Арап çырăвĕ

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Хальхи арап каллиграфийĕ

Арап алфавичĕарап чĕлхин çырăвĕн алфавичĕ, çаплах урăх чĕлхесенче те (ытларах çĕнетнĕ тĕсĕпе), тĕслĕхрен, перси тата хăш тĕрĕк чĕлхисенче, усă кураççĕ.

Алфавичĕ 28 сас паллинчен тытăнса тăрать, сылтăмран сулахаялла çыраççĕ. Арап алфавичĕ финики алфавитне арап ятарлă сасĕсене палăртакан паллăсене хушăнса пулса тухнă. Çак сас паллисем - са, ха, заль, дад, за, гайн.

Хупă сасăсене палăртни[тӳрлет]

28 сас паллисенчен кашни, алиф сас паллисĕр пуçне, пĕр хупă сасса палăртать. Сас паллисене кăтартасси сăмахра хăш тĕлре пулнинчен килет. Сăмахăн пур сас паллине, ултă сас паллисĕр пуçне (алиф, даль, заль, ра, зай, вав) пĕрле çыраççĕ.

сăмах вĕçĕнче сăмах варринче сăмах пуçĕнче уйрăм тăракан ячĕ транслитераци транскрипци
أَلِف’алиф
بَاءба̄’ б [b]
تَاءта̄’ т [t]
ثَاءс̱а̄’ с̱ [θ]
جِيمджӣм дж [ʤ], [g]
حَاءх̣а̄’ х̣ [ħ]
خَاءх̮а̄’ х̮ [x]
دَالда̄ль д [d]
ذَالз̱а̄ль з̱ [ð]
رَاءра̄’ р [r]
زَايза̄й з [z]
سِينсӣн с [s]
شِينшӣн ш [ʃ]
صَادс̣а̄д с̣ [sˁ]
ﺿ ضَادд̣а̄д д̣ [dˁ], [ðˤ]
طَاءт̣а̄’ т̣ [tˁ]
ظَاءз̣а̄’ з̣ [zˁ], [ðˁ]
عَيْن‘айн [ʔˤ]
غَيْنгайн г [ɣ]
فَاءфа̄’ ф [f]
قَافк̣а̄ф к̣ [q]
كَافка̄ф к [k]
لاَمля̄м ль [l]
مِيمмӣм м [m]
نُونнӯн н [n]
هَاءха̄’ х [h]
وَاوва̄в в [w]
يَاءйа̄’ й [j]

Алиф — арап алфавичĕн пĕртен-пĕр нимĕнле сасăна кăтартакан мар хупă сас палли. Пĕр чух тăсăмлă уçă сасăна а̄ (аяларах пăхăр), е хăйĕн сассисĕр пулăшу орфографи паллине кăтартма пултарать.

Перси алфавитĕнче (унран пулнисенче те) сас паллисен йĕрки кăшт урăхларах — малтан ва̄в пулать, хыççăн — ха̄’.

Уçă сасăсене кăтартни[тӳрлет]

Арап чĕлхин тăсăмлă виçĕ сасăна (а̄, ӯ, ӣ) алиф, вав, йа сас паллисемпе çыраççĕ. Çырури кĕске уçă сасăсем пуплевре илтĕнмеççĕ те. Сасăна сăмахра илтĕнмелле каламалла пулсан (тĕслĕхрен, Коранра тата сăмахсарсенче), уçă сасăна кăтартма йĕркен çийĕнчи тата айĕнчи уçăмламалине (харакат) çыраççĕ.

Арап алфавичĕллĕ арап мар чĕлхисенче, уçă сасăсене матрес лекционис меслечĕпе (перси чĕлхинче тăсăмлă «алиф», «йа» тата «вав» уçă сасăсене çеç кăтартаççĕ) палăртаççĕ, е хушма паллăсене (уйгур челхинчи евĕр) кĕртеççĕ. Арап чĕлхинче уçă сасăсене кăтартакан сас паллисем çуккипе (семит чĕлхисенче уçă сасăсем сăмахăн никĕсне те кĕмеççĕ, сăмаха туса хунă е улăштарнă чух ылмашăнаççĕ) ХХ ĕмĕрте хăш мăсăльман çĕршывĕсенче (Турци, Вăтам Ази, Индонези, Малайзи тата урăх.) арап алфавичĕ вырăнне уçă сасăсене умлă-хыçлă кăтартма пултаракан алфавитсем (латиница, кириллица тата ур.) çырăва кĕреççĕ.

Хушма сас паллисем[тӳрлет]

Çӳлерех кăтартнă 28 сасă паллине хуруф (арап. حروف, ед.ч. حرفхарф) теççĕ. Вĕсемсĕр пуçне, арап çырăвĕнче алфавит шутне кĕмен хушма виçĕ паллăпа усă кураççĕ.

сăмах вĕçĕнче сăмах варринче сăмах пуçĕнче уйрăм тăракан ячĕ транслитераци транскрипци
هَمْزَةхамза [ʔ]
تَاء مَرْبُوطَةта̄’ марбӯт̣а [h] / [t]
أَلِف مَقْصُورَة’алиф мак̣с̣ӯра а̄ [aː] / [a]
  1. Хамза (карланкă смычка) уйрăм çырма та юрать, е«лартмалли» сас палли çинче (алиф, вав или йа) çыраççĕ. Хамза çырмалли мелĕ орфографи йĕркипе килĕшӳллĕ контекстран килет. Кирек епле мел пулсан та, хамза яланах пĕр сасăна палăртать.

Транслитераци[тӳрлет]

Кириллицăллă тата латтинлă арап çырăвĕсен транслитерацин таблици, çаплах Интернетре сарăлнă арап çырăвĕн çирĕп йĕркеллĕ мар латтин транслитерацийĕ

хупă сасăсем уçă сасăсем
ء ب ت ث ج ح خ د ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ع غ ف ق ك ل م ن ه و ي ا و ي арап сас паллисем
б т с̱ дж х̣ х̮ д з̱ р з с ш с̣ д̣ т̣ з̣ г ф к̣ к л м н х в й а̄ ӯ ӣ кириллилени
ʾ b t ǧ d r z s š ʿ ġ f q k l m n h w y ā ū ī станд. латтинлени
' th j 7 kh dh sh 9 6 dh ` gh 8 oo ee нестр.
2 5 3 ou

Арап çырăвне латтинлес йĕрке ISO 233 тĕнче стандарчĕпе килĕшӳллĕ.

Арап алфавичĕ, латтиница никĕсĕпе[тӳрлет]

1930-мĕш çулсен пуçламăшĕнче СССР-та Вăтам Азире пурăнакан арапсем валли латтинланă алфавита туса хатĕрленĕ, йышăннă. Анчах та ăна кулленхи пурнăçа кĕртеймен.

A a B в C c Ç ç D d E e F f G g
Ƣ ƣ H h Ħ ħ I i J j K k L l M m
N n O o P p Q q R r S s Ş ş T t
Ѣ ѣ U u V v X x Y y Z z

Юникод[тӳрлет]

.......

Аялтарах никĕс арап паллисене таблицăна пухнă.

    0 1 2 3 4 5 6 7 8 9 A B C D E F
0600   ؀ ؁ ؂ ؃ ؋ ، ؍ ؎ ؏
0610   ؐ ؑ ؒ ؓ ؔ ؕ ؛ ؞ ؟
0620   ء آ أ ؤ إ ئ ا ب ة ت ث ج ح خ د
0630   ذ ر ز س ش ص ض ط ظ ع غ
0640   ـ ف ق ك ل م ن ه و ى ي ً ٌ ٍ َ ُ
0650   ِ ّ ْ ٓ ٔ ٕ ٖ ٗ ٘ ٙ ٚ ٛ ٜ ٝ ٞ
0660   ٠ ١ ٢ ٣ ٤ ٥ ٦ ٧ ٨ ٩ ٪ ٫ ٬ ٭ ٮ ٯ
0670   ٰ ٱ ٲ ٳ ٴ ٵ ٶ ٷ ٸ ٹ ٺ ٻ ټ ٽ پ ٿ
0680   ڀ ځ ڂ ڃ ڄ څ چ ڇ ڈ ډ ڊ ڋ ڌ ڍ ڎ ڏ
0690   ڐ ڑ ڒ ړ ڔ ڕ ږ ڗ ژ ڙ ښ ڛ ڜ ڝ ڞ ڟ
06A0   ڠ ڡ ڢ ڣ ڤ ڥ ڦ ڧ ڨ ک ڪ ګ ڬ ڭ ڮ گ
06B0   ڰ ڱ ڲ ڳ ڴ ڵ ڶ ڷ ڸ ڹ ں ڻ ڼ ڽ ھ ڿ
06C0   ۀ ہ ۂ ۃ ۄ ۅ ۆ ۇ ۈ ۉ ۊ ۋ ی ۍ ێ ۏ
06D0   ې ۑ ے ۓ ۔ ە ۖ ۗ ۘ ۙ ۚ ۛ ۜ ۝ ۞ ۟
06E0   ۠ ۡ ۢ ۣ ۤ ۥ ۦ ۧ ۨ ۩ ۪ ۫ ۬ ۭ ۮ ۯ
06F0   ۰ ۱ ۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸ ۹ ۺ ۻ ۼ ۽ ۾ ۿ

Каллиграф стилĕсем[тӳрлет]

Ӳкерчĕк:Два арабских почерка.jpg
Иерусалимри çул кăтартакан икĕ паллă. Çӳлтине جبل صهيون‎ «Сион тăвĕ» паллине куфа аллипе çырнă, аялтине — насх аллипе

Латин алфавитĕнче тĕрлĕ шрифтсем пур, çавăн пекех арап чĕлхи кун-çулĕнче арап çырăвĕн те темиçе стиль, «алă» (арап. خط х̮ат̣т̣ «йĕр, çырни, алă») пур.

Арап çырăвĕн авалхи стилĕсенчен пĕри — куфи, е куфа (арап. كوفي, Куфа хула ятĕнчен).

Каçăсем

Арап цифрисем[тӳрлет]

Тĕп статья: Арап цифрисем

VIII ĕмĕртенпе хисепе çырма модифициленĕ индии цифрисемпе вуннăллă тăрăмлă шутлав йĕркипе усă кураççĕ. Хисепе цифрăсемпе сулахайран сылтăмалла çыраççĕ.

европа кулленхи арап тухăç арап
0 ٠ ۰
1 ١ ۱
2 ٢ ۲
3 ٣ ۳
4 ٤ ۴
5 ٥ ۵
6 ٦ ۶
7 ٧ ۷
8 ۸ ٨
9 ٩ ۹

Çавăн пекех пăхăр[тӳрлет]

Каçăсем[тӳрлет]

Вуламалли[тӳрлет]

  • Культура и письменность Востока. 1931, № 10.