Шыв

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Disambig gray.svg Çак терминăн урăх пĕлтерĕшсем пур, Шыв (пĕлтерĕшсем) пăхăр.
Шыв

Шыв — тĕссĕр, шăршăсăр шĕвек. Хими формули — H2O. Цельси температури тăрăх 0 градусран аяла ансан хытă тăрăма куçать, пăр е юр пулать. Температури цельсий тăрах 100 градусран çӳлĕрех хăпарсан сывлăш тăрăмне куçать, пăс пулать. Çутçанталăкра питĕ кирлĕ пулăм.

Физика пахалăхĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Шыв йĕркеллĕ условисенче шĕвек тарăмра пулать, çав вăхăтрах ытти элементсен водород çыхăнăвĕсем газ форминче (H2S, CH4, HF). Водород атомĕсем кислород атомĕсене 104,45° (104°27′) кĕтеспе çыхăннă. Çавăнпа шыв молекулин электричество диполь моменчĕ пысăк (p = 1,84 Д, Синиль йӳçĕкĕнчен çеç пĕчĕкрех). Шывăн кашни молекули 4 Водород çыхăнăвĕ таран тăвать, вĕсенчен иккĕше кислород атомĕн, иккĕше водород атомĕсен[1]. Водород çыхăнăвĕсем нумай пулна пирки шыван вĕрекен темпертаури тата уделлă пăс тăвакан ăшши пысăк[1]. Водород çыхăнăвĕсем пулман пулсан кислород Менделеев тапăлĕнчи вырăнне шута илсе тата кислород евĕр хими элеменчĕсен (кӳкĕрт, селен, теллур) вĕрекен температурăна астуса шыв −80 °С веремелле, −100 °С шанмалла[2].

Шывăн тĕрлĕ изотоп модификацисен улмаш температурăри физика пахалахĕсем[3]:

Шыв модификацийĕ Максималлă тачалăх температури
°С
Виççĕллĕ пăнчă температури
°С
Н2O 3,9834 0,01
D2O 11,2 3,82
T2O 13,4 4,49
Н218O 4,3 0,31

Шыв полярлă япаласене лайăх ирĕлтерет, ку пурăнакан организăмсене питĕ кирлĕ. Чĕрĕ клеткăпа клеткăсем хушшинчи сыпăра шывра ирĕлнĕ хими çыханăвĕçем пĕр-пӗринпе çыхăнаççĕ[4]. Шыв çер çинчи пĕтĕм пĕр клеткăллă тата нумай клеткăллă организăмсене кирлĕ.

Шыв фазисен диаграмми: Y тĕнĕл — пусăм, Па·10n, X тĕнĕл — температура, Кельвин, S — хытă, L — шĕвек, V — пăс, CP — Критикăллă пăнчă, TP — Виççĕллĕ пăнчă температури (273.16°K, 611.73 Па).

-->

Ӳкерчĕк:Water phase diagram.gif
Шыв фазисен диаграмми: вертикаллă тĕнĕл — пусăм, Па, горизонталлă тĕнĕл — температура, Кельвин. Критикăллă пăнчă(647,3 K; 22,1 МПа) тата Виççĕллĕ пăнчă температури (273,16 K; 610 Па) пăнчăсем палăртнă. Рим цифрсемпе пăрăн тĕрлĕ фазизене палăртнă отмечены различные структурные модификации льда


Юр пĕрчи типĕсем

Изотоп модификацисем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Кислородпа водородăн та çутçанталăкри тата искуствĕллă изотопĕсем пур. Водород изотопĕсен типĕсем шыв молекулине кĕнипе çакăн пек тĕсле шывсене уйараççĕ:

  • Çăмăл шыв (основная составляющая привычной людям воды) .
  • Йывăр шыв (дейтери) .
  • Питĕ йывăр шыв (трити) .
  • трити-дейтери шывĕ
  • трити-проти шывĕ
  • дейтери-проти шывĕ

Кранри шывра йывăр кислородлă шыв (H2O17 тата H2O18) D2O16 шывран нумайрах: вĕсем, шайлашуллă, 1,8 кг тата 0,15 кг пĕр тоннăна[2].



Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  1. ^ 1 тата 2 Ларионов А. К. Занимательная гидрогеология. — Недра.
  2. ^ 1 тата 2 Петрянов И.В. {{{пуçелĕк}}}. — № 3.
  3. ^ Physics of Ice (15 страница)
  4. ^ Молекулярные преобразователи энергии в живой клетке (Тихонов А. Н., 1997)

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]