Горбачёв Михаил Сергеевич

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Перейти к навигации Перейти к поиску
Михаил Сергеевич Горбачёв
Михаил Сергеевич Горбачёв
Портрет
Ĕçлев тĕсĕ: ССРП президенчĕ

Михаи́л Серге́евич Горбачёв (Привольное, Ставрополь енĕ) — ССКП Тĕп секретарĕ (пуш, 11 1985çурла, 23 1991), пĕрремĕш, çаплах юлашки ССРП президенчĕ (пуш, 15 1990раштав, 25 1991). Горбачёв-Фонд пуçлăхĕ. Нобель лăпкăлăх парни лауреачĕ (1990). Горбачёв ССКП тата патшалăх ĕçлĕхĕнче Совет Союзĕнче çĕнетӳ ĕçĕпе — перестройкăпа — тăрмашнă, анчах та çакă Совет Союзĕ арканнипе сӳнет, çаплах вăл ĕçленĕ тапхăрта сивлек вăрçă (паралеллĕ капитуляци ĕçĕсем пыраççĕ) вĕçленет. Горбачёвăн ĕç-пуçĕ тĕрлĕ хаклавлă шутланать.

ССКП генсекĕ тата ССРП президенчӗ ĕç вырăнĕнче[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Çӳлти влаҫра чухне Горбачев 1987 ҫулхи кăрлач уйăхĕнче ССКП ТК пленумӗнче "перестройка" политикине пуçарса янă, каярахпа çак процесс пасарлă экономика, ирӗклӗ суйлав еннелле туртса кайнă, ССКП монополлӗ влаҫне пӗтерсе пынӑ тата ССРП аркатса янă[1].. Александр Яковлев асăннипе, 1985 ҫулта вăл Горбачева совет йĕркелĕшне пĕтерсе хурса çӗршывра улшӑнусем тумашкăн план сӗннĕ пулнă, анчах та Горбачев: "халлӗхе иртерех-хе" тенĕ. Яковлев шухӑшӗпе, Горбачев ун чухне "совет йĕркелĕшне пăрахăçласшăн пулман[2].

РСФСР алкоголе хирĕçле кампаниире 1985 çулта вилĕмлĕх тăрук ӳкни Демоскоп Weekly — Приложение. Справочник статистических показателей.
РСФСР 1979 çултанпа халăх çуралса-вилнин нетто-коэффициенчĕ[3]

Горбачев пуҫарнипе пулнисен ят-йышĕ:

  • Хӑвӑртлану — 1985 ҫулхи акан 20-мӗшӗнче кăларнă лозунг: промăçлăха хăпартмалла, халăх пурнăçне кӗске вӑхӑтра лайăхлатмалла; çак кампанире промăçлăх хӑвачӗсем чакма тытăннă, кооператорсен юхӑмӗ пуçă çĕкленĕ, перестройкăна хатĕрленĕ.
  • 1985 çулхи çăвăн 17-мĕшĕнче пуçланă алкоголе хирĕçле кампанире алкоголь ĕçмисен хакĕ 45 % ӳснĕ, алкоголе кăларасси чакнă, иçĕм çырла тĕммисене касса пĕтернĕ,[4], [5][6], лавккара сахăр пĕтнĕ (халăх аншарли юхтарма тытăннă), ӳсĕр пуçпа тунă пуçиле ĕçĕсем сахалланнă[7][8]. Çак мероприятие Егор Лигачёвпа Михаил Соломенцев пуçарса янă, вĕсене Горбачёв хĕрӳллĕ пулăшнă. ССРП правительствин председателĕ Николай Рыжков каланипе, «урăлăхшăн кĕрешнипе» патшалăх 62 млрд совет рубльне çухатнă[9]. 2015 çулта Горбачёв алкоголе хирĕçле кампание ирттернĕ чухне нумай йăнăш тунă, тенĕ[10].
  • 1985 ҫулхи декабрь уйӑхӗнче Горбачев хӑйӗн ҫывӑх юлташӗпе ССКП ТК секретарĕпе Е. К. Лигачевпа канашласа, Н. И. Рыжков премьер-министр хирӗҫ пулнине шута илмесĕр, Мускав хула комитечӗн пӗрремӗш секретарĕ пулмашкăн Б. Н. Ельцина лартма шутланă.
  • 1986 ҫулхи акан 8-мӗшӗнче Михаил Горбачев Тольяттире Атăлçи автосавутне кайса курнӑ. Ҫак визита пĕтĕмлетсе "АвтоВАЗ" базинче УАП «АвтоВАЗ» ăслăх-техника центрне туса хурасси пирки пĕлтернĕ, ҫакӑ совет автопромӗшĕн пӗлтерӗшлӗ ĕç пулса пулса тӑнă. Тольяттире Горбачев хӑйӗн докладӗнче "перестройка" сӑмаха пӗрремӗш хут уҫӑмлӑн калать, çакна вара массăллă информаци хатĕрĕсен ҫӗнӗ тапхӑрти лозунгӗ пулса тӑнă[11][12].
  • 1986 çулхи çăвăн 1-мĕшĕнче, Чернобыль АЭС аварийĕ хыççăн, Горбачёв хушнипе, пурăнан халăх хушшинче паника кăларас мар тесе, Киевре, Минскре тата ытти хуласенче те, çынсен сывлăхĕпе теветкеллесе, çу уявĕн демонстрацине ирттернĕ[13][14]«Манифестацие чарман, мĕншĕң тесен çăвăн 1-мĕшĕ тĕлне мĕн пулса иртнине йăлтах пĕлмен. Чăнах, эпир паникăран хăранă — нумай миллионлă хулара массăллă паника мĕн туса хума пултарнине хăвăр тавçăрма пултарăр! Халĕ ĕнтĕ çак йăнăш пулнине ăнланатпăр»[15].
  • 1986 ҫулхи çу уйӑхӗн 15-мӗшӗнче ĕçлесе илмен тупӑшсемпе кӗрешес кампание пуҫарса янӑ. Репетиторсене, чечек сутăçисене, калым тăвакан шоферсене, Вӑтам Азири килте ҫӑкӑр пĕçерсе сутакансене хирӗҫ кӗрешма пуçланă. Кампание кĕçех, экономикăна пасарлăхăн пĕрремĕш элеменчĕсене кӗртнипе вĕçленĕ.
  • 1986 ҫулхи чӳкĕн 19 — мӗшӗнче "Индивидуаллă ĕçлесси пирки" ССРП саккунне кӑлараҫҫӗ, ССРП гражданӗсене уйрăммăн усламçă ĕçĕпе хăтланмашкăн тивĕç-ирĕкне çирĕплетнĕ тата ҫавнашкаллине саккунсемпе йӗркелекенине хута янă.
  • Совет ученӑйӗ тата диссертентне, А.Д. Сахаров нобель премийӗн лауреатне 1986 ҫул вӗҫнелле таврӑнни, тепӗр шухӑшшӑн уголовлӑ хӗсӗрлевсене чарса лартни.
  • Хозрасчет, хӑй хакне кӑларасси, СССР рынок экономикин малтанхи элеменчӗсене ӗҫе кӗртесси, уйрӑм предприятисен хыпарҫисемпе пӗрле кооперативсене ӗҫе кӗртесси, валют операцийӗсенчен чакарассине чакарасси.
  • 1986 çулăн вĕçĕнче политикăри ссылкăран совет ăсчахĕ тата диссидент, Нобель премин лауреачĕ А. Д. Сахаров таврăнать, урăхла шухăшланăшăн пуçиле ĕçĕпе хĕстерме пăрахаççĕ.
  • Предприятисене хуçалăх шутлавĕ, хăйсене тăрантарлăх, хăйсене финансăлани çине куçарни. Кооперативсене уçăм пани, валюта операцисене тума ирĕк пани.
  • Перестройка çирĕплĕ мар утăмсемпе те пулин, пасарлă экономика, демократи еннелле сулăнать.
  • 1987 ҫулхи кăрлач уйăхĕнче ССКП Политбюровĕн ларăвĕнче, парти аслă ертӳçĕсен яваплӑхне сӳтсе явнăчухне, Горбачевпа Ельцин хушшинче пĕрремĕш хирĕç калаçса илеççĕ. Малашне те Борис Николаевич ăна критиклет, икӗ лидер хире-хирӗҫ тӑма тытӑнаççĕ[16].
  • Влаçа реформăлани, ССРП Аслă Канашне тата вырăнти канашсене темиçе кандидата суйлава тăратма йышăннă.
  • ССКП ТК Политбюровĕнче кадрсене çĕнетнĕ, ватлăха çитнĕ функционерсене ĕçрен хăтарнă (1988)[17]. В 1989 году более 100 членов ЦК КПСС были отправлены Горбачёвым на пенсию</ref>
  • Уççăлăх, МИХсене тата культура хайлавĕсене парти цензурăлама пăрахнă.
  • 1989 авăн уйăхĕнче Л. И. Брежнева «Çĕнтерӳ» орденĕпе чысланине пăрахăçланă[18].
  • 1990 ҫулхи августӑн 13-мӗшӗнче М.С. Горбачев «О восстановлении прав всех жертв политических репрессий 20-50-х годов» хутай çине алă пуснă. Çакăнпа вăл политика, социаллă, наци, тĕн тата урăх сăлтавсемпе репрессисене саккунсăр тенĕ, граджансен менпур тивĕç-ирĕкне саккуна кĕртнĕ[19].
  • Сӑмахран, Алма-Атара митинга пуçтарăннă ҫамрӑксене хăваласа салатни, Азербайджана çар кӗртнĕ, Грузири 1989 ҫулхи акан 9-мӗшӗнчи демонстрацие салатни, Туçи Карабахра (1988) нумай ҫула хушши хĕçпăшаллă хирĕçӳ пуçланнă, Балтиçум республикисенче сепаратизм пуçа çĕкленĕ, 1991 çулхи авăнăн 6-мӗшӗнче кунта никама пӑхӑнманлӑхӗ пирки пӗлтернӗ.
  • Лавккара апат-çимĕç дефицичĕ, вӑрттӑн информаци, карттă системине 1989 ҫулта чылай ҫимӗҫе кӗртнӗ. Горбачев тытăмçăра чухне таварсене лавккасенчен çăтса яни, экономика укҫасӑр юлни, тепĕртакран гиперинфляци тапранса кайнă.
  • Макроэкономика индикаторӗсем япӑхланни.

Ачалăхĕпе çамрăклăхĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Парти ĕçĕнче[тӳрлет | кодне тӳрлет]

1952 çулта ССКП-на кĕнĕ.

Тĕпсек тата президент ĕç вырăнĕнче[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ӗçрен кăларсан[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Нобель премийĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ӗçĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  • «A Time for Peace» (1985)
  • «The Coming Century of Peace» (1986)
  • «Peace has no Alternative» (1986)
  • «Moratorium» (1986)
  • «Избранные речи и статьи» (тт. 1—7, 1986—1990)
  • «Перестройка: новое мышление для нашей страны и для всего мира» (1987)
  • «Августовский путч. Причины и следствия» (1991)
  • «Декабрь-91. Моя позиция» (1992)
  • «Годы трудных решений» (1993)
  • «Жизнь и реформы» (2 т., 1995)
  • «Реформаторы не бывают счастливы» (Зденек Млынаржпе куçа-куçăн калаçни, чехле, 1995)
  • «Хочу предостеречь…» (1996)
  • «Моральные уроки ХХ века» в 2 томах (Д. Икэдăпа куçа-куçăн калаçни, яппунла, нимĕçле, францилле, 1996)
  • «Размышления об Октябрьской революции» (1997)
  • «Новое мышление. Политика в эпоху глобализации» (В. Загладинпа, А. Черняевпа пĕрле, нимĕç., 1997)
  • «Размышления о прошлом и будущем» (1998)
  • «Понять перестройку… Почему это важно сейчас» (2006)

Çемье, харпăр пурнăçĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Мăшăрĕ — Раиса Максимовна Горбачёва (хĕр чух — Титаренко), 1999 çулта лейкозран вилет. Пушă вăхăтра Раиса Горбачёва илемлĕ литературăпа йăпаннă, театр, кино, мусăка кăмăлланă. Çуран çӳреме юратнă. 30 çул ытла Мускавра ĕçленĕ, пурăннă.

Хĕрĕ — Ирина Михайловна, Мускавра ĕçлет. Мăнукĕсем — Ксения тата Анастасия. Мăнукĕн хĕрачи — Александра.[20]

Тăрăхлав ячĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Вуламалли[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  1. ^ №33 (792) / Политика и экономика / Exclusive / Прощай, СССР. www.itogi.ru. çăлкуçран архивланă 18 Юпа уйӑхӗн 2019. Тĕрĕсленĕ 7 Раштав уйӑхӗн 2019.
  2. ^ "Я говорил про обновление социализма, а сам знал, к чему дело идет" / Идеи и люди / Независимая газета. www.ng.ru. çăлкуçран архивланă 9 Авӑн уйӑхӗн 2019. Тĕрĕсленĕ 7 Раштав уйӑхӗн 2019.
  3. ^ Нетто-коэффициент воспроизводства населения в 15 новых независимых государствах, 1958—2002. çăлкуçран архивланă 8 Ҫурла уйӑхӗн 2009. Тĕрĕсленĕ 16 Утӑ уйӑхӗн 2009.
  4. ^ Антиалкогольная кампания 80-х: ты помнишь, как все начиналось?. çăлкуçран архивланă 2 Раштав уйӑхӗн 2013. Тĕрĕсленĕ 26 Ака уйӑхӗн 2020.
  5. ^ 20 лет назад виноградники превращались в поля. podrobnosti (2005-10-13). çăлкуçран архивланă 7 Раштав уйӑхӗн 2019. Тĕрĕсленĕ 7 Раштав уйӑхӗн 2019.
  6. ^ Рудюк Владимир и др. «питие определяет сознание» приближается 15-летняя годовщина начала беспрецентной антиалкогольной кампании, развернутой на 1/6 части земного шара, называвшейся советским союзом «советские люди горят желанием искоренить пьянство! » (выр.). «Факты и комментарии®» (2000-04-14). Тĕрĕсленĕ 10 Ҫу уйӑхӗн 2020.
  7. ^ Антиалкогольная кампания. çăлкуçран архивланă 5 Чӳк уйӑхӗн 2011. Тĕрĕсленĕ 19 Авӑн уйӑхӗн 2006.
  8. ^ Сюжет программы "Взгляд" (выр.). çăлкуçран архивланă 16 Ака уйӑхӗн 2016. Тĕрĕсленĕ 7 Раштав уйӑхӗн 2019.
  9. ^ Николай Рыжков: «Страна не выживет без нового рывка вперёд». çăлкуçран архивланă 27 Авӑн уйӑхӗн 2014. Тĕрĕсленĕ 27 Авӑн уйӑхӗн 2014.
  10. ^ Комсомольская правда | Сайт «Комсомольской правды» Михаил Горбачев: Не надо было вводить трезвость, как топором по голове (выр.). KP.RU - сайт «Комсомольской правды» (2015-05-15). çăлкуçран архивланă 7 Раштав уйӑхӗн 2019. Тĕрĕсленĕ 7 Раштав уйӑхӗн 2019.
  11. ^ Горбачёв постгорбачёвской эпохи. çăлкуçран архивланă 12 Кӑрлач уйӑхӗн 2009. Тĕрĕсленĕ 11 Раштав уйӑхӗн 2008.
  12. ^ Как гэкачеписты страну из кризиса выводили.
  13. ^ Владимир Щербицкий. «Жертва ферзя» Архивленĕ 5 Пуш уйӑхӗн 2014 çулта.
  14. ^ Владимир Васильевич — это же глыба. çăлкуçран архивланă 4 Пуш уйӑхӗн 2014. Тĕрĕсленĕ 28 Нарӑс уйӑхӗн 2014.
  15. ^ Михаил Горбачёв об аварии в Чернобыле // BBC. 2006. 24 апр. çăлкуçран архивланă 21 Пуш уйӑхӗн 2007. Тĕрĕсленĕ 14 Ҫу уйӑхӗн 2019.
  16. ^ Фонд Ельцина | Б. Н. Ельцин. çăлкуçран архивланă 10 Раштав уйӑхӗн 2013. Тĕрĕсленĕ 13 Ака уйӑхӗн 2013.
  17. ^ Михаил Сергеевич Горбачев. Биографическая справка | РИА Новости. çăлкуçран архивланă 14 Ака уйӑхӗн 2013. Тĕрĕсленĕ 13 Ака уйӑхӗн 2013.
  18. ^ Брежнева наградили орденом "Победа" задним числом (выр.). radiovesti.ru. çăлкуçран архивланă 7 Раштав уйӑхӗн 2019. Тĕрĕсленĕ 7 Раштав уйӑхӗн 2019.
  19. ^ Реабилитация. Политические процессы 30-50-х годов / Под общ. ред. А. Н. Яковлева. — М.: Издательство политической литературы, 1991. — (Библиотека журнала «Известия ЦК КПСС»). — 100000 экз. — ISBN 5250014291
  20. ^ 22.10.2008 Горбачёв çемйине Александра çуралнипе салам! Архивленĕ 7 Пуш уйӑхӗн 2009 çулта.
  21. ^ Грачев Алекс. Горбачев (кĕнекен тулли варианчĕ).
  22. ^ 1, 2 тата 3 Александр. Три недели в Советском Союзе.(ĕçлемен каçă)
  23. ^ 1, 2 тата 3 Максим Калашников. Битва за небеса. Москва, 2000.(ĕçлемен каçă)

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Шаблон:Кандидатсем-1996

Шаблон:Time Persons of the Year 1976-2000