Пиньинь

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал

Пиньи́нь (китай 拼音, pīnyīn; официаллăрах: 汉语拼音, Hànyǔ pīnyīn, Ханьюй пиньинь, «Китай чĕлхин сассисене çырни») — китай чĕлхине романизацилемелли система. Китай Халăх Республикинче (КХР) пиньинь системин официаллă статус пур[1].

2009-мĕш çулхи карлачăн 1-мĕшĕнчен пиньинь Тайваньре романизацин официалла стандарче пулса тăрать [2][3].

Пиньинь системине 1958-мĕш çулта йышăннă [1], авторĕ - Чжоу Югуан. 1979-мĕш çултан пиньинь пĕтĕм тĕнчипе КХР ячĕсен тата топономикин официаллă латин транскрипцийе шутланать. Вăл маларах пулнă Уэйд — Джайлза транскрипци системине тата чжуинь транскрипциине ылмаштарнă.

Пиньинь V саспаллисер пĕтĕм латин алфафичен сас паллисене усă курть, тата Ü (u-умляут хушнă; компьютерпа кĕртнĕ чухн V саспалли Ü вырăнне усă курма юрать). Тонсене пиньинте йĕр çийĕчи паллăсемпе уйăраçĕ, сăмахсарсенче сыпăк хыççăн цифра çырма пултараççĕ, сăмахран : dong2 или dong² (= dóng).

Инициальсене çырни[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Пиньинте Китай литература чĕлхин сыпăксен инициалĕсене (малтанхи хупă сассене) çырнине аялти тапăлта кăтартнă. Тапалăн кашни клеткинче пĕрремеш йĕркере — Пĕтĕм тĕнчери фонетика алфавичĕпе фонетика транскрипцийĕ, иккĕмĕшĕнче — пиньинь, виçççĕмĕшĕнче — Раççейре йышăннăПаллади транскрипцйĕ.

Тута Тута-шăл Коартикуляци Альвеола Ретрофлекса Альвео-палаталлă Палаталлă Хыçалти чĕлхе
Взрыв [p]
b
б
[pʰ]
p
п
[t]
d
д
[tʰ]
t
т
[k]
g
г
[kʰ]
k
к
Сăмса [m]
m
м
[n]
n
н
Аяк
аппроксимантсем
[l]
l
л
Аффрикатсем [ts]
z
цз
[tsʰ]
c
ц
[ʈʂ]
zh
чж
[ʈʂʰ]
ch
ч
[tɕ]
j
цз(ь)[i 1]
[tɕʰ]
q
ц(ь)[i 1]
Фрикатив   [f]
f
ф
[s]
s
с
[ʂ]
sh
ш
[ʐ][i 2]
r
ж
[ɕ]
x
с(ь)[i 1]
[x]
h
х
Аппроксимантсем     [w][i 3]
w
в / —[i 4]
  [ɻ][i 2]
r
ж
[j][i 5]
y
я/ю/е[i 6]
  1. ^ 1, 2 тата 3 Хыççăнхи уçă сас — я/ю/е.
  2. ^ 1 тата 2 /ɻ/ фонетикăлла /ʐ/ пулма пултарать. Ку çынсем хушшинчи уйрăмлăх, ике фонем пулнине пĕлтермест.
  3. ^ «w» саспалли инициаль е финаль пуçламашĕ шутланма пултарать, /w/ е /u/пек каланать.
  4. ^ Паллади системинче «у» умĕн «в» çыранмасть, пиньинри «wu» «у» пек çырăнать.
  5. ^ «y»саспалли инициаль е финаль пуçламашĕ шутланма пултарать, /j/ е/i/ пек каланать.
  6. ^ Хыççăн пыракан уçа сасран килет.

Финальсене çырни[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Китай сыпăкĕн финалĕ медиал (-u-), тĕп сыпăк тăвакан сасран (-a-) тата вĕçлекен хупă сасран тăрать (-n); нумай чухне çаксенчен темиçе компоненче çеç пур. Пиньинте Китай литература чĕлхин сыпăксен финалĕсене çырнине аялти тапăлта кăтартнă. Тапалăн кашни клеткинче пĕрремеш йĕркере — Пĕтĕм тĕнчери фонетика алфавичĕпе фонетика транскрипцийĕ, иккĕмĕшĕнче — пиньинь, виçççĕмĕшĕнче — Раççейре йышăннăПаллади транскрипцйĕ. Хăшпĕр финальсем сыпăкра инициальсĕр çырăнаççĕ (сăмахран [iɑŋ]). Хăшпĕр финальсем (сăмахран [iɑŋ]) пушă инициаллĕ чухне (сыпăк финальтен çеç тăрсан, сăмахран «yang» [iɑŋ]), хупă сас хыççăн (инициаль хыççăн) (пулннинчен урăхларах çырăнаççĕ сăмахран l+iang=liang [liɑŋ]). Ку чухне тĕрлĕрен çырнине запятойлă пăнчăпа уйăрнă, сăмахран. «yang; -iang».

Вĕçлекен уçă сас
i u n ŋ
Медиаль [ɹ̩], [ɻ̩][f 1]
-i
-ы; -и
[ɤ]
e
э
[a]
a
а
[ei]
ei
эй
[ai]
ai
ай
[ou]
ou
оу
[au]
ao
ао
[ən]
en
энь
[an]
an
ань
[ʊŋ]
-ong
-ун
[əŋ]
eng
эн
[aŋ]
ang
ан
i [i]
yi; -i
и
[ie]
ye; -ie
е
[ia]
ya; -ia
я
[iou]
you; -iu
ю
[iau]
yao; -iao
яо
[in]
yin; -in
инь
[iɛn]
yan; -ian
янь
[iʊŋ]
yong; -iong
юн
[iŋ]
ying; -ing
ин
[iaŋ]
yang; -iang
ян
u [u]
wu; -u
у
[uo]
wo; -uo/-o[f 2]
во; -о
[ua]
wa; -ua
ва; -уа
[uei]
wei; -ui
вэй; -уй, -уэй
[uai]
wai; -uai
вай; -уай
[uən]
wen; -un
вэнь; унь
[uan]
wan; -uan
вань; -уань
[uəŋ]
weng
вэн
[uaŋ]
wang; -uang
ван; -уан
y [y]
yu; -ü[f 3]
юй
[ye]
yue; -üe[f 3]
юэ
[yn]
yun; -ün[f 3]
юнь
[yɛn]
yuan; -üan[f 3]
юань

/ər/ (而, 二, и т. д.) сыпăк er (эр) тесе çырăнать. -r (儿) Япала ячĕ çумне суффикс хушăннипе пулакан финальсем нумай. Вĕсене сăмах çумне r саспалли хушса çыраççĕ.

  1. ^ КУ сас zi, ci, si, zhi, chi, shi сыпăксенче çĕç пулать.
  2. ^ «uo» пишется как «o» после b, p, m, или f.
  3. ^ 1, 2, 3 тата 4 «ü» саспаллине j, q, x хыççăн «u» тесе çраççĕ

Унсăр пуçне, ê [ɛ] хăшпĕр чĕвĕсене çырма усă кураççĕ.

Тонсене палăртни[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  1. Пĕрремĕш тона уçă сас çинчи макронпа (ˉ) палартаççĕ:
    Āā Ēē Īī Ōō Ūū Ǖǖ
  2. Иккĕмĕш тона уçă сас çинчи (акутпа) (´):
    Áá Éé Íí Óó Úú Ǘǘ
  3. Вмççĕмĕш тона уçă сас çинчи гачекпа (ˇ)
    Ǎǎ Ěě Ǐǐ Ǒǒ Ǔǔ Ǚǚ
  4. Тваттăмĕш тона уçă сас çинчи (грависка) (`):
    Àà Èè Ìì Òò Ùù Ǜǜ
  5. Пиллĕкĕмĕш, нейтраллă тона çырнă чухне палăртмаççĕ:
    Aa Ee Ii Oo Uu Üü


Тата пăхăр[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  1. ^ 1 тата 2 Pinyin celebrates 50th birthday. Синьхуа (11 февраля 2008). çăлкуçран архивланă 23 Çурла уйăхĕн 2011. Тĕрĕсленĕ 20 Авăн уйăхĕн 2008.
  2. ^ Hanyu Pinyin to be standard system in 2009. Taipei Times (18 сентября 2008). çăлкуçран архивланă 23 Çурла уйăхĕн 2011. Тĕрĕсленĕ 20 Авăн уйăхĕн 2008.
  3. ^ Gov't to improve English-friendly environment. The China Post ([18 сентября 2008). çăлкуçран архивланă 23 Çурла уйăхĕн 2011. Тĕрĕсленĕ 20 Авăн уйăхĕн 2008.


Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Шаблон:ISO стандарчĕсем