Риман геометрийĕ

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал

Риман геометрийĕдифференциаллă геометри уйрăмĕ, тĕп тĕпчев ĕç объекчĕсем — "риман нумайтĕрлĕхĕсем", "Риман геометрийĕ" — дифференциаллă геометри уйрăмĕ, унăн тĕп тĕпчев ĕç объекчĕсем —риман нумайтĕрлĕхĕсем.

Риман геометрийĕн тĕп пайĕ — пĕтĕмĕшлĕ геометри, çак уйрăм риман нумайевĕрлĕхĕн пĕтĕмлĕхлĕ (глобаллă) пахалăхсен, çавсен шутĕнче топологин е диаметăрĕн е калăпăшĕн, тата унăн (локаллă) кĕрет вырăнлă пахалăхĕсен, тĕслĕхрен, кукăрлăх карталанин, — çыхăнăвĕсене тупса кăтартать.

Истори[тӳрлет]

Риман геометрине пуçарса яраканĕ — нимĕç математикĕ Бернхард Риман, вăл 1854 çулта унăн тĕп палăртăвĕсене çырса пĕлтерет. Пичетленĕ ĕçĕсем хыççăн Риманăн шухăшĕсем чылай математиксен пуç мимисене ыйтусемпе кăсăклантараççĕ. Ытти ăслăхçăсем риман геометрийĕн аналитикăллă аппаратне малалла аталантараççĕ, çĕнĕ геометриллĕ теоремăсене çирĕплетсе хураççĕ.Риман геометри аталанăвне итали геометрĕсем Грегорио Риччи-Курбастро тата унăн тĕпчев ĕç-хĕл тăхăмĕ Туллио Леви-Чивита XX емĕр пуçламăшĕнче тензорлă шутлавсемпе пуянлатаççĕ. Риман геометрийĕн пĕтĕлетĕвлĕ палăртăвĕпе относительности пĕтĕмлĕ теорине туча хунă чухне усă курнă. Çак ĕнтĕ риман геометрин тата унăн тĕрлĕ евĕр пĕтĕмлетĕвĕсен сĕмне сарса ячĕ. Хальхи вахăтра риман геометрийĕ пĕтĕмлетĕвĕсемпе пĕрле геометрин ăнăçлă аталанса пыракан анлă облаçĕ шутланать.

Çаплах пăхăр[тӳрлет]

  • Риман геометрийĕ

Вуламалли[тӳрлет]

  • Бураго Ю. Д., Залгаллер В. А. Введение в риманову геометрию, СПб: Наука, 1994. 318с