӗсемпе калаҫаҫҫӗ) ҫыхӑнтарма пулать. Вӗсем те, кусем те Индири кӑк халӑх шутланакан адиваси шутне кӗреҫҫӗ[19].

2001 ҫулхи халӑх ҫыравӗпе Одишари халӑх йышӗ 36 706 920 ҫын пулнӑ; 50,89 % арҫынсем, 49,11 % — хӗрарӑмсем. Халӑх йышлӑхӗ — 236 ҫын/ҫм². Ял халӑхӗ — 85,01 %, хула халӑхӗ — 14,99 %. Регионӑн тӗп этнос ушкӑнӗ — ория. Халӑхӑн 83,2 % ория чӗлхипе калаҫать; 2,8 % — хинди чӗлхипе; 2,5 % — куи ҫинче; 2,5 % — санталипе; 1,9 % — телугӑпа; 1,7 % — урдулла; 1,3 % — бенгалилле. Регионта сарӑлнӑ тӗрлӗ австроази тата дравид чӗлхисемпе калаҫакансем те пур, анчах та вӗсен йышӗ питӗ пӗчӗк.

Халӑхӑн 94,4 % индуизм тӗнне тытса пырать, христианлӑха — 2,4 %, ислама — 2,1 %, урӑх тӗнсене — 1,1 %. Халӑхӑн хутла пӗлнин шайӗ 63,61 %; арҫынсен ку виҫе — 75,95 %, хӗрарӑмсен — 50,97 % танлашать. 2000 ҫулхи кӑтартусем тӑрӑх, халӑхӑн 47 % ытла пайӗ ытла та чухӑн пурӑнать, Индири вӑтам кӑтартӑвне илсен ку ытла та пысӑк. 1000 ҫын пуҫне 23,2 ҫын ҫуралать; вилекенсен йышӗ — 1000 ҫын ҫине 9,1 ҫын.

Административлӑ пайланӑвӗ

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
№ Округ (чӑв.) Округ (акӑл.) Халӑх йышӗ,
ҫын (2001)		 Лаптӑкӗ,
км²		 Халӑх йышлӑхӗ,
ҫын/км²
1АнгулAngul1 139 3416347180
2БоудхBoudh373 038428987
3БхадракBhadrak1 332 2492788478
4БалангирBalangir1 335 7606552204
5БаргархBargarh1 345 6015832231
6БаласорBalasore2 023 0563706546
7КатакаCuttack2 340 6863915598
8ДеогархDebagarh274 095278199
9ДхенканалDhenkanal1 065 9834597232
10ГанджамGanjam3 136 9378033391
11ГаджапатиGajapati518 4483056170
12ДжхарсугудаJharsuguda509 0562202231
13ДжаджпурJajpur1 622 8682885563
14ДжагатсингхпурJagatsinghpur1 056 5561759601
15КхурдаKhordha1 874 4052888649
16КендуджхарKendujhar1 561 9908240188
17КалахандиKalahandi1 334 3728197163
18КандхамалKandhamal647 9126004108
19КорапутKoraput1 177 9548534138
20КендрапараKendrapara1 301 8562546511
21МалкангириMalkangiri480 232611579
22МаюрбханджMayurbhanj2 221 78210 418213
23НабарангпурNabarangapur1 018 1715135198
24НуападаNuapada530 5243408156
25НаягархNayagarh863 9343954218
26ПуриPuri1 498 6043055491
27РаягадаRayagada823 0197585109
28СамбалпурSambalpur928 8896702139
29СубарнапурSubarnapur540 6592284237
30СундаргархSundargarh1 829 4129942184

Экономика

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Одиша ҫӗр айӗнчи пурлӑхсенче ҫӗр кӑмрӑкӗ, тимӗр тӑпра, боксит, хромит, алюмини чылай упранать. Кунта металлургипе нефтьпе хими отраслӗсем вӑйлӑ аталаннӑ. Штатӑн тинӗс ҫыранӗ анлӑ сарӑлса выртни тата транспорт тӗлӗшӗнчен ӑнӑҫлӑ вырнаҫни пӗлтерӗшлӗ вырӑн йышӑнать. Сӑрт-ту промышленноҫӗпе металлурги отраслӗсене штат инвесторсене йышлӑн хутшӑнтарать. Информаци технологийӗсен отраслӗ те аталаннӑ.

Спорт

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

2018 тата 2023 ҫулсенче Одиша штатӗнче ҫерем ҫинче хоккей енӗпе тӗнче чемпионачӗсем иртнӗ. 2023 ҫулта Руркела хулинче 20 пин ытла куракана вырнаҫтарма пултаракан курӑк ҫинчи хоккей валли ҫӗршывӑн чи пысӑк стадионне уҫнӑ[20]. Бирса Мунда ячӗпе хисепленекен хоккей стадионӗ халӑха вырнаҫтарас тӗлӗшпе тӗнчере тӑваттӑмӗш вырӑнта тӑрать[21].

Тӗн

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Хӗвел хамӗ (Конарак)

Штат халӑхӗн чылайӑшӗ — индуизм тӗнӗн тӗрлӗ юхӑмӗсене ӗненекенсем. Вӗсенчен чылайӑшӗ — шактистсем, шиваитсем тата вишнуитсем. Вайшнавизмӑн чи чаплӑ сӑваплӑ вырӑнӗсенчен пӗри, Пурири Джаганнатха храмӗ вырнаҫнине пула Вишнуизм (тепӗр ячӗ — вайшнавизм) уйрӑмах Одишара сарӑлнӑ. Одиша вайшнавӗсен ытларах пайӗ вайшнавизмӑн бенгали юхӑмӗн гауди-вайшнавизмӗ шутне кӗрет.

2008 ҫулта штатра христиансене тустарнӑ чухне 50 пин христиан хӑйӗн килӗсене пӑрахса кайнӑ, 81 ҫын вилнӗ, 4677 ҫурта, 236 храма тата 36 мӑнастире аркатса ҫунтарса янӑ[22][23][24].

Ҫавӑн пекех пӑхӑр

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ӑнлантарусем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
  1. ↑ https://www.newindianexpress.com/states/odisha/2024/Jun/12/pleasant-surprise-for-family-of-odisha-cm-designate-mohan-charan-majhi
  2. 1 2 3 2011 census of India
  3. 1 2 3 4 http://www.censusindia.gov.in/pca/DDW_PCA0000_2011_Indiastatedist.xlsx
  4. ↑ Epigraphia Indica. — Шаблон:Указание места в библиоссылке: Manager of Publications, 1933. — Т. XX (1929-30). — С. 86—89. Архивировано 3 Пуш уйӑхӗн 2016 года.К:Википедия:Статьи с некорректным использованием шаблонов:Книга (указан archiveurl)
  5. ↑ Indika (акăлч.). çăлкуçран архивланă 10 Раштав уйӑхӗн 2008.
  6. ↑ +Raychaudhuri, H. C.; Mukherjee, B. N.
    −{{{2}}}     Political History of Ancient India: From the Accession of Parikshit to the Extinction of the Gupta Dynasty. — Oxford University Press, 1996. — С. 204–209; 270–271.. — ISBN 0195637895.
  7. ↑ «Императора» палӑртма усӑ куракан санскрит терминӗ. «пурне те алӑра тытакан», «махараджӑсен махаради» пек палӑртма пулать. Махабхарата эпосра ҫак титулшӑн Кауравсемпе Пандавсен кланӗсем кӗрешнӗ.
  8. ↑ Guruge, Ananda W. P. {{{пуçелĕк}}}. — Buddhist Publication Society. — ISBN 978-955-24-0065-0.
  9. ↑ +Hermann Kulke, Dietmar Rothermund
    −{{{2}}}     A History of India. — 4th ed.. — Шаблон:Указание места в библиоссылке: Routledge, 2004. — С. 67. — 432 + XII с. — ISBN 0-203-39126-8. Архивировано 17 Раштав уйӑхӗн 2019 года.К:Википедия:Статьи с некорректным использованием шаблонов:Книга (указан archiveurl)
  10. ↑ John E. Cort {{{пуçелĕк}}}. — В. {{{кăларăм}}}. — Т. 115.
  11. ↑ +Dineschandra Sircar
    −{{{2}}}     Studies in the Geography of Ancient and Medieval India. — Motilal Banarsidass, 1971. — С. 168. — ISBN 978-81-208-0690-0.
  12. ↑ +Плиний Старший
    −{{{2}}}     Естественная история. — Т. VI, 21–22. Архивировано 21 Кӑрлач уйӑхӗн 2023 года.К:Википедия:Статьи с некорректным использованием шаблонов:Книга (указан archiveurl)
  13. ↑ Tripathy, Balaram Early Historic Cultures of Orissa. — 2007. — С. 1—19.
  14. ↑ Schnepel, Burkhard Durga and the King: Ethnohistorical Aspects of Politico-Ritual Life in a South Orissan Jungle Kingdom. — Т. 1. — № 1.
  15. ↑ Sahu, Bhairabi Prasad Recent Perspectives of the State and Debates in Early Indian History. — 2012. — Т. 39. — № 2. — С. 145—162.
  16. ↑ тӗплӗнрех акӑнчанла ҫырнӑ «Kalinga Temples (Deula)» очеркра паллашӑр
  17. ↑ Поспелов E. M. Географические названия мира. Топонимический словарь (около 5000 единиц). / Отв. ред. канд. филол. наук Р. А. Агеева. — М.:Русские словари: Астрель: ACT, 2002. — С. 313
  18. ↑ Фотосет традиционных Кхонда пӑх
  19. ↑ Индире туса кӑларнӑ «Ашока императорӗ» (2001) историллӗ кинодрамӑра Калинга халӑхне шӑп та шай ҫавӑн пек кӑтартнӑ.
  20. ↑ India’s largest hockey stadium planned in Rourkela, to co-host 2023 FIH World Cup (акăлч.).
  21. ↑ Ansari, Aarish World’s largest field hockey stadium: Lahore’s National Hockey Stadium is No. 1 (акăлч.) (2 January 2023).
  22. ↑ Трагедия христиан в индийском штате Орисса продолжается. news.invictory.org (2009-03-16). çăлкуçран архивланă 9 Нарӑс уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 12 Пуш уйӑхӗн 2010.
  23. ↑ В штате Орисса (Индия) продолжаются погромы христиан. Патриархия.ru (2008-09-04). çăлкуçран архивланă 9 Нарӑс уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 12 Пуш уйӑхӗн 2010.
  24. ↑ В Индии арестованы 11 христиан. Православие.ru (2010-03-12). Тĕрĕсленĕ 12 Пуш уйӑхӗн 2010.

Каҫӑсем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Ку статьяна Википедин Вырӑс уйрӑмӗнчи Одиша статьяна чӑвашла куҫарса хатӗрленӗ.
п • с • т
 Инди штачӗсем
Штатсем
Пӗрлешӳллӗ территорисем

Шаблон:Одиша округӗсем

«https://cv.wikipedia.org/w/index.php?title=Одиша&oldid=817633» ҫӑл куҫ