Корн чĕлхи

Корн чĕлхи
Тăван ят:	Kernowek
Патшалăхсем:	Аслă Британи
Регионсем:	Корнуолл
Йĕркелекен:	{{{Йĕркелекен}}}
Классификаци
Категори:	Еврази чĕлхисем
Инди-европа çемьи Кельт турачĕ Бритт ушкăнĕ
Çырулăх:	латиница
Чĕлхе кодĕсем
ГОСТ 7.75–97:	кор 332
ISO 639-1:	kw
ISO 639-2:	cor
ISO 639-3:	cor
Çавăн пекех пăхăр: Проект:Лингвистика

Ко́рн чĕлхи (Kernowek, акăл. Cornish, корнуэл тата корнвалли вариантсем те пур) — инди-европа чĕлхе çемьин кельт ушкăнĕнчи бритт турачĕ шутĕнчи чĕлхе. XIX ĕмĕрчен Корнуолл акăлчан графлăхĕнче пурăнакан халăхăн пĕр пайĕ пупленĕ, халĕ чĕлхене чĕрĕлтерес тĕллевпе тăрăшаççĕ.

Кун-çулĕ

Чĕрĕлӳ

Корн чĕлхине чĕрĕлтерекенĕ Генри Дженнерпа Роберт Мортон Нэнс шутланаççĕ, вĕсем, вăтам корн литература тексчĕсемпе усă курса, корн чĕлхин çĕнетĕвĕсене сĕнеççĕ; вĕсем çакăн чухне корн тексчĕсемпе çеç мар, çалах валли тата бретонь материалĕсемпе, ĕçленĕ, тĕслĕхрен, хальхи пурнăç сăмахĕсене шута илсен. Çак система, ăна «Пĕрлĕ корн чĕлхи» (Unified Cornish, Kernewek Unyes, кĕскен UC тенĕ), чылай хушă пурĕ те йышăннă йерке шутланнă, паянкуна та хăйĕн сĕмне упрса пырать.

1980-мĕш çулсен пуçламăшĕнче Ричард Гендалл, Нэнс юлташĕ, кайранхи тапхăрти прозаран пыракан акăлчан сĕмне лекнĕ çĕнĕ системăна сĕнет. Çак система («Хальхи корн чĕлхи», Curnoack Nowedga) анлă саралаймасть, авторĕ те ăна пĕрмаях çĕнетнĕ.

1986 çулта Кен Джордж «Пĕрлĕ корн чĕлхи» (Common Cornish, Kernewek Kemmyn, KK) системине пичетлет. Çак йĕркере UC системин чылай çитменлĕхне пĕтернĕ. KK-на хапăлласа кĕтсе илнĕ, уйрăмах ăна вĕрентӳçĕсем мухтанă. Корн чĕлхи канашĕ официаллă, хăш хаклавсемпе, корн чĕлхине пĕлекен 80 % халăхĕ те çакăнпа усă курать.

1995 çулта Николас Уильямс хăйĕн UCR, «Улăштарнă пĕрлĕ корн чĕлхи» (Unified Cornish Revised, Kernewek Unys Amendys) вариантне сĕннĕ. Уильямс UC системи КК–нчен аванрах тенĕ, çитменлĕхĕсене тӳрлетме пулать, если взять в расчет материалы рукописей, недоступных Нэнсу. UCR ытлах маралман, çапах та ăна Agan Tavas («Пирĕн чĕлхе») йĕркелӳ йышăнать. Чĕлхен тĕрлĕ варианчĕсем пирки вĕри тавлашу пынă, çапах та пур тĕрлĕхĕсем те пĕр-пĕринпе ăнлануллă шутланаççĕ.

Юлашки вăхăтри хаклавсемпе, корн чĕлхине тĕрлĕ степеньле пĕлекен йыш 3500 çын (Корнуолл халăхĕн пĕр процентĕнчен сахал); 300-400 яхăн çын таса калаçать. Хăшĕсем корн чĕлхипе калаçакан çемьере çуралса ӳснĕ, анчах та вĕсенчен чылайăшĕ ытларах акăлчанла пурлет. Корн чĕлхине вырăнти влаçсем пулăшу параççĕ, çул çине икĕ чĕлхеллĕ паллăсем лартаççĕ, корнла кунсерен радиопа инçекурава кăлараççĕ. Темиçе корн пĕрмай тухакан кăларăм пур, корн чĕлхипе статьясене акăлчан чĕлхиллĕ хаçатсенче пичетлеççĕ. Аслă Британи правительстви европа регионсемпе сахалрахăшсен чĕлхисен хартин сĕнĕвĕсене пурнăçа кĕртсе корн чĕлхине аталанма пулăшать.

Лингвистика пахалăхĕ

Çырулăхĕ

Çырулăхне латиницăпа никĕсленĕ, орфографийĕ чĕлхен пĕтĕм кун-çулĕнче те тăнăç пулман. Вăтам корн тата уйрăмах çĕнĕ корн тапхăрĕнче акăлчан орфографин сĕмĕ питĕ туйăнать.

Лексика тĕслĕхĕсем

Корн (SWF)	Валли	Бретонь	Чăваш
Kernowek	Cernyweg	Kerneveureg	корн
gwenenen	gwenynen	gwenanenn	пыл хурчĕ
cador	cadair	kador	пукан, тенкел
keus	caws	keuz	сыр
en-mes	y ffordd allan	er-maez	тухăм
codha	cwympo	kouezhañ	ӳкме
gaver	gafr	gavr	качака
chi	tŷ	ti	кил
gweus	gwefus	gweuz	тута
aber	aber, genau	aber	шыв вăрри
niver	rhif, nifer	niver	хисеп
peren	gellygen	perenn	груша
scol	ysgol	skol	шкул
megy	mygu	mogediñ	чĕлĕм туртма
steren	seren	steredenn	çăлтăр
hedhyw	heddiw	hiziv	паян
whibana	chwibanu	c’hwibanat	шăхăртма

Каçăсем

• An Burow Корн чĕлхи пирки çĕнĕ хыпарсем
• Cornish Language Fellowship
• Agan Tavas Корн чĕлхи аталанăвĕн этем пĕрлĕхĕ
• Blas Kernewek — A Taste of Cornish Би-Би-Си хатĕрленĕ корн чĕлхин вĕренӳ урокĕсем
• Cornish today
• The Beatles юррисене корн чĕлхипе шăрантарнă Мэтью Кларк çинчен радиосюжет
• Корнский язык — Европăн миноритари чĕлхисем