Вырăссем

	Вырăссем
Тӑван ячӗ	русские
Хальхи вырнаҫӑвӗ тата йышӗ
	Пурӗ: ~ 133 000 000; Раҫҫей Федерацийӗ: ; 111 016 896 (2010 çыр.); Украина: ; 8 334 141 (2001, çыр.); Казахстан: ; 3 644 529 (хаклав, 2016); АПШ: ; 3 163 084 (пурĕ те Раççейрен тухнă, 2009); Беларуҫ: ; 785 084 (çыр., 2009); Узбекистан: ; 809 530 (офиц. оценка, 2013); Латви: ; 512 400 (хаклав, 2015); Канада: ; 500 600 (2006 çыр.); тата урăх патшалăхсем, Вырăссен йышĕ;
Чӗлхе	вырăс
Тӗн	православи (75%)
Расӑ тӗсӗ	европеоид
Кӗрет	тухăç славянсем

Ку терминӑн урӑх пӗлтерӗшсем пур, Вырăссем (пĕлтерĕшсем) пӑхӑр.

Вырăссем (выр. русские) — Европăра тата Раççейре пурăнакан нумай йышлă тухăç славян халăхĕ. Раççейри халăха çырнипе çĕршывра пурăнакан 80 % - вырăссем^[3]), Европа территоринчи чи нумай йышлă халăх. Вырăс диаспорисем Украинăра, Казахстанра, АПШ-ра, Беларуçре тата урăх патшалăхсенче пур. Тĕнчере пурĕпе 133 млн яхăн вырăс пурăнать. ВЦИОМ хыпарĕпе (2010, пуш), 75 % Раççей вырăсĕсем хăйсене православире шутлаççĕ^[15], çаплах нимле тĕне тытман халăх йышĕ те чылай. XX ĕмĕр пуçламăшĕччен «аслă россем» этнонимпа та хăйсе пелтерме тăрăшнă. Наци чĕлхи — вырăс.

Этноним

Тӗп статья: Вырăссен этнонимĕсем

Халăх йышĕ

Тӗп статья: Вырăссен йышĕ

Çавăн пекех

Асăрхавсем

↑ People: Russian (English). çăлкуçран архивланă 27 Ҫу уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 28 Нарӑс уйӑхӗн 2012.
↑ Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010
1 2 Вот какие мы — россияне. Об итогах Всероссийской переписи населения 2010 года
↑ 2010 çулхи Пĕтĕм Раççейри халăх çыравĕпе, 2014 çулта Крым Республикипе Севастополе Раççее илнĕ хыççăн. Вырăссен шучĕ çак субъектсенче, 2014 çулхи крым çыравĕпе 1 188 978 тата 303 100 çын пулнă
↑ При переписи 2010 года было рекордное число лиц, «не указавших национальную принадлежность, включая лиц, по которым сведения получены из административных источников» (более 5,6 млн.), поэтому цифры могут не отражать реальную численность
↑ По данным Всеукраинской переписи населения 2001 года, проведённой до произошедшей в 2014 году утраты Украиной контроля над территориями АР Крым и Севастополя с их фактическим присоединением к России. Численность русских в данных регионах по результатам переписи 2001 года составила соответственно 1 180 441 и 269 953 человек
↑ Всеукраїнський перепис населення 2001. Русская версия. Результаты. Национальность и родной язык. çăлкуçран архивланă 22 Ҫурла уйӑхӗн 2011.
↑ Агентство Республики Казахстан по статистике. Этнодемографический сборник Республики Казахстан 2016
↑ FactFinder - Results
↑ Итоги переписи населения Беларуси 2009 г. Национальный состав.
↑ Данные предоставлены Госкомстатом Республики Узбекистан автору статьи - Цыряпкина Ю.Н. Русские в Узбекистане: языковые практики и самоидентификации (на примере полевых исследований в Фергане) // Томский журнал лингвистических и антропологических исследований. - 2015. - № 3 (9). - С. 18
↑ Население Латвии 2015(латыш.)
↑ Population by selected ethnic origins, by province and territory (2006 Census) (Statistics Canada)
↑ «Верим ли мы в бога?» // ВЦИОМ, 2010, пуш, 30
↑ «Верим ли мы в бога?» 2020 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 21-мӗшӗнче архивланӑ. // ВЦИОМ, 30 марта 2010 г.

[JoshuaProject-1] People: Russian (English). çăлкуçран архивланă 27 Ҫу уйӑхӗн 2012. Тĕрĕсленĕ 28 Нарӑс уйӑхӗн 2012.

[этнорф2010-2] Всероссийская перепись населения 2010. Национальный состав населения РФ 2010

[рг-3] 1 2 Вот какие мы — россияне. Об итогах Всероссийской переписи населения 2010 года

[4] 2010 çулхи Пĕтĕм Раççейри халăх çыравĕпе, 2014 çулта Крым Республикипе Севастополе Раççее илнĕ хыççăн. Вырăссен шучĕ çак субъектсенче, 2014 çулхи крым çыравĕпе 1 188 978 тата 303 100 çын пулнă

[nonation2010-5] При переписи 2010 года было рекордное число лиц, «не указавших национальную принадлежность, включая лиц, по которым сведения получены из административных источников» (более 5,6 млн.), поэтому цифры могут не отражать реальную численность

[6] По данным Всеукраинской переписи населения 2001 года, проведённой до произошедшей в 2014 году утраты Украиной контроля над территориями АР Крым и Севастополя с их фактическим присоединением к России. Численность русских в данных регионах по результатам переписи 2001 года составила соответственно 1 180 441 и 269 953 человек

[perepisU-7] Всеукраїнський перепис населення 2001. Русская версия. Результаты. Национальность и родной язык. çăлкуçран архивланă 22 Ҫурла уйӑхӗн 2011.

[KZ2016-8] Агентство Республики Казахстан по статистике. Этнодемографический сборник Республики Казахстан 2016

[9] FactFinder - Results

[belstat.gov.by-10] Итоги переписи населения Беларуси 2009 г. Национальный состав.

[11] Данные предоставлены Госкомстатом Республики Узбекистан автору статьи - Цыряпкина Ю.Н. Русские в Узбекистане: языковые практики и самоидентификации (на примере полевых исследований в Фергане) // Томский журнал лингвистических и антропологических исследований. - 2015. - № 3 (9). - С. 18

[терЛР-12] Население Латвии 2015(латыш.)

[13] Population by selected ethnic origins, by province and territory (2006 Census) (Statistics Canada)

[14] «Верим ли мы в бога?» // ВЦИОМ, 2010, пуш, 30

[15] «Верим ли мы в бога?» 2020 ҫулхи Авӑн уйӑхӗн 21-мӗшӗнче архивланӑ. // ВЦИОМ, 30 марта 2010 г.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

п • с • т Вырăс чĕлхи
Йĕркелевсем	Алфавит • Орфографи • Транслитераци • Пунктуаци • Фонетика (Пусăм) • Транскрипци • Словообразование • Лексика • Грамматика • Морфологи • Синтаксис • Пуплевĕш пайĕсем

Уйрăмлăхсем	Диалектсем • Вырăс никĕсĕнчи контактлă чĕлхесем • Региональные варианты • Как иностранный • Раççейри çĕнчĕлхе

Усă курни	Харпăр ячĕ • Литература • Лингвистикăри русистика

Тĕнчере усă курни	Вырăс чĕлхине официаллă усă курни • Азербайджан • Эрмени • Беларуç • Болгари • Германи • Грузи • Латви • Литва • Израиль • Инди • Казахстан • Канада • Кăркăсстан • Китай • Молдави (ДМР) • Монголи • Польша • АПШ (Аляска) • Румыни • Серби • Таджикистан • Узбекистан • Украина • Финлянди • Эстони • Япони

Истори	Литература чĕлхин • Çырулăх • Второе южнославянское влияние • Гражданский шрифт с 1708 года • Орфография до 1918 года • Вырăс орфографин 1918 çулхи реформа историйĕ • Орфография до 1956 года

п • с • т Славянсем
Тухăç	Беларуссем • Русинсем • Вырăссем (субэтнос групписем) • Украинсем (Бойксем • Гуцулсем • Лемксем)

Анăç	Лужичансем • Кашупсем • Поляксем • Силезсем • Словаксем (Сотаксем) • Чехсем (Мăравсем) •

Кăнтăр-тухăç	пăлхарсем (Банат пăлхарĕсем • Пăмаксем) • Македосем (Торбешсем)

Кăнтăр-анăç	Пăшнаксем • Сăрпсем (Горансем • Средчансем) • Словенсем• Хорватсем (Буневацсем • Карашевацсем • Шокацсем • Яневацсем) • Хуратусем

п • с • т Руç
Политика/хронологи енĕпе пайланни	Новгород • Киев • Галица-Волынь • Улатимĕр • Мускав • Литва • Поляк

Географи/этнографи енĕпе пайланни	Çурçĕр-Анăç • Çурçĕр-Тухăç (колонизаци) • Анăç • Кăнтăр-Анăç • Мăн • Кĕçĕн • Шурă • Хура • Червонная (Холмская) • Çĕнĕ • Карпат (Пряшевская)

Аталану этапĕсем	Руçе тĕне кĕртни • Руç политикăпа арканни • вырăс кнеçлĕхĕсем • Руçе пĕрлештерни

Юркăнсемпе вăрçни	вырăс-печенег вăрçисем • вырăс-кăпчак вăрçисем • монгольское нашествие на Русь • крымско-ногайские набеги на Русь

Этимологи тата лексика	название Руси • «всея Руси» • Святая Русь • Россия • Рутения

Çыхăннă этнонимсем	руссем • авалхи вырăс халăхлăхĕ/русичсем • русинсем (тахçанхи этноним) • мăн вырăссем • беларуссем • малороссем • вырăссем • раççеянсем • карпат русинĕсем • паннон русинĕсем

Пĕрлехи вырăс никĕсĕн пĕрпеклĕхĕсем	малороссийская идентичность • западнорусизм • триединый русский народ