Селен
| Селе́н / Selenium (Se) | |
|---|---|
| Атом номерĕ | 34 |
| Ансат япалалăхăн курăмĕ | 
|
| Атом палăрăмĕсем | |
| Атом масси (моль масси) | 78,96 а. е. м. (г/моль) |
| Атом радиусĕ | 140 пм |
| Ионизаци энергийĕ (пĕрремĕш электрон) | 940,4 (9,75) кДж/моль (эВ) |
| Электронсен конфигурацийĕ | [Ar] 3d10 4s2 4p4 |
| Химилле палăрăмсем | |
| Ковалентла радиус | 116 пм |
| Ион радиусĕ | (+6e) 42 (-2e) 191 пм |
| Электронегативлăх (Полинг шучĕпе) | 2,55 |
| Электрод потенциалĕ | 0 |
| Оксидлав капашĕсем | 6, 4, -2 |
| Ансат япалалăхăн термодинамикăлла палăрăмĕсем | |
| Тачăлăх | 4,79 г/см³ |
| Пайлавла ăшăшăнăçтарăш | 25,4[1] Дж/(K·моль) |
| Ăшăяраслăх | 0,52 Вт/(м·K) |
| Шăрану температури | 490 K |
| Шăраннин пайлавла ăшши | 5,23 кДж/моль |
| Вĕрев температури | 958,1 K |
| Пăспулăмăн ăшăлăхĕ | 59,7 кДж/моль |
| Моль калăпăшĕ | 16,5 см³/моль |
| Ансат япалалăхăн кристалл решетки | |
| Решетке тытăмĕ | гексагоналлă |
| Решетке периочĕ | a=4,364 c=4,959 Å |
| c/a танлашăнни | 1,136 |
| Дебай температури | 90 K |
| Se | 34 |
| 78,96 | |
| 4s2 4p4 | |
| Селен | |
Селен — периодикăллă системăри 34 атом номерлĕ хими элеменчĕ, Se (лат. Selenium) символпа палăртаççĕ. Катăлакан, хуçнă вырăнта йăлтăртакан металмар элемент.
Истори
[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Элемента Й. Я. Берцелиус 1817-мĕш çулта уçнă.
Ячĕ пулни
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Ячĕ грекла грек σελήνη — Уйăх сăмахран пулнă. Çутçанталăкра вĕсем Теллурпа пĕрле тĕл пулаççĕ, ун ячă вара Çĕрпе çыхăннă.
Хими пахалăхĕсем
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Селенĕн икĕ тĕрлĕ оксид SeO2 тата SeO3:
Se8+8O2 → 8 SeO2.
Вăл хытă полимер, унтан SeO2 газ пулать. SeO2 шывра ирĕлсен селен йӳçĕке (Н2SeO3) пулать.
[2]
- 3 Se + 4 HNOO3}} → 3 HO2SeO3 + 4 NO
Изотопĕсем
[тӳрлет | кодне тӳрлет]Çутçантлăкра селенăн 6 изотоп (74Se, 76Se, 77Se, 78Se, 80Se тата 82Se) пурри паллă, вĕсенчен пиллĕкĕшĕ стабиллă, пĕри вара(82Se) йĕкĕр бета-арану майĕпе саланать. Çурма аркану тапхăрĕ 9,7×1019 çул. Унсăр пуçне тата 65-94 массă числиллĕ 24 изотоп искуствăллă майпа тунă (тата 9 тĕш изомерĕ).
Селенăн хăшпĕр изотопĕсен çурма аркану тапхăрĕ:
| Изотоп | Çутçанталăкра сарăлни, % | Çурма аркану тапхăрĕ |
|---|---|---|
| 73Se | — | 7,1 сехет. |
| 74Se | 0,87 | — |
| 75Se | — | 120,4 кун. |
| 76Se | 9,02 | — |
| 77Se | 7,58 | — |
| 77mSe | — | 17,5 çек. |
| 78Se | 23,52 | — |
| 79Se | — | 6,5·104 çул |
| 79mSe | — | 3,91 мин. |
| 80Se | 49,82 | — |
| 81Se | — | 18,6 мин. |
| 81mSe | — | 62 мин. |
| 82Se | 9,19 | — |
| 83mSe | — | 69 çек. |
| 83Se | — | 25 мин. |
Каçăсем
[тӳрлет | кодне тӳрлет] |
Селен Викиампарта? |
|---|
- Селен - система продукчĕ 2010 ҫулхи Нарӑс уйӑхӗн 18-мӗшӗнче архивланӑ.
- Селен Webelements сайтра (выр.)
- Селен хими элеменчĕсен вулавăшĕнче 2014 ҫулхи Юпа уйӑхӗн 8-мӗшӗнче архивланӑ.(выр.)
- Селен Петера ван дер Крогт сайтĕнче 2010 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 23-мӗшӗнче архивланӑ.(акăлч.)
Асăрхатарусем
[тӳрлет | кодне тӳрлет]- ↑ Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.) . — Советская энциклопедия. — Т. 4. — 20 000 экз. — ISBN 5—85270—039—8
- ↑ Inorganic chemistry. — ISBN 0123526515
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Сĕлтĕлле металсем | Сĕлтĕлле-çĕрле металсем | Куçăмлă металсем | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Çăмăл металсем | Металлоидсем | Инертлă газсем | ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| ||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
| Халькогенсем |
|---|
| Йӳçлĕк | Кӳкĕрт | Селен | Теллур | Полони | Унунгекси |