Узбекистан

	O‘zbekiston Respublikasi; Узбекистан
Узбекистан ялавĕ	Узбекистан гербĕ
Патшалăх чĕлхисем	узбек чĕлхи
Тĕп хула	Ташкент
Чи пысăк хула
Президент	Шавкат Мирзиёев
Премьер-министр	Абдулла Арипов
Лаптăкĕ; - Пĕтĕмпе	55 вырăнта; 448 978 км2
Халăх йышĕ; - Пĕтĕмпе(2011); - Йышлăхĕ	41 вырăнта; 37 543 167; 82,3/км²
Валюта ячĕ	Сум
Вăхăт тăрăхĕ	ГВ +5 пуçласа +5 таран
Патшалăх гимнĕ	Узбекистан патшалăхĕн гимнĕ;
Тетел доменĕ	.uz
Тел. префиксĕ	+998

Узбекистан (узб. Oʻzbekiston / Ўзбекистон) е официаллӑ — Узбекистан Республики^[2] (Узбек Республики, узб. Oʻzbekiston Respublikasi / Ўзбекистон Республикаси) — Вӑтам Азин варринчи патшалӑх. Узбекистан нейтраллӑ патшалӑх шутланать^[3], анчах вӑл Тӗрӗк патшалӑхӗсен йӗркелевне кӗрет^[4]. Республика лаптӑкӗ — 448 924 км². Статистика патшалӑх комитечӗн пӗлӗмӗсем тӑрӑх 2024 ҫулхи ака уйӑхӗн 22-мӗшӗнче Узбекистанта 37 млн ытла ҫын пурӑнать.

Узбекистанпа тухӑҫра — Кӑркӑсстан, ҫурҫӗр-тухӑҫра, ҫурҫӗрте тата ҫурҫӗр-анӑҫра — Казахстан, кӑнтӑр-анӑҫра тата кӑнтӑрта — Туркменистан, кӑнтӑрта — Афганистан, кӑнтӑр-тухӑҫра — Таджикистан чикӗленет. Типсе ларнӑ Арал тинӗсӗпе юнашар, анчах ку тинӗс тӗнче океанпа ҫыхӑнмантан Узбекистан, Лихтенштейн пек, тӗнче шывне кӗнишӗн ытти икӗ патшалӑхсен чикки урлӑ каймалла^[5].

Тӗп хула — Ташкент. Патшалӑхӑн пур территоринчи патшалӑх чӗлхи — узбек чӗлхи, анчах Каракалпакстан Республикинче хӑй (узбек чӗлхипе пӗрле) патшалӑх чӗлхи пур — каракалпак чӗлхи.

1924 ҫулта ССРП йышӗнчи Узбек ССР пек йӗркеленӗ. 1991 ҫулта ССРП арканӑвне пула вӑл никамран пӑхӑнман патшалӑх — Узбекистан Республики пулса тӑнӑ. 2016 ҫултан хальхи вӑхӑтчен Узбекистан президенчӗ — Шавкат Мирзиёев.

Политикӑллӑ тытӑмлӑх

Тӗп статья: Узбекистанӑн патшалӑх тытӑмлӑхӗ

Патшалӑхлӑх йӗркеленни

1989 ҫ. юпан 21 — Узбекистан Республикин патшалӑх чӗлхи (узбек чӗлхи) ҫинчен саккун йышӑннӑ;
1990 ҫ. пушӑн 24 — Узбек ССР президенчӗ посчӗ йышӑннӑ;
1991 ҫ. ҫурлан 31 — Узбекистан Республики — никамран пӑхӑнман патшалӑх пӗлтернӗ;
1991 ҫ. авӑнӑн 1 — Узбекистан Республикин пӑхӑнманлӑх кунӗ;
1991 ҫ. чӳкӗн — Узбекистан Республикин патшалӑх ялавӗ йышӑннӑ;
1991 ҫ. раштавӑн 29 — Узбекистан Республикин пӗрремӗш президенчӗ — Ислам Каримов суйланӑ;
1992 ҫ. кӑрлачӑн 4 — Узбекистан Республикин Мӑн Канашӗ ССРП пулманни тата Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ йӗркелени ҫинчен Беловежа килӗшӗвӗсене тата Алмата декларацине ратификациленӗ^[6];
1992 ҫ. пушӑн 2 — Узбекистан Республики ПНО йышне кӗнӗ;
1992 ҫ. утӑн 2 — Узбекистан Республикин патшалӑх гербӗ йышӑннӑ;
1992 ҫ. раштавӑн 8 — Узбекистан Республики конституцийӗ йышӑннӑ;
1992 ҫ. раштавӑн 10 — Узбекистан Республикин патшалӑх гимнӗ йышӑннӑ;
1993 ҫ. кӑрлачӑн 9 — Каракалпак Республикин ертсе пырӑвӗпе Узбекистан хушшинче «Узбекистан Республикин йышне Каракалпакстан Республикин 20 ҫул ҫине кӗни» ҫинчен килӗшӳ ҫырнӑ^[7];
1993 ҫ. чӳкӗн 15 — Шалти пасара хӳтӗлес тесе кирлӗ мар тенкӗ массинчен вӑхӑтлӑха укҫа паллисем (сум-купон) йышӑннӑ;
1994 ҫ. утӑн 1 — Нациллӗ валюта — сум йышӑннӑ;
2016 ҫ. авӑнӑн 2 — Узбекистан президенчӗ ӗҫӗсене вӑхӑтлӑха тӑваканӗ Нигматилла Йулдошев пулса тӑнӑ;
2016 ҫ. авӑнӑн 8 — Узбекистан президенчӗ ӗҫӗсене вӑхӑтлӑха тӑваканӗ Шавкат Мирзиёев пулса тӑнӑ, кӑҫалхи раштавӑн 14 вӑл суйланӑ президент пулса тӑнӑ.

Конституци тӑрӑх, Узбекистан — тивӗҫ-ирӗклӗ демократиллӗ патшалӑх. Патшалӑх пуҫлӑхӗ — президент. Узбекистан Республикин чи ҫӳллӗ халӑх суйланӑ органӗ Олий Мажлис, вӑл саккун тӑвакан влаҫӗ шутланать. Олий Мажлисе икӗ палата кӗрет — Саккун тӑвакан (анатри) палати тата Сенат (ҫӳллӗ)^[8]. Узбекистанӑн Министрсен Кабинечӗ — ӗҫ тӑвакан влаҫӗ шутланать.

Политикӑллӑ партисемпе юхӑмсем

1991 ҫ. — Узбекистан халӑх-демократиллӗ партийӗ;
1995 ҫ. — «Адолат» социал-демократиллӗ парти»;
1995 ҫ. — «Ватан тараккиёти» парти (2000 ҫ. «Фидокорлар» нациллӗ-демократиллӗ партипе пӗрлешнӗ, ҫӗнӗ ят — иккӗмӗш парти пек — «Фидокорлар»);
1995 ҫ. — «Узбекистан «Миллий тикланиш» демократиллӗ партийӗ»;
2000 ҫ — «Фидокорлар» (2008 ҫ. пуҫламӑшӗнче «Миллий тикланишпе» пӗрлешнӗ, ҫӗнӗ ят — иккӗмӗш парти пек — «Фидокорлар»);
2003 ҫ. — Узбекистан либераллӑ-демократиллӗ партийӗ (УзЛиДеП);
2008 ҫ. — «Узбекистан экологиллӗ юхӑмӗ»^[9]^[10]^[11] (2019 ҫ. кӑрлачӑн 8 «Узбекистан экологиллӗ партийӗ» пулса тӑнӑ)^[12].

Администрациллӗ пайлану

Тӗп статья: Узбекистанӑн администрациллӗ пайланӑвӗ

Администрациллӗ пайлану тӑрӑх Узбекистанта пӗр республика (Каракалпакстан), 12 вилоят (узб. viloyat / вилоят) тата пӗр хула (Ташкент) пур. Вилоят тата республика районсемпе (узб. tuman / туман) вилоят (республика) пӗлтерӗшлӗ хуласенче пайланаҫҫӗ. Ташкентре — хула шалӗнчи районсем пур. Вилоятӑн тата республикӑн районӗсен йышне: район пӗлтерӗшлӗ хуласем, хула посёлокӗсем (узб. shaharcha / шаҳарча), ял канашӗсем (узб. qishloq fuqarolar yigʻini / қишлоқ фуқаролар йиғини) кӗнӗ.

Ял канашӗсем вилоят пӗлтерӗшлӗ хуласен йышне кӗрееҫҫӗ, хула посёлокӗсем вара — вилоят (республика) пӗлтерӗшлӗ хуласен тата Ташкент шалӗнчи районӗсен йышне кӗрееҫҫӗ^[13].

Ташкент х.

Адм. виҫе	Адм. центр	Лаптӑк ҫм²	Халӑх йышӗ
Каракалпакстан Республики	Нукус	160,000	1,200,000
Андижан вилоячӗ	Андижан	4,200	3,105,000
Бухара вилоячӗ	Бухара	39,400	1,384,700
Джизак вилоячӗ	Джизак	20,500	910,500
Кашкадарья вилоячӗ	Карши	28,400	3,149,000
Навои вилоячӗ	Навои	110,800	767,500
Наманган вилоячӗ	Наманган	7,900	2,000,123
Самарканд вилоячӗ	Самарканд	16,400	3,714,800
Сурхандарья вилоячӗ	Термез	20,800	1,676,000
Сырдарья вилоячӗ	Гулистан	5,100	648,100
Ташкент вилоячӗ	Нурафшон	15,300	4,450,000
Фергана вилоячӗ	Фергана	6,800	3.620.100
Хорезм вилоячӗ	Ургенч	6,300	1,200,000
Ташкент хули	Ташкент	3,338	2,340,900

Хуласем

Узбекистанти 100 пин ытла йышлӑ хуласем
Хула	Халӑх йышӗ, пин ҫын, 2001.07.1-мӗшӗнче^[14]	Халӑх йышӗ, пин ҫын, 2014.01.1-мӗшӗнче^[15]	Халӑх йышӗ, пин ҫын, 2016.01.1-мӗшӗнче^[16]	Халӑх йышӗ, пин ҫын, 2020.01.1-мӗшӗнче^[17]
Ташкент	2137,2	2352,9	2393,2	2571,7
Наманган	391,3	475,7	493,3	626,1
Самарканд	361,3	509	519,2	546,3
Андижан	338,4	403,9	416,2	441,7
Нукус	212	295,2	303,7	319,6
Бухара	237,4	272,5	274,7	280,2
Фергана	183	264,9	271	288,8
Карши	204,7	254,6	260,7	274,9
Коканд	197,5	233,5	239,9	252,7
Маргилан	149,6	215,4	222,1	235,0
Ангрен	128,8	175,4	180,4	188,4
Джизак	131,5	163,2	167,4	177,4
Чирчик	141,7	149,4	151,8	157,2
Ургенч	138,6	137,3	138,6	143,8
Термез	116,5	136,2	140,2	179,6
Навои	138,1	134,1	133,5	144,2
Алмалык	113,1	121,1	124,4	131,1
Ходжейли	п.ҫ.^[18]	104,5	п.ҫ.	п.ҫ.
Денау	п.ҫ.	104,4	п.ҫ.	п.ҫ.
Бекабад	п.ҫ.	101,2	п.ҫ.	п.ҫ.
Шахрисабз	п.ҫ.	100,3	103,5	139,1

Халӑх йышӗ

Тӗп статья: Узбекистанӑн халӑх йышӗ

2022 ҫулхи раштав уйӑхӗн 9-мӗшӗнче Патшалӑх статистикин комитечӗн пӗлӗмӗсем тӑрӑх Узбекистанта 36 001 301 ҫын пурӑннӑ, вӗсенчен 18 076 253 арҫын тата 17 849 445 хӗрарӑм. 2022 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗн 1-мӗшӗнче пурнӑҫӑн вӑтам вӑрӑмӑшӗ 73,8 ҫул пулнӑ. Тӗп хулари (Ташкентри) халӑх йышӗ: 2 955,7 пин ҫын.

Халӑхсем

Узбекистанти халӑх йышӗн нациллӗ тытӑмӗ ҫинчен официаллӑ пӗлӗмсем
Халӑх	1989 кӑрлачӑн 12 (ҫырса туху)^[19]		1991 кӑрлачӑн 1 (хак)^[20]		2011 кӑрлачӑн 1 (хак)^[20]		2017 кӑрлачӑн 1 (хак)^[20]		2021 кӑрлачӑн 1 (хак)^[21]
Халӑх	йыш пин ҫын	пай %	йыш пин ҫын	пай %	йыш пин ҫын	пай %	йыш пин ҫын	пай %	йыш пин ҫын	пай %
узбексем	14 142,5	71,39	14 995,3	72,77	23 983,2	82,35	26 917,7	83,8	29 200	84,39
таджиксем	933,6	4,71	980,7	4,76	1 411,6	4,85	1544,7	4,81	1700	4,91
казахсем	808,2	4,08	845,3	4,1	832,7	2,86	803,4	2,5	821,2	2,37
каракалпаксем	411,9	2,08	431,9	2,1	641,5	2,2	708,8	2,21	752,7	2,18
вырӑссем	1653,5	8,35	1593,8	7,73	837,5	2,88	750	2,33	720,3	2,08
кӑркӑссем	374,9	1,88	482,6	1,89	254,6	1,87	274,4	0,85	291,6	0,84
туркменсем	121,6	0,61	126,6	0,61	174,7	0,6	192	0,6	206,2	0,60
тутарсем	467,8	2,36	414,6	2,01	218,6	0,75	195	0,61	187,3	0,54
корейсем	183,1	0,92	183,7	0,89	188,0	0,65	176,9	0,55	174,2	0,50
украинсем	153,2	0,77	146,8	0,71	78,2	0,27	70,7	0,22	67,9	0,20
ыттисем	759,8	3,84	706,4	3,43	502,8	1,73	486,9	1,52	486,1	1,40
Пурӗ^[22]	19 810,1	100	20 607,7	100	29 123,4	100	32 120,5	100	34 600	100

Экономика

ШВП пӗр ҫынна - 1 640 $ ( 2008 ) ;
Ӗҫлекенсем вырнаҫнӑ : ялхуҫалӑхра - 44 %, промышленность - 20 %, суту-илӳ т. ыт - 36 %.

Ӳкерчӗксем

Паллӑ ҫынсем

Ибн Сина - Бухара хули ҫумӗнчи вырнаҫнӑ Ашики ялӗнче ҫуралнӑ.

Асӑрхавсем

↑ [https://stat.uz/uz/ O‘zbekiston respublikasi prezidenti huzuridagi statistika agentligi].
↑ Конституци тӑрӑх патшалӑх ячӗ «Узбекистан Республики» тата «Узбекистан» — пӗр танлӑ
↑ Закон Республики Узбекистан «Об утверждении Концепции внешнеполитической деятельности Республики Узбекистан»
↑ 2019 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 12-мӗшӗнчен
↑ Uzbekistan – Uzbekistan (акăлч.). CIA (2021-04-16).
↑ Постановление Верховного Совета Республики Узбекистан от 4 января 1992 года № 481-XII О РАТИФИКАЦИИ СОГЛАШЕНИЯ И ПРОТОКОЛА О СОЗДАНИИ СОДРУЖЕСТВА НЕЗАВИСИМЫХ ГОСУДАРСТВ.
↑ Republic of Karakalpakstan retains autonomy – DW – 07/04/2022 (акăлч.).
↑ Конституция республики Узбекистан, ст. 76
↑ Политические партии и движения. Сайт ЦИК РУз.
↑ Экологическое движение Узбекистана. Сайт ЦИК РУз.
↑ Согласно Закону о выборах в Олий Мажлис Республики Узбекистан Общественное объединение «Экологическое движение Узбекистана» имело квоту в 15 мест в законодательной палате Олий Мажлиса. Закон прекратил своё действие в связи с принятием Избирательного кодекса Республики Узбекистан.
↑ Минюст зарегистрировал Экологическую партию Узбекистана (2019-01-24).
↑ СОАТО Система обозначений административно-территориальных образований (узб.). Узстат.
↑ Demographic Yearbook 2013. Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants: latest available year, 1999—2013 (акăлч.).
↑ Статистический буклет «О населении языком цифр».
↑ UN Demographic Yearbook — 2017 (акăлч.).
↑ UN Demographic Yearbook — 2020 (акăлч.).
↑ п.ҫ. - кӗскен «пӗлӗм ҫук»
↑ Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР.
1 2 3 Информация о национальном составе постоянного населения Республики Узбекистан.
↑ Опубликованы данные об этническом составе населения Узбекистана.
↑ Наци сахалрахӑшӗн тӗслӗхӗ: Бухара еврейӗсем

Каҫӑсем

Узбекистан ертсе пырӑвӗн оффициаллӑ сайчӗ
Саёхат значит путешествие — Фотографии Узбекистана, Казахстана, Туркменистана 2007 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 16-мӗшӗнче архивланӑ.

Шаблон:Славян патшалăхĕсем Шаблон:ИПТ

Шаблон:Евразэс

Шаблон:ОИК Шаблон:ОЭС Шаблон:ВАП Шаблон:СССР арканăвĕ хыççăнхи патшалăхсем

[1] [https://stat.uz/uz/ O‘zbekiston respublikasi prezidenti huzuridagi statistika agentligi].

[2] Конституци тӑрӑх патшалӑх ячӗ «Узбекистан Республики» тата «Узбекистан» — пӗр танлӑ

[3] Закон Республики Узбекистан «Об утверждении Концепции внешнеполитической деятельности Республики Узбекистан»

[4] 2019 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 12-мӗшӗнчен

[5] Uzbekistan – Uzbekistan (акăлч.). CIA (2021-04-16).

[6] Постановление Верховного Совета Республики Узбекистан от 4 января 1992 года № 481-XII О РАТИФИКАЦИИ СОГЛАШЕНИЯ И ПРОТОКОЛА О СОЗДАНИИ СОДРУЖЕСТВА НЕЗАВИСИМЫХ ГОСУДАРСТВ.

[7] Republic of Karakalpakstan retains autonomy – DW – 07/04/2022 (акăлч.).

[8] Конституция республики Узбекистан, ст. 76

[9] Политические партии и движения. Сайт ЦИК РУз.

[10] Экологическое движение Узбекистана. Сайт ЦИК РУз.

[11] Согласно Закону о выборах в Олий Мажлис Республики Узбекистан Общественное объединение «Экологическое движение Узбекистана» имело квоту в 15 мест в законодательной палате Олий Мажлиса. Закон прекратил своё действие в связи с принятием Избирательного кодекса Республики Узбекистан.

[12] Минюст зарегистрировал Экологическую партию Узбекистана (2019-01-24).

[СОАТО-13] СОАТО Система обозначений административно-территориальных образований (узб.). Узстат.

[ООН-14] Demographic Yearbook 2013. Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants: latest available year, 1999—2013 (акăлч.).

[15] Статистический буклет «О населении языком цифр».

[16] UN Demographic Yearbook — 2017 (акăлч.).

[17] UN Demographic Yearbook — 2020 (акăлч.).

[18] п.ҫ. - кӗскен «пӗлӗм ҫук»

[Переп1989-19] Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР.

[Нацсостав-20] 1 2 3 Информация о национальном составе постоянного населения Республики Узбекистан.

[21] Опубликованы данные об этническом составе населения Узбекистана.

[22] Наци сахалрахӑшӗн тӗслӗхӗ: Бухара еврейӗсем

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

п • с • т Узбекистанӑн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ
Автономиллӗ республика	Каракалпакстан

Вилоятсем	Андижан • Бухара • Джизак • Кашкадарья • Навои • Наманган • Самарканд • Сурхандарья • Сырдарья • Ташкент • Фергана • Хорезм

Тӗп хула	Ташкент

п • с • т Азири патшалăхсем
Йышăннă патшалăхсем	Азербайджан² • Афганистан • Бангладеш • Бахрейн • Бруней • Бутан • Вьетнам • Грузи² • Египет¹ • Иорданăн Анăç Çыранĕ • Израиль • Инди • Индонези • Иордани • Ирак • Иран • Йемен • Казахстан² • Камбоджа • Катар • Кипр • Кăркăсстан • Китай • КХДР • Кувейт • Лаос • Ливан • Малайзи • Мальдивсем • Монголи • Мьянма • Непал • ПАЭ • Оман • Пакистан • Раççей Федерацийĕ² • Сауд Аравийĕ • Газа Секторĕ • Сингапур • Сири • Таджикистан • Таиланд • Тайвань • Туркменистан • Турци² • Тухăç Тимор • Ӳспекстан • Филиппин • Шри-Ланка • Кăнтăр Корей • Эрмени • Япони

Йышăнман тата кăштах йышăннă патшалăхсем	Абхази Республики¹ • Азад-Кашмир • Ва патшалăхĕ • Китай Республики (Тайвань) • Палестина патшалăхĕ (Хаза секторĕнчи тата Иордан шывĕн анăç çыранĕнчи территорисем) • Çурçĕр Кипр турккă республики • Çурçĕрпе тухăç Сирири автономлă администрацийĕ • Шан патшалăхĕ • Кăнтăр Осети¹

Пăхăнуллă территорисем	Акротири тата Декели • ди Океанĕнчи Британ Территорийĕ (Чагос арх.)

ПНО тытăмлакан территорисем	Кипрти ПНО буферлă зони • ПНО Вăйĕсен уйрăлтарнине сăнакан зони
¹ Кăштах Европăра е йăлтах Азире, йĕртунă чикĕне пăхсан. ² Çаплах Африкăра. ³ Çаплах Океанире. ⁴ Çаплах Европăра.

п • с • т Узбекистан историйĕ
Аваллăх	Андрон культури (п.эрч. XVII — п.эрч. IX ĕм.) • Бактри-Марги археологи комплексĕ (п.эрч. XXIII — п.эрч. XVIII ĕм.) • Скифсем (саксем, массагетсем, дахсем) (п.эрч. XVIII — п.эрч. IV) • Хорезм (п.эрч. VIII — п.эрч. VI ĕм.) • Сăкăт (— п.эрч. VI ĕм.) • Чач (— п.эрч. III ĕм.) • Фергана (— п.эрч. VI ĕм.) • Бактри (п.эрч. VIII — п.эрч. VI ĕм.) • Ахеменид патшалăхĕ (п.эрч. 558—330) • Александр Македонскин империйĕ (п.эрч. 334 — п.эрч. 312) • Селевкидсен патшалăхĕ (п.эрч. 312—п.эрч. 250 çç.) • Грек-Бактри патшалăхĕ (п.эрч. 250 — п.эрч. 130 çç.)

(П.эрч. II ĕмĕр — 1055)	Кангюй патшалăхĕ (п.эрч. III ĕм. — п.эрч. V ĕм. варри) • Давань (п.эрч. II — п.эрч. I ĕм.) • Кушан патшалăхĕ (I — III ĕм.) • Уструшана (IV — V ĕм.) • Чаганиан (V — IX ĕм.) • Илак (V — XIII ĕм.) • Хионитсен патшалăхĕ (IV — V ĕм.) • Кидаритсен патшалăхĕ (Тохаристан) (IV — V ĕм.) • Эфталитсен патшалăхĕ (V — VI ĕм.) • Тĕрĕк хаканлăхĕ (552—603) • Анăçри хаканлăх (603—698) • Тюргеш хаканлăхĕ (698—766) • Огуз патшалăхĕ (750—1055) • Карлук хаканлăхĕ (766—940)

Ислам çĕнсе илни (661—750)	Омейяд халифачĕ (661—750) • Аббасид халифачĕ (750—1258) • Тахирид эмирачĕ (821—873) • Саффарид эмирачĕ (861—1003) • Саманид эмирачĕ (875—999)

Тĕрĕк патшалăхĕсем (840—1221)	Газневид султаначĕ (963—1187) • Караханид патшалăхĕ (840—1040) • Анăç-Караханид ханлăхĕ (1040—1212) • Тухăç-Караханид ханлăхĕ (1042—1212) • Сельджукидсен патшалăхĕ (1037—1194) • Хорезмшахĕсен султаначĕ (1077—1231)

Монголсем çĕнсе илни (1221—1269)	Каракитай ханлăхĕ (1141—1212) • Монгол империйĕ (1206—1291) • Чагатай улусĕ (1224—1340) • Джучи улусĕ (1224—1360)

Çĕнĕ вăхăт	Могулистан (Тухăç Чагатай улусĕ) (1346—1370) • Тамерлан империйĕ тата Тимуридсен патшалăхĕсем (1370—1500) • Узбек ханлăхĕ (1428—1468) • Бухара ханлăхĕ (1500—1785) • Хива ханлăхĕ (1512—1920) • Коканд ханлăхĕ (1709—1876) • Ташкент патшалăхĕ (1784—1809) • Бухара эмирачĕ (1785—1920) • Кундуз ханлăхĕ (1800—1850) • Раççей империн Вăтам Азири харпăрлăхĕсем (Сырдарья • Фергана) • Самарканд облаçĕсем • Туркестан автономийĕ (1917—1918) • Вăхăтлăх Фергана правительстви (1919—1920)

Çĕнĕрех вăхăт	Туркестан АССР (1918—1924) • Бухара ХСР (1920—1924) • Хорезм ХСР (1920—1923) • Хорезм ССР (1923—1924) • Бухара ССР (1924) • Узбек ССР (1924—1991) • Узбекистан Республики (1991-па)

п • с • т Коллектив хăрушсăрлăхĕ килĕшĕвĕн организацийĕ (ОДКБ)
Хутшăнакансем	Эрмени • Беларуç • Казахстан • Кăркăсстан • Раççей Федерацийĕ • Таджикистан •

Малтан хутшăннисем	Грузи (1999-чен) • Азербайджан (1999-чен) • Узбекистан (2012-чен)

Сăнакан патшалăхсем, парламент ассамблейи çумĕнче	Серби • Афганистан

Вăрçă организацисем	Операциллĕ тăракан коллектив вăйĕсем • Лăпкăлăх тăвакан вăйсем