Ашмарин Николай Иванович: версисем пӗр-пӗринчен уйрӑлса тӑни

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Контента кӑларса петӗмӗр Контента хушрӑмӑр
Статьяна йăлтах пушатрĕ
Тэг: тасатасси
Ymblanter (Сӳтсе яв | хушни)
п Откат правок Император Тихон (обсуждение) к версии Патша Тихон
Тэг: Каялла тавăр
1-мĕш йĕрке: 1-мĕш йĕрке:
{{Ăсчах
|Ят = Ашмарин Николай Иванович
|Тăван ят =
|Ӳкерчĕк = Ashmarin n i.jpg
|Анлăшĕ = 260px
|Ӳкерчĕке ăнлантарни =
|Алпусни =
|Çуралнă вăхăт = [[1870]], [[юпа, 4]]
|Çуралнă вырăн = [[Етĕрне]] хули, [[Етĕрне уесĕ]], {{ÇВ|Хусан кĕперни|Хусан кĕпернинче}}, [[Раççей империйĕ]]
|Вилнĕ вăхăт = [[1933]], [[çурла, 26]]
|Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Хусан|Хусанта}}, {{ВВ|Тутар АССР|Тутарстанра}}, [[РСФСР]]
|Ăслăх сфери = [[тюркологи]], этнографи
|Ĕçлев вырăнĕ =
|Альма-матер =
|Ăслăх ертӳçи =
|Паллă вĕренекенсем =
|Паллă =
|Сайт =
}}
'''Ашмарин Николай Иванович''', ([[1870]] çул, [[юпа, 4|юпа уйăхĕн 4-мĕшĕ]] [[Етĕрне]] хули, [[Етĕрне уесĕ]] [[Хусан кĕперни]] (халĕ [[Етĕрне районĕ]], [[Чăваш Республики]]), [[Раççей империйĕ]] — [[1933]] çул, [[çурла, 26|çурла уйăхĕн 26-мĕшĕ]], [[Хусан]] хули, [[Тутар АССР]], [[РСФСР]], [[СССР]]). — паллă [[тюрколог]], [[чăваш чĕлхи]] пĕлĕвĕн никĕсне хываканĕ, 17-пайлă чи пысăк [[Чăваш сăмахĕсен кĕнеки]]не çырса хатĕрлекенĕ. СССР Ăслăх Академийĕн пайташ-корреспонденчĕ ([[1929]]).

==Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ==
[[1870]] çулхи [[юпа уйăхĕн 4-мĕшĕнче]] [[Етĕрне]] хулинче çуралнă. Ачалăхĕ [[Кăрмăш]]ра иртнĕ.

[[Кăрмăш]]ри (халĕ [[Чулхула облаçĕ]]) хула училищине ([[1894]]) тата [[Мускаври Лазаревсен институчĕ|Мускаври Лазаревсен институтне]] вĕренсе пĕтернĕ. Хусанти вĕрентевçĕсен семинарийĕн наставникĕ ([[1899]]—[[1919]]), Çурçĕр-тухăç археологи-этнографи институчĕн профессорĕ, Чăвашсен [[Чĕмпĕр]]ти çутĕç институчĕн вĕрентӳçи ([[1920]]—[[1923]]).

[[1923]]—1926 çулсенче Азербайджан университечĕн хĕвелтухăç факультетĕнче ĕçленĕ. [[1925]] çултанпа — тюркологи тухтăрĕ. Николай Ашмарин Хусанти Тухăç педагогика институчĕн профессорĕнче ĕçленĕ. 1929 çулта ăна СССР Ăслăх академийĕн пайташ-корреспондентне суйланă.

[[1933]] çулхи [[çурла, 26|çурла уйăхĕн 26-мĕшĕнче]] [[Хусан]]та çĕре кĕнĕ.

== Ăслăх ĕçĕсем==

Николай Ашмаринăн чи пысăк пĕлтерĕшлĕ ĕçĕ — чăваш сăмахĕсен 17 томлă словарĕ — «Чăваш сăмахĕсен кĕнеки» — «Тhesaurus linguae tschuvaschorum». Унта пурĕ 40 пин [[сăмах]]а яхăн. Ахаль сăмахсемсĕр пуçне [[ял]], шыв-шур, çырма-çатра, вăрман, ката (раща) ячĕсемпе, кивелнĕ сăмахсемпе, ваттисен сăмахĕсемпе тата каларăшсемпе, чăваш йăли-йĕркисемпе, халăх кăмăл-туйăмне палăртакан юрăсемпе, юмах-халапсемпе паллашма пулать.

Малтанхи икĕ томĕ — [[1910]], [[1912]] çулсенче, пĕтĕмĕшпе Совет тапхăрĕнче çутă кун курнă. 17-мĕш томĕ [[1950]] çулта [[Шупашкар]]та пичетленсе тухнă.

Николай Ашмарин [[чăваш чĕлхи]]пе [[Вăтам Атăл]] тăрăхĕнчи ытти [[тĕрĕк чĕлхисем|тĕрĕк чĕлхисенчи]] [[евĕрлев сăмахĕ]]сене «Основы чувашской мифологии. О подражательных словах в чувашском языке» (Хусан, 1918), «О морфологических категориях подражания в чувашском языке» (Хусан, 1928) тата ытти ĕçĕсенче тарăннăн тишкерсе тухнă.

===Паллă ĕçĕсем===
* «Болгары и чуваши» ([[Хусан]], [[1902]]);
* «Материалы для исследования чувашского языка» ([[Хусан]], [[1898]]);
* «Опыт исследования чувашского синтаксиса» (1 пайĕ. [[Хусан]], [[1903]]; II пайĕ. [[Хусан]], [[1923]]);
* «Заметки по грамматике чувашского языка» (24 лекци. [[1976]]).

Вĕсен тематики питĕ анлă:
* чăваш халăхĕпе унăн чĕлхин историйĕ;
* [[чăваш чĕлхи]]н [[сасă]] тытăмĕ ([[фонетика]]);
* [[морфологи]];
* [[предложени]]сен тĕрлĕ [[синтаксис]] конструкцийĕ, [[падеж]] системи, хисеп категорийĕ ([[синтаксис]]);
* [[диалектологи]]
т. ыт. те.
== Вĕренекенĕсем ==
* [[Резюков Николай Андреевич]] ([[1898]]-[[1969]]).
== Вуламалли ==
* Петров Н.П. Библиография печатных трудов Н.И.Ашмарина // Н.И.Ашмарин — оснопоположник чувашского языкознания. Ч., 1971;
* Егоров В.Г. Н.И.Ашмарин как исследователь чувашского языка. Изд. 1-е. Ч., 1948; изд. 2-е. Ч., 1970;
* Н.И. Ашмарин — основоположник чувашского языкознания. Сб. статей ЧНИИ. Ч., 1971;
* Федотов М.Р. Исследователи чувашского языка. Ч., 1987;
* Малов С.Е. Памяти Н.И.Ашмарина // Записки Чувашского научно-исследовательского института языка, литературы и истории. Вып. 1. Ч., 1941.
* Илле, Элли Ашмарин профессор хăш халăх çынни? // Хыпар. — 2000. — 2 çурла.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.nbchr.ru/virt2/ Ашмарин Н. И. çинчен]
* [http://www.enc.cap.ru/open.asp?id=1&topic=%C0%F8%EC%E0%F0%E8%ED Чăвашской энциклопединчи статья]
* [http://www.lib.cap.ru/ashmarin.asp Ашмарин Н. И. Мое жизнеописание]
* [http://www.cap.ru/cap/foto/ashmarin/ Ашмарин Н. И. кенекисем]



{{historian-bio-stub}}

[[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]]
[[Категори:1870 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Юпан 4-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:Ăсчахсем, алфавитпа]]
[[Категори:СССР ĂА пайташ-корреспонденчĕсем]]
[[Категори:Çурлан 26-мĕшĕнче вилнисем]]
[[Категори:1933 çулта вилнисем]]
[[Категори:Этнографсем, алфавитпа]]
[[Категори:Тюркологсем, алфавитпа]]
[[Категори:Филологсем, алфавитпа]]

10:02, 19 Раштав уйӑхӗн 2018 вӑхӑтри верси

Ашмарин Николай Иванович
Çуралнă вăхăт: 1870, юпа, 4
Çуралнă вырăн: Етĕрне хули, Етĕрне уесĕ, Хусан кĕперни, Раççей империйĕ
Вилнĕ вăхăт: 1933, çурла, 26
Вилнĕ вырăн: Хусан, Тутар АССР, РСФСР
Ăслăх сфери: тюркологи, этнографи

Ашмарин Николай Иванович, (1870 çул, юпа уйăхĕн 4-мĕшĕ Етĕрне хули, Етĕрне уесĕ Хусан кĕперни (халĕ Етĕрне районĕ, Чăваш Республики), Раççей империйĕ1933 çул, çурла уйăхĕн 26-мĕшĕ, Хусан хули, Тутар АССР, РСФСР, СССР). — паллă тюрколог, чăваш чĕлхи пĕлĕвĕн никĕсне хываканĕ, 17-пайлă чи пысăк Чăваш сăмахĕсен кĕнекине çырса хатĕрлекенĕ. СССР Ăслăх Академийĕн пайташ-корреспонденчĕ (1929).

Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ

1870 çулхи юпа уйăхĕн 4-мĕшĕнче Етĕрне хулинче çуралнă. Ачалăхĕ Кăрмăшра иртнĕ.

Кăрмăшри (халĕ Чулхула облаçĕ) хула училищине (1894) тата Мускаври Лазаревсен институтне вĕренсе пĕтернĕ. Хусанти вĕрентевçĕсен семинарийĕн наставникĕ (1899—1919), Çурçĕр-тухăç археологи-этнографи институчĕн профессорĕ, Чăвашсен Чĕмпĕрти çутĕç институчĕн вĕрентӳçи (1920—1923).

1923—1926 çулсенче Азербайджан университечĕн хĕвелтухăç факультетĕнче ĕçленĕ. 1925 çултанпа — тюркологи тухтăрĕ. Николай Ашмарин Хусанти Тухăç педагогика институчĕн профессорĕнче ĕçленĕ. 1929 çулта ăна СССР Ăслăх академийĕн пайташ-корреспондентне суйланă.

1933 çулхи çурла уйăхĕн 26-мĕшĕнче Хусанта çĕре кĕнĕ.

Ăслăх ĕçĕсем

Николай Ашмаринăн чи пысăк пĕлтерĕшлĕ ĕçĕ — чăваш сăмахĕсен 17 томлă словарĕ — «Чăваш сăмахĕсен кĕнеки» — «Тhesaurus linguae tschuvaschorum». Унта пурĕ 40 пин сăмаха яхăн. Ахаль сăмахсемсĕр пуçне ял, шыв-шур, çырма-çатра, вăрман, ката (раща) ячĕсемпе, кивелнĕ сăмахсемпе, ваттисен сăмахĕсемпе тата каларăшсемпе, чăваш йăли-йĕркисемпе, халăх кăмăл-туйăмне палăртакан юрăсемпе, юмах-халапсемпе паллашма пулать.

Малтанхи икĕ томĕ — 1910, 1912 çулсенче, пĕтĕмĕшпе Совет тапхăрĕнче çутă кун курнă. 17-мĕш томĕ 1950 çулта Шупашкарта пичетленсе тухнă.

Николай Ашмарин чăваш чĕлхипе Вăтам Атăл тăрăхĕнчи ытти тĕрĕк чĕлхисенчи евĕрлев сăмахĕсене «Основы чувашской мифологии. О подражательных словах в чувашском языке» (Хусан, 1918), «О морфологических категориях подражания в чувашском языке» (Хусан, 1928) тата ытти ĕçĕсенче тарăннăн тишкерсе тухнă.

Паллă ĕçĕсем

  • «Болгары и чуваши» (Хусан, 1902);
  • «Материалы для исследования чувашского языка» (Хусан, 1898);
  • «Опыт исследования чувашского синтаксиса» (1 пайĕ. Хусан, 1903; II пайĕ. Хусан, 1923);
  • «Заметки по грамматике чувашского языка» (24 лекци. 1976).

Вĕсен тематики питĕ анлă:

т. ыт. те.

Вĕренекенĕсем

Вуламалли

  • Петров Н.П. Библиография печатных трудов Н.И.Ашмарина // Н.И.Ашмарин — оснопоположник чувашского языкознания. Ч., 1971;
  • Егоров В.Г. Н.И.Ашмарин как исследователь чувашского языка. Изд. 1-е. Ч., 1948; изд. 2-е. Ч., 1970;
  • Н.И. Ашмарин — основоположник чувашского языкознания. Сб. статей ЧНИИ. Ч., 1971;
  • Федотов М.Р. Исследователи чувашского языка. Ч., 1987;
  • Малов С.Е. Памяти Н.И.Ашмарина // Записки Чувашского научно-исследовательского института языка, литературы и истории. Вып. 1. Ч., 1941.
  • Илле, Элли Ашмарин профессор хăш халăх çынни? // Хыпар. — 2000. — 2 çурла.

Асăрхавсем

Каçăсем