Азербайджан чĕлхи

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Азербайджан чĕлхи
Тăван ят: Azərbaycan dili,
آذربايجان ديلی, Азәрбајҹан дили
Патшалăхсем: Азербайджан, Иран, Ирак[1], Грузи, Раççей, Афганистан[2][3], Украина, Турци, Казахстан, Эрмени (1988-чен), Туркменистан, Узбекистан, Кăркăстан[4][5][6]
Регионсем: Иранра: Анăç Азербайджан, Тухăç Азербайджан, Ардебиль, Зенджан, Казвин, Хамадан, Кум; частично Меркези, Гилян, Курдистан; Мазендеранри тата Хорасане-Резави анклавĕсенче; Тегеран, Кередж, Мешхед хуласенче.
Грузире: Марнеули, Болниси, Дманиси, Гардабани; йышлăн - Сагареджо, Каспи, Мцхете, Цалке, Лагодехи, Карели, Тетри-Цкаро, Гори, Телави; Тбилиси, Рустави, Дедоплис-Цкаро хуласенче.
Раççей Федерацинче: йышлăн - Дагестанра (Дербент, Табасаран, Рутуль, Кизляр районĕсем); çаплах Раççейри нумай хулара.
Турцире: йышлăн - Карсре, Игдырте, Эрзурумре; çаплах Турцин чылай хулинче.
Официаллă статус: Flag of Azerbaijan.svg Азербайджан
Flag of Russia.svg РФ:
ДагестанFlag of Dagestan.svg Дагестан[7]
Йĕркелекен:
Рейтинг: 30
Классификаци
Категори: Еврази чĕлхисем
Алтай чĕлхисем (гипотетика çемьи)
Тĕрĕк турачĕ
Огуз группи
Огуз-сельджук кĕçĕн группи[8]
Çырулăх: латиница (Азербайджанра)
кириллица (Дагестанра / Раççейре)
арап çырăвĕ (Иранра)
Чĕлхе кодĕсем
ISO 639-1: az
ISO 639-2: aze
ISO 639-3: aze, azj, azb, qxq, slq
Çавăн пекех пăхăр: Проект:Лингвистика

Азербайджа́н чĕлхи (тăван ят: azərbaycan dili, آذربايجان ديلی, азәрбајҹан дили) — азербайджансен чĕлхи, алтай çемьи йышĕнчи тĕрĕк чĕлхисен кăнтăр-анăç туратĕнчи огуз кĕçĕн группине кĕрет, çав вăхăтрах кыпчак ареалĕн йĕрĕсем те пур.

Морфологи тĕлĕшпе азербайджан чĕлхи агглютинаци, синтетика[9]йышне кĕрет. Лексикăпа фонетика енчен перс тата арап чĕлхисен сĕмĕнче аталаннă.

XX ĕмĕрĕн тăршшипе азербайджан çырулăхĕ тăваттă хутчен улăшăннă. Халĕ азербайджансем виççĕ тĕслĕ çырупа ус кураççĕ: арабицăпа (Иранра), латиницăпа (Азербайджанра) тата кириллицăпа (Дагестанра).

Азербайджанра тата Дагестанра (РФ) патшалăх чĕлхи штланать. Çаплах азербайджансем йышлă пурăнакан çĕршывсенче - Иранра (Иран Азербайджанĕ) тата Грузире (Квемо-Картли) - пуплеççĕ. Мĕнпур йышĕ :25—30 млн çын.

Алфавит[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Азербайджан чĕлхи 32 саспаллинчен тăрать.

a b c ç d e ə f g ğ h x ı i j k l m n o ö p q r s ş t u ü v y z
A B C Ç D E Ə F G Ğ H X I İ J K L M N O Ö P Q R S Ş T U V Y Z

Диалектсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]


Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  1. ^ Большая советская энциклопедия. Третье издание. В 30 томах. Главный редактор: А. М. Прохоров. Том 1: А — Ангоб. Москва: Государственное научное издательство "Большая Советская Энциклопедия", 1969, стр. 277.
  2. ^ Azerbaijani, North. çăлкуçран архивланă 17 Çĕртме уйăхĕн 2016. Тĕрĕсленĕ 17 Çĕртме уйăхĕн 2016.
  3. ^ Azerbaijani, South. çăлкуçран архивланă 17 Çĕртме уйăхĕн 2016. Тĕрĕсленĕ 17 Çĕртме уйăхĕн 2016.
  4. ^ Н. Г. Волкова (Наталья Георгиевна Волкова — одна из ведущих советских этнографов-кавказоведов, признанный ученый в области этнической истории народов Кавказа, автор нескольких монографических исследований по этническому составу населения Северного Кавказа, по кавказской этнонимике) Кавказский Этнографический Сборник, Статья: Этнические процессы в Закавказье в XIX—XX вв. — IV. — СССР, Институт Этнографии им. М. Маклая, АН СССР, Москва: Наука, 1969. — С. 10. — 199 с. — 1700 экз.
  5. ^ http://monderusse.revues.org/docannexe4079.html стр.188, Арсений Саппаров, International Relations Department, London School of Economics, Houghton Street, London WC2A 2AE, A.Saparov@lse.ac.uk — According to this plan some 100,000 people had to be «voluntarily» resettled. The emigration occurred in three stages: 10,000 people were resettled in 1948, another 40,000 in 1949, and 50 000 in 1950.29
  6. ^ Hafeez Malik Central Asia. The problem of Nagorno-Karabakh. — USA: Palgrave McMillan. — ISBN 0-312-16452-1, ISBN 978-0-312-16452-2
  7. ^ Конституципе татăçуллă, республикăри патшалăх чĕлхисем: вырăс тата Дагестан халăхĕсен чĕлхисем. Çапах та 14 чĕлхен çырулăхĕ пур: вырăс, авар, агуль, азербайджан, даргин, кумык, лак, лезгин, нухай, рутуль, табасаран, тат, цахур, чечен.
  8. ^ «Алтайская семья языков и её изучение» Стр. 17 // Н. А. Баскаков., Изд-во «Наука», 1981
  9. ^ Ширалиев, 1996, с. 163

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Wikipedia
Википедин [[:{{{code}}}:|{{{1}}} уйрăмĕ]].