Кивĕ Халал

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Христианлăх
Портал:Христианлăх
Christian cross.svg

Библи
Кивĕ Халал · Çĕнĕ Халал
Апокрифы
Евангели
Вуннă пехил
Нагорная проповедь

Троица
Турă Аçа
Турă Ывăлĕ (Иисус Христос)
Таса Чун

Христианлăх кун-çулĕ
Христианлăх хронологийĕ
Малтанхи христианлăх
Гностика христианлăхĕ
Апостолсем
Çут тĕнче соборĕсем
Аслă аркану
Хĕрес харçисем
Реформаци

Христиансен турă сăмахĕ
Çылăха кĕни · Çылăх · Ырлăх
Ипостаç пĕрлешĕвĕ · Чӳклĕх парни
Çăлăну · Иккĕмĕш килни
Турра ыр туни
Ыркăмăллăхсем · Варттăнлăхсем· Эсхатологи

Христианлăх турачĕсем
Католицизм · Православи · Протестантизм
Авалхи тухăç чиркĕвĕсем · Антитринитарии


"Кивĕ Халал, вăлах Еврей Библийĕ (Танах), — иуда тĕнĕпе христос тĕнĕн пĕрлехи Таса Çырăвĕ.

Çак статьяра халала христос йăлиллĕ çырса кăтартнă. Еврей йăлиллĕ çырни "Танах" статьяра.

Этимологи[тӳрлет]

Entire Tanakh scroll set.png

Кивĕ Халал кĕнекисем[тӳрлет]

Кивĕ Халал кĕнекисем
Вырăс
ячĕ
Латтин
ячĕ
Грек
ячĕ
Вырăс. Акăлч. Тĕп
ячĕ
Пиллĕк кĕнеке
Пуçламăшлăх кĕнеки Genesis Γένεσις Быт. Gen בְּרֵאשִׁית
Тухса кайни кĕнеки Exodus Ἔξοδος Исх. Ex שְׁמוֹת
Левит кĕнеки Leviticus Λευϊτικòν Лев. Lev וַיִּקְרָא
Хисеп кĕнеки Numeri Ἀριθμοὶ Чис. Num בְּמִדְבַּר
Иксаккунлăх Deuteronomium Δευτερονόμιον Икс. Deut דְּבָרִים
Иисус Навин кĕнеки Iosue Ἰησοῦς Нав. Josh יְהוֹשֻׁעַ
Израиль Тӳррисен кĕнеки Iudicum Κριταὶ Суд. Judg שׁוֹפְטִים
Руфь кĕнеки Ruth Ροὺθ Руф. Ruth רוּת
1-мĕш Патшалăхсен кĕнеки I Samuelis Βασιλειων Α' 1Цар 1Sam שְׁמוּאֵל א׳
2-мĕш Патшалăхсен кĕнеки II Samuelis Βασιλειων Β' 2Цар 2Sam שְׁמוּאֵל ב׳
3-мĕш Патшалăхсен кĕнеки I Regum Βασιλειων Γ' 3Цар 1Kings מְלָכִים א׳
4-мĕш Патшалăхсен кĕнеки II Regum Βασιλειων Δ' 4Цар 2Kings מְלָכִים ב׳
1-мĕш Паралипоменон I Paralipomenon Παραλειπομένων Α' 1Пар 1Chron דִּבְרֵי הַיָּמִים א׳
2-мĕш Паралипоменон II Paralipomenon Παραλειπομένων Β' 2Пар 2Chron דִּבְרֵי הַיָּמִים ב׳
Ездра кĕнеки Esdrae Ἒσδρας Езд Ezra עֶזְרָא
Нееми кĕнеки Nehemiae Νεεμιας Неем Neh נְחֶמְיָה
Есфирь кĕнеки Esther Ἐσθὴρ Есф Esther אֶסְתֵּר
Иова кĕнеки Iob Ἰῶβ Иов Job אִיּוֹב
Псалтăрь Psalmorum Ψαλμοὶ Пс / Псал Ps תְּהִלִּים
Соломон притча кĕнеки Proverbiorum Παροιμιαι Прит Prov מִשְׁלֵי
Екклесиаст кĕнеки Ecclesiasticus Ἐκκλησιαστὴς Екк Eccles קֹהֶלֶת
Соломон юррисен юрри Canticum Canticorum ᾎσμα Песн Song שִׁיר הַשִּׁירִים
Исай Пӳлĕхçĕ кĕнеки Isaiae Ἠσαΐας Ис / Исаи Is יְשַׁעְיָהוּ
Иереми Пӳлĕхçĕ кĕнеки Ieremiae Ιερεμίας Иер Jer יִרְמְיָהוּ
Иереми йĕни Lamentationes Θρῆνοι Йĕни Lam אֵיכָה
Иезекииль Пӳлĕхçĕ кĕнеки Ezechielis Ἰεζεκιὴλ Иез Ezek יְחֶזְקֵאל
Даниил Пӳлĕхçĕ кĕнеки Danielis Δανιὴλ Дан Dan דָּנִיֵּאל
Оси Пӳлĕхçĕ кĕнеки Osee Ὡσηὲ Ос Hos הוֹשֵׁעַ
Иоиль Пӳлĕхçĕ кĕнеки Ioel Ἰωὴλ Иоил Joel יוֹאֵל
Амос Пӳлĕхçĕ кĕнеки Amos Ἀμὼς Амос Amos עָמוֹס
Авди Пӳлĕхçĕ кĕнеки Abdiae Ἀβδιοὺ Авд Obad עֹבַדְיָה
Иона Пӳлĕхçĕ кĕнеки Ionae Ἰωνᾶς Иона Jon יוֹנָה
Михей Пӳлĕхçĕ кĕнеки Michaeae Μιχαίας Мих Mic מִיכָה
Наум Пӳлĕхçĕ кĕнеки Nahum Ναοὺμ Наум Nahum נַחוּם
Аввакум Пӳлĕхçĕ кĕнеки Habacuc Αμβακοὺμ Авв Hab חֲבַקּוּק
Софони Пӳлĕхçĕ кĕнеки Sophoniae Σοφονίας Соф Zeph צְפַנְיָה
Аггей Пӳлĕхçĕ кĕнеки Aggaei Ἁγγαῖος Агг Hag חַגַּי
Захари Пӳлĕхçĕ кĕнеки Zachariae Ζαχαρίας Зах Zech זְכַרְיָה
Малахи Пӳлĕхçĕ кĕнеки Malachiae Μαλαχίας Мал Mal מַלְאָכִי

Кивĕ Халал канонĕ[тӳрлет]

Халĕ Кивĕ Халалăн пĕр-пĕринчен йышĕпе те, пулса тухнипе те уйрăмлă виççĕ канон пур:

  1. Иудей канонĕ (Танах), иудаизмра пирĕн эрăчченех никĕсленнĕскер;
  2. Христиан канонĕ, иудей канонĕн александри версипе (Септуагинта) никĕсленекенскер, Православи тата Католици Чиркĕвĕсенче йышăннăскер;
  3. Протестант канонĕ, XVI ĕмĕрте никĕсленнĕ, малтанхи иккĕшĕ хушшинчискер.

Кивĕ Халал канонĕ йĕркеленĕвĕн кун-çулĕнче иккĕ тапхăра уйăраççĕ: иудей хутлăхĕнче канон йĕркеленни тата çак канона христиан Чиркĕвĕ йышăнни.

Иудей канонĕ[тӳрлет]

Тĕп статья: Танах

Жанр енĕпе тата кĕнекисене хайланă вăхăчĕпе Иудей канонĕ виççĕ пайран тытăнса тăрать.

  1. Саккун е Моисейĕн Тора Пиллĕк кенекеллĕхĕ
  2. Пӳлĕхçĕсем е пӳлĕхçи кĕнекисемсĕр пуçне истори хроникиллĕ Невиим.
    Невиим хăйĕ виççĕне пайланать.
    • Авалхи пӳлĕхçĕсем: Навин Иисусĕн, Судейĕн, тата Самуилăн 1 тата 2 кĕнеки (1 тата 2 Патшалăхсен) тата 1 тата 2 Патшасен (3 тата 4 Патшалăхсен)
    • Кайранхи пӳлĕхçĕсем, унта «мăн пӳлĕхçĕсен» (Исай, Иереми тата Иезекииль) виççĕ кĕнеки тата «кĕçĕн пӳлĕхçĕсен» 12 кĕнеки кĕрет. «Кĕçĕн пӳлĕхçĕсен» алçыравĕсем пĕр çыхăра пулса пĕр кĕнеке шутланнă.
  3. Хайлавсем е Израиль ăсчахĕсен хайлавĕсене тата кĕлĕ сăввисене кĕртнĕ Ктувим.
    Ктувим шутĕнче çулталăк çаврипе татăçуллă синагогăра вуланисене пуçтарнă Юрăсен юррин, Руфь, Иереми йĕрĕвĕн, Екклесиаст тата Есфирь кĕнекисем кĕртнĕ «çырнă пиллĕк çыхă» пухăмĕ уйрăммăн тăрать.

Хайлавăн виççĕ пайĕн (Тора, Невиим, Ктувим) ячĕсен пĕрремĕш сас паллисенчен иудей канонĕн йышĕнче ТаНаХ сăмах пулса вуланать. Иудей йăлипе кĕнекесене тăтăшах вĕсен пĕрремĕш сас паллипе ят параççĕ.

Танаха виççĕ пая уйăрнине пирĕн эрă чикки тапхăрĕнче пурăннă чылай авалхи автор палăртнă. «Саккун, пӳлĕхçĕсен тата ытти кĕнекесем» (Сир.[[:s:ru:Шаблон:Пайпăл/S-Abbr#1:2|1:2]]) пирки асăннине пирĕн эрăччен 190 ç. çырнă Сирах ывăлĕ Иисусĕн ăсчахлăх кĕнекинче Евангели çыравçи Лука хăйĕн Евангелири юлашки пайĕнче Иисусăн сăмахĕсене кăтартать: «Манăн пирки Моисей Саккунĕнче тата Пӳлĕхçĕсем тата Псалăмсенче çырни пурĕ те пулса тухмалла» (Лк.[[:s:ru:Шаблон:Пайпăл/S-Abbr#24:44|24:44]]). Çапах та чылайрахăш чухне евангели çыравçисем «саккун тата пӳлĕхçĕсем» сăмахсемпе палăртнă. Танахăн виççĕ пайĕ пирки Александри Филонĕ (п.эрч. 20 тл. — п.эрч. 50 тл.) тата Иосиф Флавий (п.эрч. 37 — ?) пĕлтерет.

Александри канонĕ (Септуагинта)[тӳрлет]

Протестант канонĕ[тӳрлет]

«Кивĕ Халала» тишкерсе йышăнманни[тӳрлет]

  1. Катарсем
  2. Молокансем
  3. Толстойсем

Çавăн пекех пăхăр[тӳрлет]

Каçăсем[тӳрлет]

Тексчĕсемпе куçарăвĕсем[тӳрлет]