Эдо тапхăрĕ

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал

Эдо тапхăрĕ (яп. 江戸時代 эдо-дзидай) — Япони историн Токугава кланĕ хуçаланнă тапхăр (1603-1868). 1603 çулта Токугава Иэясу сёгун пулса тăрсан пуçланнă. Сёгун Токугава Ёсинобу 1868 çулта хăйне ку вырăнтан хăтарсан пĕтнĕ. Ку вăхăт Токугава диктатури никĕсленсе çирĕпленнипе, çав вăхăтрах вăтам ĕмĕр даймё — (ку самурайсен хушшинчи чи çÿллĕ те пуян, чаплă шайри элита), вăрçисенчен Япони тĕппипех хытă алра тытăнса тăракан çĕршыв пулса тăнипе патăртуллă.

Эдо тапхăрĕнче япон чун хавалĕ, япон наци шухăшлавĕ çуралать, экономика тата патшалăха ертсе пыракан аппарачĕсем никĕсленеççĕ. Эдо тапхăрĕ — япон çыравлăхĕпе сăввин ылтăн ĕмĕрĕ, паллă та чаплă япон сăвăçĕ Мацуо Басё Эдо тапхăрĕн чаплă пайташĕ. Сакоку тенĕ хăйне хăй хупăнтарнă политика пирки, суту-илÿ тытмасăр тата ытти çĕршывсемпе çыхăну тытмасăр (сайра хутра — Китай тата Нидерландсем) çĕршыв Эдо тапхăрĕнче пĕтĕмĕшле пек тимĕр чатăр хыçĕнче пулать. Католи христианлăхне хытă пусарнă (Кюсю çинчи пăлхану).

Эдо, 1865 е 1866. Фотохром меслечĕн пичет калăпăшĕ. Темиçе фотоÿкерчĕкрен майлаштарнă панорама. Фото авторĕ: Феликс Беато.
Эдо, 1865 е 1866. Фотохром меслечĕн пичет калăпăшĕ. Темиçе фотоÿкерчĕкрен майлаштарнă панорама. Фото авторĕ: Феликс Беато.

Японире шалти тăнăçлăх пулса тăнă пирки суту-илÿпе укçа-тенкĕ çыхăнăвĕсем аталаннă, ку историллĕ пулава вăтам ĕмĕрсенчен çĕнĕ вăхăта куçма май панă. Токугава укçа системи тенĕ пĕр тĕплĕ пĕрлештерÿллĕ укçа-тенкĕ системи никĕсленĕ. Майĕпен вăйсен хушшинчи улшăнусем пулса иртнĕ — экономикапа политикара сĕм ярасси çар кил-йышĕсенчен (самурай сослови) суту-илÿ (сутуçăсен сослови) тытакансен аллине куçнă, ку Токугава сёгуначĕн экономикапа идеологи никĕсне хавшатнă.

Çав вăхăтрах, халăх йышĕ хăвăрт ÿсни тата ахаль халăхăн пурнăç шайĕ япахланни тата çĕршыври тата унăн тулашĕнчи лару-тăру тикĕс тăманни патне илсе пынă. Çапла вара, вăхăт иртнĕ çемĕн хуçалакан класс пулса тăнă лару-тăруран тухас тесен хуçалăха тытса пырассине тата хупă тытас политикана çĕнетсе улăштармаллине ăнланма пуçланă. XIX-мĕш ĕмĕр варри тĕлне çĕршыв капиталистлă улшăнусем валли хатĕр пулса тăрать, ку вăл сёгун влаçĕ вăрçă пирки мар, ытларах политикаллă тата экономикаллă лару-тăру пирки путланнине ăнлантарать.

Эдо тапхăрĕн пĕрремĕш çурри[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Токугава сёгуначĕ никĕсленни[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Цунаёси тапхăрĕ тата Гэнроку этеплĕхĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Эдо тапхăрĕн иккĕмĕш çурри[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Касэй этеплĕхĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

XVIII-мĕш ĕмĕр варринче Эдо, йăла тытса пынă Киото тата Осака хулисенчен иртсе, çĕршывăн чи пысăк япон этеплĕхĕн тĕп хули пулса тăрать. Ку вăхăтри Эдо йăлин аталанăвне «Касэй этеплĕхĕ» теççĕ.

Вуламалли[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  • Икута Митико Образ Японии в России в период Эдо (XVII-XIX вв.) // Известия Восточного института Дальневосточного государственного университета : журнал. — 2005. — № 9. — С. 107—127.
  • 『国史大辞典』15巻、17冊 (Большой словарь истории Японии).東京、吉川弘文館、1972-1997. 第2巻、P.330-339. (яп.)
  • 北島正元『江戸幕府の権力構造』 (Китадзима Масамото. Структура сласти сёгуната Эдо).東京、岩波書店、1964. (яп.)
  • 『徳川幕府事典』 (Словарь сёгуната Токугава).東京、東京堂出版、2003. (яп.)
  • 『詳説・日本史』 ((Подробная история Японии. Учебник для высшей школы). 東京、山川出版社、1997. P.149 — 236. (яп.)