Неандерталь çынни
| † Неандерталь çынни | ||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Неандерталь çыннин кĕлетки
|
||||||||||||||||||
| Ăслăлăх классификацийĕ | ||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||
| Латин ячĕ | ||||||||||||||||||
| Homo neanderthalensis | ||||||||||||||||||
|
Неандерта́ль çынни, (лат. Homo neanderthalensis е Homo sapiens neanderthalensis) — 300 [1]—24[2] пин çул маларах пурăннă çĕр айĕнче шыраса çынсем (палеоантропсем).
Тупмалли |
[тӳрлет] Ят пани
Неандерталь этемĕн пуç шăммине 1856 çулта Неандерталь ту хушăкĕнче, Дюссельдорфпа Эркрат (Хĕвеланăç Германи) патĕнче тупнă. Ту хушăкне нимĕç теологĕ тата композиторĕ Иоахим Неандер ячĕпе чысланă.
Каярах пĕрремĕш пуç шăммине Гибралтарта 1848 çултах тупнине ăсчахсем çирĕплетнĕ, анчах та вăл неандерталь çыннин тесе 1864 çулта кăна йышăннă.[3]
[тӳрлет] Тавралăхĕ
Неандертальсем пурăннă вырăнсем:
- Европăра: Германири Неандертальре, Францири Ла-Шапель-о-Сенре, Крымри Киик-Кобара, Грецири Пелопоннесре[4]
- Кавказра: Краснодар Енри Мезмай чул хăвăлĕнче[5]
- Вăтам Азире (Тешик-Таш) тата Алтай (Окладников чул хăвăлĕ)[6]
- Çывăх Хĕвелтухăç: Израильри Кармель, ирак Курдистанĕнчи Шанидарта.
[тӳрлет] Неандертальсене тупнин историйĕ
[тӳрлет] Сăнĕ-кĕлетки
[тӳрлет] Классификаци
[тӳрлет] Этеплĕх
[тӳрлет] Хальхи çынпа тăванлăхĕ
Паян кун ăсчахсем неандертальсене хальхи çынсен тăхăмĕсем тесе шутламаççĕ[7], темиçе пин çул çак икĕ тĕс юнашар пурăннă[8]. 2006 çулта ăсчахсен ушкăнĕ неандертальсен генĕсене тĕплĕн тĕпченĕ[9], вара хальхи çынсемпе неандертальсен хушши 500 пин çул плнине палăртнă[10].
[тӳрлет] Неандертальсем çухални
[тӳрлет] Геном
Неандерталь этемĕн геномĕ калăпăшпе хальхи çыннăн геномне çывăх пулать. Малтанхи пĕтĕмлетӳсем кăтартнипе, хальхи çыннăн тата неандерталь çыннин ДНК 99,5 % таран пĕр пекех. Тепчевçĕсем неандерталь этемĕн ДНК молекулине Хорватири Винди чул хăвăлĕнче тупнă 38000-çулхи неандерталь арçынĕн пĕçĕ шăмминчен, çаплах Испанире, Раççейре тата Германири тупнисенчен те кăларнă[11][12].
[тӳрлет] Асăрхавсем
- ^ Неандерталец с Кавказа. Загадки проясняются
- ^ Неандертальцев сгубил ледниковый период
- ^ Каталог окаменелостей Homo
- ^ Зуб неандертальца помог сделать открытия о распространении этого вида
- ^ Скелет новорожденного неандертальца проливает свет на эволюцию рода Homo
- ^ Неандертальсем Çĕпĕре пăхăнтарнă
- ^ Неандертальцы не были предками человека
- ^ Люди и неандертальцы жили в одной пещере
- ^ Полный геном неандертальца будет прочтен через два года, Элементы.ру (2006 çулхи чӳкĕн 20-мĕшĕ).
- ^ Расшифрованы гены неандертальцев
- ^ Team in Germany maps Neanderthal genome, The Associated Press (12 February 2009).
- ^ Scientists Decode Majority of Neanderthal Man's Genome, Deutsche Welle (13 February 2009).
[тӳрлет] Çавăн пекех пăхăр
- Кроманьон çынни
- Родези çынни
- Тăр пĕччен çын
- Аслă-тăнлă çын
- Этемлĕх
- Тешик-Таш
- Çăмлă носорог — археологи артефакчĕсене тĕпчесе 70 пин çул маларах неандертальсем çăмлă носорогсене сунарта тытса пурăннине пĕлме пулать.
- Гигантлă бегемот (Hippopotamus major) — пăрлăх тапхăрĕнчи мегафаунăн çухалнă чĕрчунĕ, неандертальсен сунарти ĕскерĕ шутланнă.
[тӳрлет] Каçăсем
- Планета çинчи чи авалхи флейта
- Самый древний инструмент брал ноты «до», «ре» и «ми»(акăлч.)
- Флейтист Jelle Atema играет на неандертальской флейте(акăлч.)
- Tooth gives up oldest human DNA(акăлч.)
- Neanderthals' «last rock refuge»(акăлч.)
- Неандертальцы сосуществовали с современными людьми Компьюлента
- Учёные частично расшифровали геном неандертальца Лента.ру
- Неандерталец в каждом из нас
- Геном неандертальцев прочтён: неандертальцы оставили след в генах современных людей
- Неандертальсен чĕлхи
- Панов Е. Говорил ли неандертальский человек?
- Грамм В. Неандертальцы могли говорить
- Антропология
|
|
||
|---|---|---|
| Триба Гоминини |  |
|
| Австралопитексем |
Австралопитексем: anamensis • афар • bahrelghazali • африкан • garhi • седиба |
|
| Çынсем тата протоçынсем (Homo, Этем) |
Чухлакан . • H. rudolfensis • H. georgicus • Ӗçлекен э. • Тӳрĕ утакан э. (Питекантроп • lantianensis • palaeojavanicus • pekinensis • soloensis) • H. cepranensis • Ч.-предшественник • Гейдельберг э. • Неандерталь э. • Денисово э. • Родези Э. • Флорес Э. • H. sapiens (idaltu • Кроманьон этемĕ • sapiens) |
|
| Гоминида тупнисем | ||
| Пулса тухни | ||
| Гоминид сарăлăвĕ |
||
