Çăка

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Çăка
Çăка чечекĕ
Çăка чечекĕ
Ăслăлăх классификацийĕ
Патшалăх:
Уйрăм: Покрытосеменные
Класс: Двудольные
Йĕркелĕх: Мальвоцветные
Çемье: Мальвовые
Ăрат: Çăка
Латин ячĕ
Tilia L. (1753)
Wikispecies-logo.svg
Викитĕссенчи
систематика
Commons-logo.svg
Ӳкерчĕксем
ITIS 21535
NCBI 64580

Çăка (лат. Tília) — сарлака çулçăллă йывăç.

Ăнлантарни[тӳрлет]

Саралнă ареалĕ[тӳрлет]

Ӳкерчĕк:Tilia USSR.png
Раççейĕн тата кӳршĕ çĕр-шывсен (малтанхи ССР Союзĕн) çĕрĕсенче саралнă çăка.

Çăкасем çурçĕр çĕр чăмăрĕн вăтам тата субтропик зонисенче анлă сарăлнă. Кăнтăр-хĕвелтухăç Азинче тĕсĕсем уйрăмах нумай. Китайра кăна 15 эндемикăлллă тĕс пур. Ашă та нӳрлĕ вырăнсенче лайăх ӳсет, сăмахран Арамаçи Лешьенче, Тинĕсçумĕнче. Хуласене симĕс тĕслетес тесе анлă усă кураççĕ.

Классификаци[тӳрлет]

40 яхăн çăкатĕсĕ пурри паллă. Раççейĕн европа пайĕпе Анăç Çĕпĕрте Tilia cordata сарăлнă. Çĕпĕрте, унсăр пуçне Tilia sibirica тата Tilia nasczokinii тĕл пулаççĕ, Европăра — Tilia platyphyllos, Tilia tomentosa, Кавказра — Tilia dasystyla subsp. caucasica, Аякри Тухăçра — Tilia amurensis, Tilia taquetii, Tilia mandshurica, Tilia maximowicziana. Линней çырса кăтартнă Tilia europaea L. тĕс (Tilia cordata x T. platyphyllos) (çăка х сарлака çулçăллă çăка) тĕсĕсен гибричĕ пулать. Тата ытти гибридсемпе сортсем тĕл пулаççĕ.

Евразинче çăкасен çак тĕсĕсене асăнма пулать:

Гибридсем)

Усă курни[тӳрлет]

Çăкасем вăрмансенче тата хуласемпе садсенче ӳсеççĕ.Йывăç вăтамран 300-400 çул ӳсет, хăшпĕрисем 1200 çул таранах пурăнаççĕ. Хуласенче симĕслетмелли тата капăрлатмалли йывăç вырăнне лартаççĕ. Йывăç вулли 2-3 метр, питĕ сайра 5 метр таран пулать.

Çутçантлăкра 20 çулта чечеке ларать, çын лартсан - 30 çула çитсен çеç. Кашни çул тенĕ пекех чечеке ларать. Çав вăхăтра сывлăшра питĕ илемлĕ, чуна кантаракан шăршă сарăлать. Çăка 2 эрне яхăн чечекре ларать.

Çăка чечекĕнчен пыл нумай тухать. Тата типĕтне чечекĕсене эмел вырăнне усă кураççĕ. Чечек пхмалли чи лайăх вăхăт - чечексен ĕурри ытла çурăлсан. Пухнă чечексене хĕвел çутти çитмен, сывлăш ирĕклĕн çӳрекен вырăнта типĕтеççĕ (температура 40-45] градусран иртмелле мар).

Типĕтнĕ чĕртавара типĕ, уçă вырăнта хут е пусма хутаçсенче усраççĕ. Вăтамран 1 кг чечекрен 300 г чĕртавар пулать. Çак эмеле 3 çул таран пахалăхне çухатмасăр упрама пулать.

Çăка топономики[тӳрлет]

Çăкапа çыхăннă ятсем анлă сарăлнă. Чăвашсен Çăкалăх ятлă ялсем чылай. Вырăсла Липовка ятлă ялсемпе юханшывсем нумай.

Çавăн пекех пăхăр[тӳрлет]

Вуламалли[тӳрлет]

Каçăсем[тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет]