Парпаров Фёдор Карпович

Тулаш ӳкерчĕксем
	Фотография военных лет

	Фёдор Парпаров
Çуралнă чухнехи ят	Парпаров Фёдор Карпович
Çуралнă вăхăт	1893, чӳк, 23
Çуралнă вырăн	Велиж (халĕ — Смулен облаçĕ)
Вилнĕ вăхăт	1959
Вилнĕ вырăн	Мускав, РСФСР, ССРП
Гражданлăх	Раççей Империйĕ; СССР;
Пăхăнулăх	Раççей империйĕ, ССРП
Альма-матер	МПУ юрфакĕ
Ĕçе илекен	Мускав патшалăх М. В. Ломоносов ячĕллĕ университечĕ;
Ачисем	ывăл − Лев

Фёдор Карпович (Файвель Калманович) Парпаров (1893 —1959) — совет разведчикĕ, ПХ майорĕ (полковник).^[1]

Биографи

1893 çулхи чӳкĕн 23-мĕшĕнче Велижре (халĕ — Смулен облаçĕнче), еврей килйышĕнче çуралнă.

14 çулта Ригăра конторăра ĕçлеме тытăннă. 1918 çулта РКП(б) пайташĕ пулса тăнă, 1919 çулта хăйĕн ирĕкĕпех Хĕрлĕ çара кайнă та Граждан вăрçинче 5-мĕш çарĕнче штаб комиссарĕ вырăнĕнче хĕсметре тăнă.

1924-мĕш çулта МПУ юридици факультетĕнче вĕренсе тухнă. Фёдор Карповича ППТ ĕçлеме чĕннĕ те 1925 çулхи нарăс уйăхĕнче Германие экономикăри разведка енĕпе ĕçлемешкĕн совет суту-илӳ элчелĕхне кайнă. 1929 çулта Мускава пĕлӳ илсе хатĕрленсе Германие легаллĕ мар разведкăра ĕçлемешкĕн таврăннă.

1930-мĕш çулсен пуçламĕшĕнче Фёдор Парпаров Германири совет легаллĕ мар резидентурине ертсе пынă. Германин Ютçĕр ĕçĕсен министерствинче тата Национал-социализм партинче ĕçлекенсен докуменчĕсене вăрттăн вулама пултарнă. Çак çĕршывра ним пытанмасăр ĕçлесе пурăнмашкăн Парпаровăн малтан румын паспорчĕ пулнă, каярах ăна вăл Коста-Рика гражданинĕ докуменчĕсемпе улăштарнă. Арăмĕ — Раиса Иосифовна — тата ывăлĕ — Лев^[2] — çаплах Коста-Рика докуменчĕсене илнĕ. 1938 çул пуçламĕшĕнче, В. Кривицкий тăван çĕршыва сутса янă хыççăн, Мускава таврăннă та çав çултах çăвăн 27-мĕшĕнче ăна аресленĕ те 1939 çулхи çĕртме уйăхĕччен тĕрмере ларнă.

Пуçиле ĕçне тунине кăтартма пултарайманнипе ирĕке кăларнă та темиçе уйăх хушши ШĔХК ютçĕр уйрăмне (ЮÇУ) ĕçне таврăнасшăн тăрăшнă. П. Фитин пулăшнипе вара ЮÇУ штатне илнĕ те патшалăх хăрушсăрлăхĕн майорĕ (çарти полковникпе тан) хисепне тивĕçнĕ. 1940 çулăн пуçламăĕшĕнче Эстоние тухса кайнă, Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи умĕн Балтиçумĕнче хĕсметре тăнă.

1941 çулхи çĕртмере Парпарова ШĔХК çумĕнчи 4-мĕш ятарлă группа йышне кĕртнĕ, анчах та юпа уйăхĕнче тулаш разведкăна тавăрнă та Иран урлă легаллĕ мар резидент пулмашкăн Швейцарие янă. Швейцари визине илмешкĕн май пулманнипе каллех Мускава таврăннă та ССРП ПХХК 4-мĕш тытăмлавĕнче ĕçленĕ. 1944 çулта, Германипе специалист пулнăран, ăна ССРП ПХХК вăрçă тыткăнçисемпе интернĕленисен ĕçĕсене тăвакан тĕп тытăмлавне куçарнă. Вăрçă вĕçленсен Потсдамри конференцине, Нюрнбергри процеса иирттермешкĕн тата Германири совет çар влаçĕсен ĕç-пуçĕнчи урăх мероприятисене оганизациленĕ çĕре хутшăннă.

1950 çулта çулла отставкăна тухнă та пĕр хушă МПУ вăрçă кафедрине ертсе пынă.

1959 çулта Мускавра вилнĕ. Дон çăвинчи колумбаринче урнине пытарнă.

РФ ПА управлăхĕнче Парпаров çинчен каласа паракан документсем пур.^[3]

Кăсăклă факт

Нимĕç чĕлхипе çырнă мемуарсене тата допроссене вулама ирĕк пулнă. Парпаров «Палламан Гитлер» документлă роман хайланă, ăна вăл Сталина 70 çул тултарнă юбилейне парнеленĕ.^[4]
Паулюса Нюрнберг трибуналĕнче тухса калаçма хатĕрленĕ.

Чыслани

Хĕрлĕ Ялав орденĕ (2 хутчен)
Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ

Асăрхавсем

↑ Парпаров Федор Карпович. çăлкуçран архивланă 25 Пуш уйӑхӗн 2014. Тĕрĕсленĕ 13 Чӳк уйӑхӗн 2014.
↑ Судьба разведчика.
↑ Парпаров Федор Карпович.
↑ «НЕИЗВЕСТНЫЙ ГИТЛЕР» И МАЛОИЗВЕСТНЫЙ СТАЛИН.

Каçăсем

Парпаров Федор Карпович2015 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 24-мӗшӗнче архивланӑ.
Подвиг и трагедия советского Джеймс Бонда
Кто вы, полковник Исаев?2014 ҫулхи Чӳк уйӑхӗн 29-мӗшӗнче архивланӑ.

[1] Парпаров Федор Карпович. çăлкуçран архивланă 25 Пуш уйӑхӗн 2014. Тĕрĕсленĕ 13 Чӳк уйӑхӗн 2014.

[2] Судьба разведчика.

[3] Парпаров Федор Карпович.

[4] «НЕИЗВЕСТНЫЙ ГИТЛЕР» И МАЛОИЗВЕСТНЫЙ СТАЛИН.

[1]

[2]

[3]

[4]