Узбекистан президенчӗ

Узбекистан Республикин Президенчӗ узб. Oʻzbekiston Respublikasining Prezidenti узб. Ўзбекистон Республикасининг Президенти
Президент штандарчӗ
Ӗҫ вырӑнне йышӑнать Шавкат Мирзиёев 2016 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 8-мӗшӗнче
Чӗнӳ ӗлки	«Президент мӑрса» (узб. Janob prezident)
Официаллӑ резиденци	Куксарой
Кандидатура пулаять	Узбекистанти официаллӑ регистрациленӗ политикӑллӑ партипе
Лартать	Тӳрӗ суйлавпа Узбекистан ТСП
Тивӗҫсен хуши	7 ҫул, пӗр йӗркепе икӗ срок ытла мар
Шалу	15 600 $
Ӗҫ вырӑнӗ уҫӑлнӑ	1990 ҫ. пушӑн 24
Ӗҫ вырӑнӗнче пӗрремӗш	Ислам Каримов
Сайт	president.uz/uz

Узбекистан Республикин президенчӗ (узб. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidenti) — Узбек Республикинчи чи ҫӳллӗ ӗҫ вырӑнӗ. Ку ӗҫ вырӑна суйланӑ элтеш.

Узбекистан президенчӗ вӑл патшалӑх пуҫлӑхӗ. Ҫавна пула Узбекистан — президент республики. Узбекистан президенчӗ — ӗҫ тӑвакан влаҫ. Президент парламенте кӑларма пултарать. Президент Узбекистанӑн хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсен аслӑ тӗп командӑлавҫи. Вӑл Узбекистан конституцийӗн, этемӗн ирӗкӗсен, патшалӑхӑн территориллӗ пӗрлӗхӗпе суверенитечӗн гаранчӗ шутланать. 2016 ҫулхи раштав уйӑхӗн 14-мӗшӗнчен (авӑнӑн 8-мӗшӗнчен ӗҫсене тӑвакан пек) Узбекистан президенчӗ Шавкат Мирзиёев.

Ят

Узбек чӗлхинче «президент» (узб. Prezident / Президент) сӑмах усӑ курӑнать. Анчах 1989 ҫултан пуҫласа перестройкӑпа узбек чӗлхинчи «республика» сӑмах вырӑнне «джумхурият» сӑмах усӑ курӑнма пуҫланнӑ. Ҫавна пула кунпа патшалӑх ячӗ малалла курӑнма пулса тӑнӑ: узб. Жумҳурият / Jumhuriyat — Ўзбекистон Жумҳурияти / Oʻzbekiston Jumhuriyati. Ку логикӑпа патшалӑх пуҫлӑхӗн ятне улӑштарма шухӑшсем пулнӑ, «президент» вырӑнне «раисджумхур» (узб. Раисжумҳур / Raisjumhur — Ўзбекистон раисжумҳури / Oʻzbekiston raisjumhuri). Анчах вӑл пурнӑҫланман, ҫакӑн пек 1993 ҫулта «республика» сӑмаха таврӑнтарнӑ — «Ўзбекистон Республикаси / Oʻzbekiston Respublikasi». Президент ӗҫӗн ячӗ улшӑнман.

Кунҫул

1990 ҫулхи пуш уйӑхӗнче Узбекистанта (ССРП-н Узбек ССР) президент ятлӑ ӗҫ вырӑн йышӑннӑ. 1990 ҫулхи пуш уйӑхӗн 24-мӗшӗнче кунҫулта пӗрремӗш хутра Узбек Совет Социализм Республикин Мӑн Канашӗн сессинче халӑх депутачӗсем Узбек ССР-н пӗрремӗш президентне суйланӑ — Ислам Абдуганиевич Каримов. 1990 ҫ. пушӑн 24-мӗшӗнчен пуҫласа 1992 ҫ. кӑрлачӑн 13-мӗшӗ таран Узбекистан Республикин ҫумӗн ӗҫ вырӑнӗ — Узбекистан вице-президенчӗ ятлӑ пулнӑ. Президент тата вице-президент ӗҫ вырӑна йышӑннӑ ССРП-н пӗрлешӳллӗ республикисенчен Узбекистан чи пӗрремӗшсенчен пӗри пулнӑ.

1991 ҫулхи ҫурла уйӑхӗн 31-мӗшӗнче Узбекистан никамран пӑхӑнман пулса тӑнӑран ҫӗршыври чи ҫӳллӗ ӗҫ вырӑнӑн ячӗ «Узбекистан Республикин Президенчӗ» ятлӑ пулса тӑнӑ.

Ят-йыш

№	Срок	Президент	Ӳкерчӗк	Президентлӗх срокӗ		Ертсе пыни вӑхӑчӗ	Партилӗх
1	1	Ислам Абдуганиевич Каримов		1990 пушӑн 24	1992 кӑрлачӑн 4	651 кун	СПКП
	2			1992 кӑрлачӑн 4	2000 кӑрлачӑн 22	2940 кун	УХДП
	3			2000 кӑрлачӑн 22	2008 кӑрлачӑн 16	2916 кун	«Фидокорлар»
	4			2008 кӑрлачӑн 16	2015 акан 15	2666 кун	УзЛиДеП
	5			2015 акан 10	2016 авӑнӑн 2	511 кун (Пурӗ 9684 кун)
	ӖВТ	Нигматилла Тулкинович Юлдашев		2016 авӑнӑн 2	2016 авӑнӑн 8	6 кун	«Миллий тикланиш»
2	ӖВТ	Шавкат Миромонович Мирзиёев		2016 авӑнӑн 8	2016 раштавӑн 14	97 кун	УзЛиДеП
	1			2016 раштавӑн 14	2021 чӳкӗн 6	1788 кун
	2			2021 чӳкӗн 6	2023 утӑн 14	615 кун
	3			2023 утӑн 14	Ӗҫлекен президент 2030 ҫулта срок пӗтет)	хальхи вӑхӑтчен

Каҫӑсем

• Пресс-служба Президента Республики Узбекистан2014 ҫулхи Ака уйӑхӗн 9-мӗшӗнче архивланӑ.
• Конституция Республики Узбекистан
• Избирательный кодекс Республики Узбекистан2019 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ. (вступил в силу 26 июня 2019 года)
• Закон Республики Узбекистан от 25 Ака уйӑхӗн 2003 года № 480-II «Об основных гарантиях деятельности Президента Республики Узбекистан
• Правительственный портал Республики Узбекистан2015 ҫулхи Ҫурла уйӑхӗн 10-мӗшӗнче архивланӑ.