Македони Александрĕ

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Аслă Александр
Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας
Портрет
Çуралнă чухнехи ят: Александр
Ĕçлев тĕсĕ: Македони патши
Çуралнă вăхăт: пирĕн эрăччен 356
Çуралнă вырăн: Пелла хули, Авалхи Македони
Гражданлăх: Flag of Greek Macedonia.svg
Пăхăнулăх: Vergina sun.svg
Вилнĕ вăхăт: Çĕртме, 10, пирĕн эрăччен 323 (32-ре)
Вилнĕ вырăн: Вавилон, Авалхи Македони
Ашшĕ: Македони Филиппĕ II
Амăшĕ: Эпир Олимпиади
Арăм: 1) Роксана
2) Статира
3) Парисат
Ачасем:

1-мĕш мăшăрлануран: çук 2-мĕш мăшăрлануран: ывăлсем: 1) Геракл (Барсина еркĕнĕнчен)
2) Македони Александрĕ IV (Роксана арăмĕнчен)

хĕрсем:

Македони Александрĕ (Аслă Александр III, ав.гр. Ἀλέξανδρος Γ' ὁ Μέγας, лат. Alexander III Magnus Ἀλέξανδρος (Александр) ят грек чĕлхинчен «çынсене хÿтĕлекен» пулса куçарăнать) пирĕн эрăччен 336-323 çç. Авалхи Македони патши.

Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ача çулĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Александр пирĕн эрăччен 356-мĕш çулта, Пелла ятлă македони тĕп хулинче çуралнă. Тĕрĕс çуралнă кунĕ паллă мар. Час-часах утă уйăхăн 20-мĕшне шутлаççĕ, мĕншĕн тесен Плутарх каланă тăрăх, Александр «гекатомбеон уйăхĕн (ав.-грек. ἑκατομβαιών) улттăмĕш кунĕнче, македон халăхĕн лой (ав.гр. λῷος) пулать» çуралнă. Тата гекатомбеон уйăхĕн 1-мĕш кунне утă уйăхĕн 15 -мĕшĕ теççĕ, анчах кăна тĕрĕс тĕпчесе паман. Апла пулин те Аристобул шутланă, Арриан çырса хунă тăрăх, Александр кĕркунне çуралнă. Унсăр пуçне, патшапа пĕр вăхăтра пурăннă Демосфен сăмахĕсене кура, македони лой уйăхĕ тĕрĕссипе аттик боэдромионне тивет (авăн тата юпа). Çавăнпа та çуралнă кунĕ юпа уйăхĕн 6 - 10 кунĕсен хушшинче пулнă пуль теççĕ.

Ашшĕ-амăшĕ — македони патши Филипп II тата эпир патши хĕрĕ Олимпиада.

Пĕчĕк Александр çине амăшĕ вăйлă витĕм хунă. Ашшĕ нумай вăхăт вăрçăсенче ирттернĕ, ача ытларах амăшĕпе, Олимпиадапа пулнă.

Александр мĕн ачаранах пултаруллă пулнă. Çавна кура вăл ирех ашшĕ ĕçĕн еткерçи шутланнă, Олимпиада Филиппăн сахалтан та ултă арăмĕсенчен чи витĕмли пулса тăнă. Александр Филиппăн патшалăха тытса пыма пултарнă пĕртен-пĕр ывăлĕ пулнă. Авалхи авторсем каланă тăрăх, унăн шăллĕ е пиччĕшĕ Филипп, (каярах Филипп III Арридей), ухмахрах пулнă. Филиппăн урăх тивĕçлĕрех ывăл пулни паллă мар, вĕсенчен нихĕш те пирĕн эрăччен 336-мĕш çулта ашшĕн патшалăхне ерсе пыма хатĕр пулман.

Александра ачаранах дипломати, политика, вăрçă ĕçне вĕрентсе хатĕрленĕ. Александр Пеллара çуралнă пулин те, ытти пуян та чыслĕ çамрăксемпе хуларан инçетре вырнаçман Миезара вĕреннĕ. Кăна ачана амăшĕнчен уйăрса унăн витĕмĕнчен аякрах пултăр тесе тунă ĕнтĕ. Александрăн вĕрентекенĕсем: амăшĕн тăванĕ Леонид, ун патне Александрăн малашне те çывăх туйăм упранса юлнă; актёр Лисимах; пирĕн эраччи 343 -мĕш çултан вара — аслă философ Аристотель. Аристотель этикапа политикана тарăннăн тĕпчеме хистенĕ, Александр классикалла грек çут ĕçне илнĕ, унсăр пуçне вăл медицина, философи тата çыравлăх хайлавĕсене тĕпчесе вĕреннĕ. Тата çăлкуçсенчен эпир Александр Гомерăн «Илиадине», Ксенофонтăн «Анабасисне», Еврипида, Пиндар, Стесихор, Телест, Филоксен сăвăçсене тата ыттисене лайăх пĕлнине куратпăр.

Яшлăх[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Патшана ларни[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Çăршывсене çĕнсе илсе пăхăнтарни[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Дарий III çарĕпе çапăçни

Юлашки çулĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Вилĕмĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Вăл Вавилон хулинче, 32-ре вилнĕ. Ăна Египетра, Александрия хулинче пытарнă.

Вуламалли[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Çăлкуçсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  • Арриан Флавий, Поход Александра. — М.: МИФ, 1993
  • Квинт Курций Руф, История Александра Македонского. — М.: Издательство МГУ, 1993
  • Плутарх, Александр, Сравнительные жизнеописания в двух томах, — М.: Издательство «Наука», 1994
  • Диодор Сицилийский, Книга XVII с сайта проекта Perseus
  • Юстин, Эпитомы Помпея Трога

Суйласа илнĕ историографи[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  • Александрия. Роман об Александре по русской рукописи XV века. Подг. М. Н. Ботвинник, Я. С. Лурье, О. В. Творогов. — М.—Л.: Наука, 1966. — 285 с.
  • Бертельс Е. Э. Роман об Александре. — М.—Л.: Изд-во АН СССР, 1948. — 136 с.
  • Бойназаров Ф. А. Проблемы традиции и современности: (Образ и личность Александра Македонского). — М.: Наука, 1990. — 272 с. — 3 000 экз.
  • Гафуров Б. Г., Цибукидис Д. И. Александр Македонский и Восток. — М.: Главная редакция восточной литературы изд-ва «Наука», 1980. — 456 с.
  • Грин П. Александр Македонский: Царь четырех сторон света. — М.: Центрполиграф, 2002. — 299 с.
  • Дройзен И. Г. История эллинизма. Т. 1. (любое издание).
  • Ковалёв С. И. Александр Македонский. — Л.: Соцэкгиз, 1937. — 137 с.
  • Костюхин Е. А. Александр Македонский в литературной и фольклорной традиции. — М.: Главная редакция восточной литературы изд-ва «Наука», 1972. — 190 с.
  • Маринович Л. П. Время Александра Македонского // Источниковедение Древней Греции. Эпоха эллинизма. — М.: МГУ, 1982. — С. 22-65
  • Маринович Л. П. Греки и Александр Македонский: К проблеме кризиса полиса. — М.: Наука — Восточная литература, 1993. — 288 с.
  • Ртвеладзе Э. Александр Македонский в Бактрии и Согдиане. — Ташкент, 2002. — 180 с.
  • Фишер-Фабиан С. Александр Великий. Мечта о братстве народов. Смоленск: Русич, 1994. 416 с.: ил.
  • Фор П. Александр Македонский. — М.: Молодая гвардия, 2011. — 445 с.
  • Фор П. Повседневная жизнь армии Александра Македонского. — М.: Молодая гвардия—Палимпсест, 2008. — 400 с.
  • Фуллер Дж. Ф. Ч. Военное искусство Александра Великого/ Пер. с англ. А.С.Коноплева, А.Л.Уткина. — Смоленск: Русич, 2006. — 320 с.
  • Шахермайр Ф. Александр Македонский. — М.: Наука, 1984, 1986 (2-е издание, исправленное). — 384 с.
  • Шифман И. Ш. Александр Македонский. — Л.: Наука, 1988. — 208 с.
  • A Companion to Alexander Literature In The Middle Ages. Ed.: D. Zuwiyya. — Leiden: Brill, 2011. — 410 p.
  • Bosworth A. B. Alexander the Great. // Cambridge Ancient History. Vol. VI: The Fourth century B.C. — Cambridge: Cambridge University Press, 1994. — P. 791—875
  • Chugg A. The Sarcophagus of Alexander the Great? // Greece & Rome, Second Series, Vol. 49, No. 1 (Apr., 2002). — P. 8-26
  • Bosworth A. B. Conquest and Empire: The Reign of Alexander the Great. — Cambridge: Cambridge University Press, 1993. — 348 p.
  • Hamilton J. R. Alexander’s Early Life // Greece & Rome, 2nd Series. — 1965. — Vol. 12, No. 2 (October). — P. 117-124
  • Heckel W. The Conquests of Alexamder the Great. — Cambridge, 2008. — 240 p.
  • Nawotka K. Alexander the Great. — Cambridge, 2010. — 440 p.
  • O’Brien J. M. Alexander the Great: The Invisible Enemy. — London—New York: Routledge, 1992. — 336 p.
  • Stoneman R. Alexander the Great. — Routledge, 1997. — 122 p.
  • Thomas C. G. Alexander the Great in his World. — Blackwell, 2007. — 265 p.

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]