Геометри

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал

Геометри (грек γηÇĕр, μετρηω — виçетĕп) — математикăн уçлăхлă хутшăнăвĕсене тĕпчекен тата пĕрлештерекен уйрăмĕ.

Геометри уйрăмĕсем[тӳрлет]

  • Элементарлă геометри — пăнчăсен, тӳрĕсен, тӳремсен, çаплах тӳремри кӳлепесен тата уçлăхри япаласен геометрийĕ.

Хăйĕн шутне планиметрипе стереометрие хурать.

  • Аналитикăллă геометри — координатлă меслечĕн геометрийĕ. Вăл аффин е декарт координачĕсенче алгебрăллă танлаштарусемпе, алгебра меслечĕсемпе палăртнă йĕрсене, векторсене, кӳлепесене тата улăштарусене тĕпчет.
  • Топологи — пĕлтерĕшпе татти-сыпписĕрлĕх çинчен пĕтĕмĕшлĕ ăслăлăх.

Истори[тӳрлет]

Геометрийĕн музи Лувр
Хĕрарăм ачасене геометрие вĕрентет. Евклидăн «Пуçламăшĕсен» парижри ал çырулăхĕнчи илемлетсе кăтартни, XIV ĕмĕр пуçламăшĕ.

Геометрие пуçарса яракансем тесе икĕпатсенчен çĕре, кĕлеткесен калăпăшне виçессине вĕренсе ăслăх туса хунă авалхи грексене асăнаççĕ. Превращение это произошло путём абстрагирования от всяких свойств тел, кроме взаимного положения и величины. Рецептсенчен пĕрлехи виçеллĕ саккунсене туса хурсан тин геометри ăслăх шайне куçать. Геометрири пĕрремĕш систематика тата çирĕплетӳ ĕçĕсене грексем туса хатĕрленĕ. Чи сумлă вырăнта п. эрч. 300 Евклид хатĕрленĕ «Пуçламăшсем» тăраççĕ. Çак ĕç халĕ те аксиоматика меслечĕпе каласа кăтартнă тĕслĕх шутланать: унта шухăшсене тӳррĕн кăтартнă та çирĕплетмелле мар нумаях мар шухăшсенчен — аксиомăсенчен — логика йĕркипе ăнлантарнă.

Çавăн пекех[тӳрлет]

Каçăсем[тӳрлет]