Чăкăт

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
NCI swiss cheese.jpg

Чăкăт, чăвашсем хатĕрлекен апат-çимĕç. Лавккара сутакан унашкал апат-çимĕçе сыр теççĕ.

Хатĕрлесси[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Типĕ тăпăрча чĕрĕ çăмартапа хутăштармалла, тăвар калаттармалла та лайăх çăрмалла. Çăрнă тăпăрча чăкăт кăшăлне тултармалла, пуса-пуса тикĕсмелле, питне чĕрĕ çăмарта саррипе сĕрмелле, ытлашши вĕри мар кăмакана йывăç ывăспа лартмалла. Кăшт сивĕнме пуçланă кăмакара кăна чăкăт лайăх та тутлă пиçет.

Пиçнĕ чăкăта ăшăлла хăй халлĕн е шăратнă услам çупа параççĕ. Сивĕннĕ чăкăта тăрăхла тăваткалăн е кубик пек касмалла, услам çупа кăмакара ăшăтса памалла.

Порцире 300 г. тăпăрчă, пĕр çăмарта, тутанса тăвар, 25 г. услам çу каять.

Апат хакӗ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Сырсем белоксен (25 процент таран), сӗт ҫӑвӗн (60 процент таран) тата минераллӑ япаласен (повар тӑварне шутламасан, 3,5% таран) содержанийӗпе уйрӑлса тӑраҫҫӗ. Пакшасене сӗт-ҫуран лайӑхрах организмпа хӑнӑхтараҫҫӗ. Экстрактивлӑ япаласем апат пӗҫерекен тимӗрсене килӗшӳллӗ витӗм кӳреҫҫӗ, апат ҫиес килет. Чӑкӑтри апат-ҫимӗҫе организмпа пӗтӗмӗшпех тенӗ пекех (98-99%) тултараҫҫӗ. Сырта витаминсем, D, E, B1, B2, B12, PP, С, пантен кислоти тата ытти те тӑрантараҫҫӗ. Ҫупа пакша сырӑн энергиллӗ хакӗ самаях иккӗленет. Сыр хӑйне майлӑ сӗт концентрачӗ шутланать: пакшасем, ҫусем, минераллӑ япаласем унта ҫав пропорцисенчех усӑ кураҫҫӗ, унта кальципе фосфор содержанийӗ пысӑк, вӗсем сырта пӗр шайра вырнаҫаҫҫӗ.

Чӑкӑт усси[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Чӑкӑт йышӗнче пакша (25 г 100 г чӑкӑт) пысӑк содержанийӗ организмшӑн питӗ усӑллӑ. :

— иммунитета ӳстерме пулӑшать;

— читлӗхсене юсать;

— шӑшисемшӗн усӑллӑ компонент пулать.

Ҫавӑнпа та сыр шӑши массине пухас текенсене кирлӗ.

Сыр йышӗнче кальци нумай (100 г продукт — этем талӑкри норма), вӑл пулӑшать.:

— шӑмӑсене ҫирӗплетнинче;

— кариесран хӳтӗле;

— остеопороз аталанӑвӗн хӑрушлӑхӗ чакнинче.

Хытӑ сортсенче (пармезан, аведдер) кальци ытти сыртан ытларах.

Сыр в12 витамин шучӗпе ӗҫлес пултарулӑхне ӳстерме пултарать, вӑл пир-авӑрпа органсене кислород парать. Аминокислота триптофан серотонина туса кӑларма пулӑшать, ҫапла майпа кӑмӑл-туйӑма хӑпартать. Белоксем, ҫусем, углеводсем тата усӑллӑ бактерисем ҫителӗклӗ пулнипе вӗсем микрофлор пыршӑ аврине лайӑхлатаҫҫӗ, организма апат-ҫимӗҫ хатӗрӗсене чӗрпӗклеме, токсинсем тума пулӑшаҫҫӗ. Сырта ҫулталӑкри сивӗ вӑхӑтра уйрӑмах усӑллӑ D витамин пур.[1]

Вуламалли[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Тĕнчери паллă чăкăтсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]