Торричелли формули (гидродинамика)

Ан пăтраштарăр кинематикăри Торричелли формулипе.

Торричелли формули, гидродинамикăра, идеалла шĕвек уçă савăтăн пĕчĕк шăтăкĕнчен мĕнле хăвăртлăхпа юхса тухнине шĕвек çийĕ çав шатăкран мĕн çÿллĕшĕнче пулнипе çыхăнтарать^[1].

Торричелли формулипе килĕшÿллĕн, уçă савăтри идеалла шĕвекĕн $h$ чухлĕ тарăнăшĕнчи пĕчĕк шăтăкран юхса тухнин $v$ хăвăртлăхĕ $h$ чухлĕ çуллĕшрен ирĕклĕн ÿксе çĕр çийне çитнĕ ĕскеренни пекех^[2], урăхла каласан

v={\sqrt {2gh}},

кунта $g$ — ирĕклĕн ӳкнин хăвăртланăвĕ.

Енчен те шăтăк тулашĕнче те çав шĕвек пулсан, вара $h$ кунта савăтри тата ун тулашĕнчи шĕвекĕн шайĕсен расналăхне пĕлтерет^[3].

Формулăна энерги сыхланăвĕн саккунĕ çине таянса, кинетикăлла ${\frac {1}{2}}mv^{2}$ тата потенциалла $mgh$ энергисене тан туса тупнă.

Идеалла мар, чăн шĕвексемшĕн, мĕн чухлĕ нӳнек пысăкрах, çавăн чухлĕ юхса тухнин хăвăртлăхĕ леш $v={\sqrt {2gh}}$ капран пĕчĕкрех пулать^[4], тĕплĕнрех каласан, $v=\varphi {\sqrt {2gh}}$ , кунта $\varphi <1$ - хăвăртлăх коэффициенчĕ, $\varphi ={\frac {1}{1+\xi }}$ , кунта $\xi$ - шăтăка кĕнĕ чухнехи хирĕçтăру коэффициенчĕ^[3].

Торричелли формули Бернулли сккунĕн тухăмĕ те пулса тăрать.

Асăрхавсем

↑ Торричелли формула 2018 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 28-мӗшӗнче архивланӑ.. Статьи в Физической энциклопедии и Физическом энциклопедическом словаре.
↑ Evangelista Torricelli. De motu aquarum // Opera Geometrica. — 1644. — С. 191. Торричелли латтыньле çапла çырнă: «Aquas violenter erumpentes in ipso eruptionis puncto eundem impetum habere, quem haberet grave aliquod, sive ipsius aquae gutta una, si ex suprema eiusdem aquae superficie usque ad orificium eruptiones naturaliter cecidisset».
1 2 Зиновьев В.А. Краткий технический справочник. Том 1. - М., ГОСИЗДАТ, 1949. - c. 362
↑ Савельев И. В. Курс общей физики. Том 1. Механика, молекулярная физика. — М., Наука, 1987. — Тираж 233 000 экз. — c. 251

Литература

Торриче́лли фо́рмула // Тихоходки — Ульяново. — М. : Советская энциклопедия, 1977. — С. 116. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров ; 1969—1978, т. 26).
T. E. Faber. Fluid Dynamics for Physicists. — Cambridge University Press, 1995. — ISBN 0-521-42969-2.
Stanley Middleman, An Introduction to Fluid Dynamics: Principles of Analysis and Design (John Wiley & Sons, 1997) ISBN 978-0-471-18209-2
Dennis G. Zill, A First Course in Differential Equations (2005)

[1] Торричелли формула 2018 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 28-мӗшӗнче архивланӑ.. Статьи в Физической энциклопедии и Физическом энциклопедическом словаре.

[DeMotu-2] Evangelista Torricelli. De motu aquarum // Opera Geometrica. — 1644. — С. 191. Торричелли латтыньле çапла çырнă: «Aquas violenter erumpentes in ipso eruptionis puncto eundem impetum habere, quem haberet grave aliquod, sive ipsius aquae gutta una, si ex suprema eiusdem aquae superficie usque ad orificium eruptiones naturaliter cecidisset».

[Zin-3] 1 2 Зиновьев В.А. Краткий технический справочник. Том 1. - М., ГОСИЗДАТ, 1949. - c. 362

[4] Савельев И. В. Курс общей физики. Том 1. Механика, молекулярная физика. — М., Наука, 1987. — Тираж 233 000 экз. — c. 251

[1]

[2]

[3]

[4]