Хурăн

Википедири материал

Хурăн

Хурăн (лат. Bétula) — çулçă ӳкерекен йывăçсемпе тĕмсен йышĕ. Çурçĕр полушаринче анлă сарăлнă. Раççей территоринче чи анлă сарăлнă йывăçсен шутне кĕрет. Тĕсĕсен шучĕ çĕре яхăн. ^[1] е нумайрах ^[2].

Тупмалли

1 Биологи
- 1.1 Сорчĕсем
2 Классификаци
- 2.1 Хурăн ӳнерте
3 Каçăсем
4 Вуламалли
5 Каçăсем

[тӳрлет] Биологи

Чие евĕрлĕ хурăн. Köhler's Medizinal-Pflanzen справочникĕнчен, 1887 çул

Хурăн йышăнчи ӳсентрансенчен нумайĕшĕ 30-45 м çӳллĕш йывăçсем, вуллине ыталасан 120—150 см таран. Хăшпĕр тĕсĕсем - тĕмсем, çĕр çинче выртса кăштах çĕкленекен таран. Пурте пĕр çуртлă, аçа тата ама чĕчеклĕ, чечек тусанне çилпĕ сараççĕ.^[3]

Тымарĕсем хăватлă. Хăшпĕр тĕсĕсен çĕр çиĕн, нумайĕшĕн чалăшарх тарăн каять. Хунавĕн тĕп тымарĕ хăвăрт усме прахать, анчах айккинчи вăлйлă ӳсеççĕ, вĕсем çинче нумай вĕтĕ пĕчĕк тымар ӳсет. Хурăн малтанхи çулсенче кăна майĕпен ӳсет, кайран вăйланса кайса курăксенчен иртсе каять.

Лаптăк çулçăллă хурăнăн хуппи

Хурăнсен нумай тĕсĕсен хуппи шурă, сарă, сарăрах, шупкарх е хĕрлĕ хĕмăр тĕслĕ, хăшпĕр тĕссен сăрă, хăмăр е хура пулать. Пробка клеткисем хушшинче шурă сăмала евĕрлĕ япалапа - бетулинпа тулнă, çавă хурăн хуппине шурă тĕс парать ^[4]. Çиелти сийĕ çăмăллăн хăюсемпе уйрăлать. Ватă йывăçсен хуппи хура тĕслĕ, çуркаланса пĕтнĕ. Хурăн çулçисем 7 см тăршшĕ, 4 см сарлакăш таран, тăкăнас умĕн сарăлаççĕ. Çамрăк çулçисем çыпçăнаççĕ. х.^[3]

Шурлăх хурăнĕн туратти

(Betula pumila)]]

[тӳрлет] Сорчĕсем

Шаблон:Bt

Хурăнăн нумай капăрлатас тĕллĕвпе ӳстерекен сорчĕсем пур:

|Betula nigra|cv=Heritage — кĕренрех тĕслĕ хуппи уйрăлсан çаврăнса пырать;
Betula pendula|cv=Purpurea — хĕрлĕ çулçăллă;
Betula pendula|cv=Laciniata (е — Шаблон:Bt) — çĕре çити усăнакан туратлă, çулçисем тарăн каснă евĕрлĕ;
Betula pendula|cv=Tristis — çĕре çити усăнакан туратлă;
Betula pendula|cv=Yongii — çĕре çити усăнакан туратлă;
Betula platyphylla|cv=Whitespire}} — шап-шурă хупăллă çӳллĕ яштак йывăç;
Betula utilis|cv=Jermyns — шап-шурă хупăллă çӳллĕ йывăç.

[тӳрлет] Классификаци

Представители рода отл Тĕрлĕ автрсем тĕрлĕрен пайлаççĕ. Çĕре ^[1] яхĕн тĕс тесе шутлаççĕ е кăштах нумайрах ^[2].

Ку списока Список видов и гибридов основан на данных Кьюри король ботаника сачĕсен даннăйсем тунă.

Латинла	Чĕвашла
Betula alajica\|Litv.	Алай хурăнĕ
Betula albosinensis\|Burkill	Шурă китай хурăнĕ
Betula alleghaniensis\|Britton	Аллегани хурăнĕ
Betula alnoides\|Buch.-Ham.	Çирĕк евĕрлĕ хурăн
Betula apoiensis\|Nakai	Апои тăвĕн хурăнĕ
Betula austrosichotensis\|V.N.Vassil. & V.I.Baranov	Кăнтăр Сихотин хурăнĕ
Betula baschkirica\|Tzvelev}}	Пушкăрт хурăнĕ
Betula bomiensis\|P.C.Li}}	Боми хурăнĕ.Тухăç Тибетри Боми (тибетола Бово) вулăсĕнче тупнă.
Betula cajanderi\|Sukaczev}}	Каяндер хурăнĕ
Betula calcicola\|(W.W.Sm.) P.C.Li}}	Акшар хурăнĕ
Betula ceratoptera\|G.H.Liu & Y.C.Ma}}	яяя
Betula chichibuensis\|H.Hara}}	яяя
Betula chinensis Maxim.	Китай хурăнĕ
Betula chitralica Browicz	Хитрал хурăнĕ. Пакистанти Хитрал районĕнче тупнă.
Betula coriaceifolia\|V.N.Vassil.	Тирлĕ çулçăллă хурăн
Betula corylifolia\|Regel & Maxim.}}	Шĕшкĕ çулçăллă хурăн
Betula costata\|Trautv.	Сарă хурăн.^[5]
Betula cylindrostachya\|Lindl. ex Wall.	Çаврака йĕпле хурăн
Betula davurica\|Pall.^[6]	Даури хурăнĕ^[5]
Btname\|Betula delavayi\|Franch.	Делавэй хурăнĕ
Btname\|Betula demetrii\|I.V.Vassil.	Берёза Деметра хурăнĕ
Betula divaricata\|Ledeb.	.^[5]
Btname\|Betula dolicholepis\|Ovcz., Czukav. & Shibkova	Вăрăм чешуяллă хурăн
Betula ermanii\|Cham.	Эрман е чул хурăнĕ
Btname\|Betula falcata\|V.N.Vassil.	Çурла евĕрлĕ хурăн
Btname\|Betula ferganensis\|V.N.Vassil.	Фергана хурăнĕ
Betula forrestii\|Hand.-Mazz.	Форреста хурăнĕ
Betula fruticosa\|Pall.	Тĕмлĕ хурăн
Betula glandulosa\|Michx.	Парлă хурăн
Betula globispica\|Shirai	Шар-чечеклĕ хурăн
Betula gordiagini\|P.A.Baranov	Гордягин хурăнĕ
Betula grossa\|Siebold & Zucc.	Граб çулçăллă хурăн
Betula halophila\|Ching	Тăвар юратакан хурăн
Betula heptopotamica\|V.N.Vassil.	Çичĕ çырма хурăнĕ
Betula honanensis\|S.Y.Wang & C.L.Chang	Хэнань хурăнĕ
Betula humilis\|Schrank	Лутра хурăн
Betula insignis\|Franch.}}	Чаплă хурăн
Betula jarmolenkoana\|Golosk.	Ярмоленко хурăнĕ
Betula jiaodongensis\|S.B.Liang	Цзяодун хурăнĕ
Betula jinpingensis\|P.C.Li}}	Цзиньпин хурăнĕ
Betula jiulungensis\|P.C.Li ex Q.Lin	Цзюлунь хурăнĕ
Betula karagandensis\|V.N.Vassil.	Караганда хурăнĕ
Betula kenaica\|W.H.Evans	Кенай хурăнĕ
Betula kirghisorum\|Sawicz	Кăркăс хурăнĕ
Betula klokovii\|Zaver.	Клоков хурăнĕ
Betula korshinskyi\|Litv.	Берёза Коржински хурăнĕ
Betula kotulae\|Zaver.	Котул хурăнĕ
Betula kunarensis\|Browicz	Кунар хурăнĕ
Betula lanata\|(Regel) V.N.Vassil.	Çăмлă хурăн
Betula lenta\|L.	Чие хурăнĕ
Betula litwinowii\|Doluch.	Литвинов хурăнĕ
Betula luminifera\|H.J.P.Winkl. in Engl.	Ялтăркка хурăн
Betula mandshurica\|(Regel) Nakai	[Маньчжури хурăнĕ
Betula margusarica\|V.N.Vassil.	яяя
Betula maximowicziana\|Regel in DC.	Максимович хурăнĕ
Betula medwediewii\|Regel	Медведев хурăнĕ
Betula megrelica\|Sosn.	Мингрел хурăнĕ
Betula michauxii\|Spach	Мишо хурăнĕ
Betula microphylla\|Bunge	Вĕтĕ çулçăллă хурăн
Betula minor\|(Tuck.) Fernald	Пĕчĕк хурăн
Betula murgabica\|V.N.Vassil.	Мургаб хурăнĕ
Betula nana\|L.	Карлик хурĕн е ерник
Betula neoalaskana\|Sarg.	Çĕнĕ Аляска хурăнĕ
Btname\|Betula nigra\|L.	Хура хурăн
Betula occidentalis\|Hook.}	Анăç хурăнĕ
Betula ovalifolia\|Rupr.	Овал çулçăллă хурăн
Betula ovczinnikovii\|V.N.Vassil.	Овчинников хурăнĕ
Betula pamirica\|Litv.	Памир хурăнĕ
Betula papyrifera\|Marshall	Хут хурăнĕ
Betula paramushirensis\|Barkalov	Парамушир хурăнĕ
Betula pendula\|Roth	Шатра хурăн
Betula platyphylla\|Sukaczev	Лаптак çулçăллă хурăн
Betula populifolia\|Marshall	Тирĕк çулçăллă хурăн
Betula potamophila\|V.N.Vassil.	Юханшыв юратакан хурăн
Betula potaninii\|Batalin	Потанин хурăнĕ
Betula procurva\|Litv.	Чалăш хурăн
Betula psammophila\|V.N.Vassil.	Хăйăр юратакан хурăн
Betula pubescens\|Ehrh.	Тĕклĕ хурăн
Betula pumila\|L.	Шурлăх хурăнĕ
Betula pyrolifolia\|V.N.Vassil.	Грушанкă çулçăллă хурăн
Betula raddeana\|Trautv.	Радде хурăнĕ
Betula regeliana\|V.N.Vassil.	Регель хурăнĕ
Betula rockii\|(Rehder) C.-A.Jansson	Рокка хурăнĕ
Betula saksarensis\|Polozhij & A.T.Malzeva	Саксар хурăнĕ
Betula saposhnikovii\|Sukaczev	Сапожников хурăнĕ]
Betula saviczii\|V.N.Vassil.	Савич хурăнĕ
Betula schmidtii\|Regel	Шмидт хурăнĕ е тимĕр хурăн
Betula seravschanica\|V.N.Vassil.	Зеравшан хурăнĕ
Betula sessilis\|Kom.
Betula sunanensis\|Y.J.Zhang	Сунань хурăнĕ
Betula szechuanica\|(C.K.Schneid.) C.-A.Jansson	Сычуань хурăнĕ
Betula tadzhikistanica\|V.N.Vassil.	Таджикистан хурăнĕ
Betula tianschanica\|Rupr. in Ost.-Sack. & Rupr.	Тяньшань хурăнĕ
Betula turkestanica\|Litv.	Туркестан хурăнĕ
Betula tuturinii\|V.N.Vassil.	Тутурин хурăнĕ
Betula utilis\|D.Don	Гималай хурăнĕ
Betula wuyiensis\|J.B.Xiao	Уишань хурăнĕ
Betula zinserlingii\|V.N.Vassil.	Цинзерлинг хурăнĕ
Betula alpestrisBetula × alpestris\|Fr.	Альп хурăнĕ]]
Betula aurataBetula × aurata\|Borkh.	Ылтăн тĕсле хурăн
Betula avatshensisBetula × avatshensis\|Kom.	Авача хурăнĕ
Betula baicalensisBetula × baicalensis\|Sukaczev	Байкал хурăнĕ
Betula bottnicaBetula × bottnica\|Mela	Ботника хурăнĕ
Betula caeruleaBetula × caerulea\|Blanch.	Кăвак хурăн
Betula dugleanaBetula × dugleana\|Lepage	Джанет Дагл хурăнĕ= {{bt\|Betula glandulosa\|Michx. × {{bt\|Betula neoalaskana\|Sarg.].
Betula dutillyiBetula × dutillyi\|Lepage	Дютийи хурăнĕ. [= {{bt\|Betula glandulosa\|Michx. × {{bt\|Betula minor\|Sarg.].
Betula eastwoodiaeBetula × eastwoodiae\|Sarg.	Иствуд хурăнĕ]]
Betula horneiBetula × hornei\|E.J.Butler	Хорн хурăнĕ
Betula jackiiBetula × jackii\|C.K.Schneid.	Джек хурăнĕ
Betula murrayanaBetula × murrayana\|B.V.Barnes & Dancik	Муррей хурăнĕ
Betula purpusiiBetula × purpusii\|C.K.Schneid.	Пурпус хурăнĕ
Betula raymundiiBetula × raymundii\|Lepage	Реймунд хурăнĕ
Betula sandbergiiBetula × sandbergii\|Britton	Сандберг хурăнĕ
Betula sargentiiBetula × sargentii\|Dugle	Сарджент хурăнĕ
Betula uliginosaBetula × uliginosa\|Dugle	яяя
Betula utahensisBetula × utahensis\|Britton	Юта хурăнĕ
Betula vologdensisBetula × vologdensis\|Tzvelev	Вологода хурăнĕ
Betula winteriBetula × winteri\|Dugle	Уинтер хурăнĕ
Betula zimpeliiBetula × zimpelii\|Junge	Цимпель хурăнĕ

[тӳрлет] Хурăн ӳнерте

Аркадий Рылов. Зелёный шум.
1904. Холст, масло. Государственная Третьяковская галерея, Государственный Русский музей

Исаак Левитан. Золотая осень.
1895. Холст, масло. Государственная Третьяковская галерея

Архип Куинджи. Берёзовая роща.
1879. Холст, масло. Государственная Третьяковская галерея

Александр Головин. Берёзки.
1908—1911. Бумага, гуашь. Государственная Третьяковская галерея

Аркадий Рылов. В лесу.
1905. Холст, масло. Кировский областной художественный музей имени В. М. и А. М. Васнецовых

[тӳрлет] Каçăсем

↑ ^1,0 ^1,1 World Checklist of Betula. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew.
↑ ^2,0 ^2,1 Флора Восточной Европы, т. 11./ Под ред. Н. Н. Цвелёва. М.; СПб; Тов-во научных изданий КМК. 2004. — с. 65
↑ ^3,0 ^3,1 Шаблон:Книга
↑ http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/69071/Бетулин
↑ Цитатăланă чухнехи йăнăш Неверный тег <ref>; для сносок .D0.A0.D0.A0.D0.A0 не указан текст
↑ Название Betula davurica Pall. — согласно IPNI и изданию Растительные ресурсы России. Т. 1; название Betula dahurica Pall. — согласно Kew.

[тӳрлет] Вуламалли

Корчагина И. А. Жизнь растений. В 6-ти т. М.Просвещение. 1980, т. 5. Ч. 1. Цветковые растения, с. 311—324|.
Данченко А. М. Популяционная изменчивость берёзы. Новосибирск:Наука, Сиб. отд-ние. 1990, с.202.
Данченко А. М., Трофименко Н. М. Экология семенного размножения берёзы. Новосибирскă Наука, Сиб. изд. фирма.1993.с.182.
Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с англ.М.: Könemann. 2006 . с.142—144.
Пономарёв Н. А. Берёзы СССР. М.: Гослестехиздат.1932.247.
Черняева Г. Н., Долгодворова С. Я., Бондаренко С. М.Экстраутивные вещества берёзы. Красноярск.1986. с.122.
Иллюстрированный определитель растений Ленинградской области. М.:Товарищество научных изданий КМК.2006.с.167.
Лесная энциклопедия. В 2-х т.. М.:Сов. энциклопедия.1985.Т.1.
Животные и растения. Иллюстрированный энциклопедический словарь.М.:Эксмо.2007.с.117-119.
Растительные ресурсы России: Дикорастущие цветковые растения, их компонентный состав и биологическая активность. М.:Товарищество научных изданий КМК. 2008.Т.1. Семейства Magnoliaceae — Juglandaceae, Ulmaceae, Moraceae, Cannabaceae, Urticaceae. с.164—176.
Куданова З.М. Определитель высших растений Чувашской АССР. ЧебоксарыĂ Чуваш. кн.изд-во. 1965.с.128-129.
Подымов А.И., Суслов Ю.Д. Лекарственные растения Марийской АССР. Йошкар-Ола:Марийское кн.изд-во.1975.с.18-19.

[тӳрлет] Каçăсем

Ку статьяна çырса пĕтермелле, е анлăрах ăнлантарса памалла.
Эсир тӳрлетсе, хушса ăна çырса пĕтермешкĕн пулăшма пултаратăр

[Kew-0] 1,0 ^1,1 World Checklist of Betula. The Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew.

[Flora-1] 2,0 ^2,1 Флора Восточной Европы, т. 11./ Под ред. Н. Н. Цвелёва. М.; СПб; Тов-во научных изданий КМК. 2004. — с. 65

[.D0.9B.D0.90.D0.A1-2] 3,0 ^3,1 Шаблон:Книга

[3] ttp://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/69071/Бетулин

[.D0.A0.D0.A0.D0.A0] Цитатăланă чухнехи йăнăш Неверный тег <ref>; для сносок .D0.A0.D0.A0.D0.A0 не указан текст

[5] Название Betula davurica Pall. — согласно IPNI и изданию Растительные ресурсы России. Т. 1; название Betula dahurica Pall. — согласно Kew.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

Хурăн

Википедири материал

Тупмалли

[тӳрлет] Биологи

[тӳрлет] Сорчĕсем

[тӳрлет] Классификаци

[тӳрлет] Хурăн ӳнерте

[тӳрлет] Каçăсем

[тӳрлет] Вуламалли

[тӳрлет] Каçăсем

Пурĕ пăхнă

Ман хатĕрсем

Меню

Хутшăнасси

Шырав

Ĕç хатĕрĕсем

Урăх чěлхесем