Пĕлейни

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Перейти к навигации Перейти к поиску

Пĕлӳ пухникогни́ци — пулăмсемпе объектлă тĕнчен саккун-виçелĕхĕсем пирки пĕлӳ илмешкĕн кирлĕ процессен, процедурăсен тата меслетсен пĕтĕмĕшлĕхĕ[1].

Пĕлӳ пухни — гносеологире тĕп предмет. Пĕлӳ пухнин, унăн формисемпе принципĕсен тĕпне палăртса, пĕлӳ пухас теорийĕ пĕлӳ епле çурални тата вăл чăннилĕхпе тытăçни ыйтăва хуравласшăн тăрăшать.

Пĕлӳ пухнине философире çеç мар, ытти ятарлă ăслăхсемпе ăслăх дисциплинисенче — когници психологийĕ, ăслăх меслетлĕхĕ, ăслăх историйĕ, ăслăха пĕлни, ăслăх социологийĕ — тĕпчеççĕ. Çапах та çак ăслăхсен чылайрахăшĕ пĕлӳ пухнине уйрăм аспектсене сăнаса çеç тĕпчет. Анлăн илсен, пĕлӳ пухнине философире кăна питĕ уйрăммăн тĕпчеççĕ[2].

Пӗлӳ тӗллевӗ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Декарт ҫутҫанталӑк вӑйӗсене алла илес тӗллевпе, ҫавӑн пекех этем ҫутҫанталӑка лайӑхлатас тӗллевпе курнӑ.

Мотор пӗлӗвӗ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Мотор пӗлӗвӗн ӑнлавӗ действи пулса тӑракан пӗлӗве пӗлтерет, ҫав пӗлӗве мотор системи ӑслӑ-тӑнлӑ им-ҫампа мӗнле ӗҫлемеллине, ҫав шутра социаллӑ хутшӑнса ӗҫлессине тивӗҫтерекен процессене те, сӳтсе явнӑ. Мотор пӗлӗвӗ ыттисен ӗҫӗсене уйӑрса илме, малтанах каласа хума, имитацилеме тата ӑнланас ӗҫе хутшӑнакан ӗҫсемпе производствӑна шута илет. Физкультура пӗлӗвӗн тӗп пайӗ — моторлӑ тӗллеве пурнӑҫа кӗртес тесе тунӑ улшӑнусем, е физкультура тата социаллӑ укҫа-тенкӗ тӗлӗшӗнчен пӗлтерӗшлӗ пулӑма тивӗҫтерес тесе тунӑ улшӑнусем. Ҫак парадигма юлашки ҫулсенче пысӑк тӗпчевсем (Ж.А. Смервиль, Вунӑ Джон) енчен питӗ пысӑк тимлӗхпе эмпирика пулӑшӑвӗ илнӗ.) нейробиологипе социаллӑ психологине те, ҫав шутра аталанӑвӑн психологине те, пӗлӳ паракан (книтивлӑ) нейробиологине те.

Ӑслӑлӑх пӗлӗвӗн шайӗ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Наука пӗлӗвӗн икӗ шайӗ уйӑраҫҫӗ: эмпирика (опытлӑ, туйӑм) тата теори (рационаллӑ). Эмпирика пӗлӗвӗн шайӗ сӑнавра, экспериментра тата моделире палӑрать, теори — гипотезӑсенче, саккунсенче тата теорисенче эмпирика шайӗн результачӗсене пӗтӗмлетнӗ май.

Çав. пекех[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  1. ^ Ҫын пурнӑҫӗнче когници пӗлтерӗшӗ
  2. ^ Авт. колл.: Фролов И. Т. и др. Глава VI. "Познание" // Введение в философию: Учеб. пособие для вузов. — 3. — Мускав: Республика, 2013.

Литература[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]