Сĕве уесĕ

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Перейти к навигации Перейти к поиску
Сĕве уесĕ
Уес центрĕн гербĕ Кĕперне гербĕ
Уес центрĕн гербĕ
Кĕперне гербĕ
Кĕперне Хусан кĕперни
Центр Сĕве
Йĕркеленĕ 1727
Пăрахăçланă 1920
Лаптăк 2 774,2 çухрăм² (3,2 пин км²)
Пурăнан халăх 126 603[1] (1897)
Kazanskaya gubernia Sviyazhsky uezd.png

Сĕве уесĕХусан патшалăхĕ (1727 çултанпа - Хусан кĕперни) йышĕнчи администраци-территориллĕ виçе. Уес хули — Сĕве.

Истори[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Уес Сĕве вăйпутлăхĕнчен йĕркеленсе каайнă.

1708 çулта уесе пăрахăçланă, Сĕвене Хусан кĕпернине хушнă. 1719 çулта, кĕпернесене Петра I «Об устройстве губерний и об определении в оныя правителей» хутайĕпе провинцисене пайланă чухне, Хусан кĕпернири Сĕве провинцине кĕртнĕ. 1727 çулта Сĕве уесне Сĕве провинцинче тепĕр хут туса хунă. Сĕве провинцине (1719 - 1780) Сĕве, Шупашкар, Çĕрпӳ, Чикмĕ, Кокшай тата Царевококшайск уесĕсем кĕнĕ.

XVII—XVIII ĕмĕрсенче (1781-чен) Сĕве уесне хальхи Чăваш Республикин тухăç тата кăнтăр-тухăç территорин чылай çĕрĕ тата Тутарстан Республикин Атăлăн сылтăм çыранĕнчи çĕрĕсем кĕнĕ. Уесе 10 чăваш вулăсĕ (Хозесанская, Утинская, Темĕш, Шихали, Аринская, Карамамеевская, Айбечевская, Елчĕк, Андреевская, Чекур) тата темиçе чăваш ялĕллĕ 4 тутар сотни (Князь-Аклычева, Князь-Ишеева, Князь-Темеева, Князь-Байбулатова) кĕнĕ.

1781 çулта хусан кĕпернине Хусан енлĕхĕ ята куçарнă, 1796 çулта каллех кĕпернене тавăрнă. 1781 çулта Сĕве уесне вакланă: халĕ Чăваш Республикинчи çĕрсене, Хусан кĕпернинчи Шупашкар, Çĕрпӳ Теччĕ уесĕсене, тата кăштах анчахрах туса хунă Пăва уесне Чĕмпĕр кĕпернине панă.

1917 çул тĕлне хальхи Чăваш Енĕн территорине Сĕве уесĕнчи Ширдан вулăсĕн темиçе ялĕ çеç кĕнĕ.

1920 çулта Сĕве уесне пăрахăçланă, унăн территорине Тутар АССР йышĕнчи Сĕве кантонне панă.

Пурнанхалăх[тӳрлет | кодне тӳрлет]

1897 çулта çырнипе уесре 126 603[1] çын пурăннă, çав шутра вырăссем — 68,6 %, тутарсем — 29,9 %, чăвашсем — 1,5 %. Сĕве уес хулинче 2365 çын пулнă.

Паллă çынсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]