Хура хăвăл

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Disambig gray.svg Çак терминăн урăх пĕлтерĕшсем пур, Хура хăвăл (пĕлтерĕшсем) пăхăр.
«Хаббл» телескоп витĕр сăнанă ӳкерчĕк: Хастар галактика M87. Галактика тĕшшинче хура хăвăл пулма пултарать. Сăн çинче 5 пин çутă çулталакĕ тăршшĕ релятиви юхăвĕ

Шаблон:ОТО Хура хăвăл — çав тери хăватлă гравитаци туртăмĕллĕ уçлăх-вăхăтăн облаçĕ, унăн таврашĕнчен çутă хăвăртлăхĕпе куçакан (çав шутра çутăн хăйĕн кванчĕсем те) объктсем те уйрăлса каяймаççĕ.

Çак облаçĕн чиккисене пулăмсен горизончĕ, унăн пахалăх виçине гравитаци радиусĕ теççĕ. Вăл сфера симметриллĕ хура хăвăлăн ахаль чухне Шварцшильд радиусĕпе танлашать:

r_s = {2\,GM \over c^2},

где c — çутă хăвăртлăхĕ, M — кĕлетке йывăрăшĕ, G — гравитаци константи.

Хура хăвăлсем пирки пĕлӳн кун-çулĕ[тӳрлет]

Пĕлӳ кун-çулĕнче виççĕ тапхăра палăртаççĕ:

Мичелăн «хура хăвăлĕ»[тӳрлет]

Шаблон:Касă

Мичелл хыççăн, Шварцшильд патнелле[тӳрлет]

Хура хăвăлсем валли Эйнштейн танлаштарăвесен тупсăмĕсем[тӳрлет]

Шварцшильд шутлани[тӳрлет]

Сăнарçă ĕçĕ: хура хăвăл тавра çаврăнакан вĕрӳ плазмăн аккреци дискĕ.

Райсснер — Нордстрём шутлани[тӳрлет]

Керр шутлани[тӳрлет]

Керр — Ньюмен шутлани[тӳрлет]


Термодинамика тата хура хăвăлсем пăсланса пĕтни[тӳрлет]

Хура хăвăла ӳкни[тӳрлет]

Хĕлĕхсен теорин моделĕпе[тӳрлет]

Хура хăвăлсем Çут Тĕнчере[тӳрлет]

Çавăн пекех пăхăр[тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет]

Вуламалли[тӳрлет]

  • А. М. Черепащук. Чёрные дыры во Вселенной. — Век 2, 2005. — (Наука сегодня). — 2500 экз. — ISBN 5-85099-149-2
  • И. Д. Новиков, В. П. Фролов. Чёрные дыры во Вселенной // Успехи физических наук. — 2001. — Т. 131. — № 3. — С. 307—324.

Каçăсем[тӳрлет]