Руç хаканлăхĕ

Руç хаканлăхĕ — Кейӳ Руçĕн умĕнхи IX ĕмĕрти руссем ертсе пынă патшалăх йĕркеленĕвĕ.

Вырăс хаканлăхĕ пирки çак хутсенче асăннă:

IX ĕмĕрти кун-çулĕ

• Бертин анналĕсем, 839 — Рос халăхĕн хаканĕ
  • Франксен официаллă хроникинче 839 çулхи çăвăн 178-мĕшĕнче Людовик I Ырă чыслăскер императăрăн Ингельгейм килне пынă висанти элчисем çинчен калани пур. Висантисемпе пĕрле Феофил II императорăн çыннисем пулнă, вĕсем çапла сăмах тытнă:

«…эпир, пирĕн халăх Рос (Rhos) ятлă; пирĕн патша (rex) — хакан (chacanus) — (Феофил) патне туслăх тума килнĕ, каланă вĕсем. Вăл (Феофил) хушса ячĕ…, император кăмăлĕпе тата унăн пулăшăвĕпе каялла хăрушсăрлă таврăнма (тăван çĕршыва), меншĕн тесен Константинополе çитнĕ çул хăйсен тискерлĕхĕпе çав тери усал ти варвар халăх çĕрĕсем тăрăх выртать, çавăнпа та вăл вĕсене (элчĕсене) инкеке лекесрен çула кăларас мар тенĕ. Вĕсен тĕллевĕсене тишкерӳллĕ тĕпчесе, император вĕсем свевсем (esse Sueonum) пулнине ăнкартать, çавăнпа та, вĕсене леш çĕршывра та, хăйĕн патшалăхĕнче те туслăх элчисем мар, вăрттăн тĕпчевçĕсем вырăнне хурса, тӳрĕ кăмăлпа килнĕ-ши е апла мар ыйтăва чăннипех уçса париччен тухса кайма ирĕк памасть.»

Хронист чăннипе икĕ императорăн дипломати ĕçлĕхлĕ çырăва çӳретнин фрагментне каласа кăтартать.

Кейӳ Руçĕ

• Митрополит Илларион хăйĕн «Слово о законе и благодати» тата «Исповедание веры» (1040-мĕш çулсем) трактачĕсенче Владимира хакан («пирĕн çĕрĕн аслă хаканĕ») тата унăн ывăлне Ярослава («ырă тĕнлĕ Ярослав хакан») тесе чыслать.
• Таса Кейӳ Софи соборĕн хӳми çинче çапла çырнă:

  «Спаси, Господи, кагана нашего»

  . Çакăнта Ярослав Мудрый ывăлĕ — Святослав Ярославич çинчен çырнă, пулас, вăл Кейӳе 1073—1076 çç. кнеç пулнă.
• «Слово о полку Игореве» автăрĕ(XII ĕмĕр вĕçĕ) тăматурхан кнеçне — Олег Святославича — хакан тесе çырать.

Вуламалли

• Седов В.В. "IX çĕрçуллăхĕнчи Руç хаканлăхĕ" 2004 ҫулхи Пуш уйӑхӗн 5-мӗшӗнче архивланӑ.
• Вернадский В.В. "Пĕрремĕш Руç хаканлăхĕ" 2008 ҫулхи Ҫӗртме уйӑхӗн 7-мӗшӗнче архивланӑ.
• Галкина Е.С. "Тан çинчи Руç хаканлăхĕ".
• Цукерман К. "Два этапа формирования Древнерусского государства"
• Галкина Е.С. "О русах с хаканом во главе". 2008 ҫулхи Ака уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ.
• Самойлов К.Г. "К вопросу о локализации русов .." 2007 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 12-мӗшӗнче архивланӑ.
• Коновалова И.Г. «О возможных источниках заимствования титула "каган" в древней Руси», в "Славяне и их соседи : Славяне и кочевой мир" (серия "Славяне и их соседи", выпуск 10). Мускав, "Наука", 2001, стр. 108-135. ISBN 5-02-008731-9.
• Новосельцев А.П. К вопросу об одном из древнейших титулов русского князя // История СССР. – 1982. – №4.

Раҫҫей Федерацийӗ Раҫҫей Федерацийӗ Раççей кун-çулĕ
	Авалхи славянсем, руссем IX ĕмĕр Киев Руçĕ 862—1242 Вырăс кнеçлĕхĕсем XII—XVI: • Новгород республики 1136—1478 • Улатимĕр кнеçлĕхĕ 1157—1363 • Литва, Вырăс, Жемойта тата урăххисем 1236—1569 Мускав кнеçлĕхĕ 1263—1478 Вырăс патшалăхĕ 1478—1721 Раҫҫей империйӗ 1721—1917  Раççей республики 1917 • Совет Раççейĕ 1917—1922 • Альтернативлă йĕркелӳсем 1917—1924 Совет Союзĕ 1922—1991 Раççей Федерацийĕ 1991 çултанпа Ертӳçисем | Хронологи | Экспанси Пĕрлешĕвĕ: XIV—XVI ĕмĕрсем | 1922 Аркану: XII ĕмĕр | 1917 | 1991 Проект | Портал | Категори