Каспи тинĕсĕ

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал

К:Карточка геокар çинче: тӳрлетмелле: Кĕрекен юханшывсем Шаблон:Геокар-Позици карттиШаблон:Геокар-Позици картти

Каçпи тинĕсĕ
Шаблон:Lang-lez авар. Хазар ралъад азерб. Xəzər dənizi дарг. Каспила урхьу казах. Каспий теңізі перс. دریای خزر/ دریای مازندران туркм. Hazar deňziК:Карточка Геокар çинче: Тӳрлетмелле: Нацилле ячĕ
42° с. ш. 51° в. д. / 42° с. ш. 51° в. д. / 42; 51 (G) (O) (Я)Координатсем: 42° с. ш. 51° в. д. / 42° с. ш. 51° в. д. / 42; 51 (G) (O) (Я)
Азербайджанта çырана хум çапать
Азербайджанта çырана хум çапать
Патшалăхсем РаççейFlag of Russia.svg Раççей
КазахстанFlag of Kazakhstan.svg Казахстан
ИранFlag of Iran.svg Иран
АзербайджанFlag of Azerbaijan.svg Азербайджан
Регионсем Аçтăрхан облаçĕ, Дагестан, Атырау облаçĕ
Тинĕс шайĕнчи çӳллĕшĕ -28 м
Калăпăш 78 200 км
Калăпăш 78 200 км³
Çыран хĕрри тăршшĕ 7000 км
Чи пысăк тарăнăш 1025 м
Вăтам тарăнăш 208 м
Минераллав тĕсĕ сахал тăварлă
Тăварлăх до 13 ‰
Шыв пухăмĕн лаптăкĕ 3 626 000 км²
Caspian Sea Khezeshahr beach
Каспи тинĕсĕ
Terra Satellite (MODIS)

Каспи тинĕсĕ — Çĕр çинчи чи пысăк кӳлĕ, Европа Азипе çыхăннă çĕртре вырнаçнă.

Географи[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Каспи тинĕсĕ S латин сас палли пек курăнать, тăршшĕ çурçĕртен кăнтăра - 1200 çухрăма яхăн, анăçран тухăçа - 195-435 çухрăм, вăтам вăрăммăшĕ — 310-320 çухрăм.Лаптăкĕ яхăн 400 пин çм2. Каспи тинĕсĕ физика-географи енĕпе виççĕне пайланать - Çурçĕр Каспи, Вăтам Каспи тата Кăнтăр Каспи. Килĕштернĕ чикĕ Çурçĕр тата Вăтам Касписем Чечен утравĕ - Тюб-Караган сăмсахĕ йĕррипе пырать, Вăтам тата Кăнтăр Касписемпе - Пурăну (Жилой) утравĕ - Ган-Гулу сăмсахĕ йĕррипе пулать. Лаптăк шучĕсем:

  • Çурçĕр Каспи — 25 %
  • Вăтам Каспи — 36 %
  • Кăнтăр Каспи — 39 %.

Каспи тинĕсĕнчен шыв ыхса тухмасть, шывĕ тăварлă, 0,05 ‰ Атăл юхса кĕнĕ çĕртре, 11—13 ‰ кăнтăр-тухăçĕнче. Шыв шайĕ часах улшăнать, халĕ - 28 м аялтарах Тĕнче океанĕн шайĕнчен. Тинĕс шывĕн лаптăкĕ - 371 000 çм² майлă, чи тарăннни - 1025 м.

Этимологи[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Пирĕн эрăччен I ĕмĕрте тинĕсĕн çурçĕр-анăç енче утлă йăхсем - касписем — пурăннă. Каспи тинĕсĕ хăйĕн ятне çавсенчен илсе юлнă. Каспи тинĕсĕн хăйĕн пурнăçĕнче 70 ят пулнă - Гиркан тинĕсĕ, Хвалын тинĕсĕ, Хазар тинĕсĕ, Абескун тинĕсĕ, Сарай тинĕсĕ, Дербент тинĕсĕ, Сихай тинĕсĕ тата ытти йăхсен-халăхсен ячĕллĕ.

X - XIII ĕмĕрсенче Пăлхар тинĕсĕ ячĕ пулнă.

Истори[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Каспи тинĕсĕн çурутравĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Пысăк утравĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Каспи тинĕсне юхса кĕрекен шывсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]