Сăкăт чĕлхи, — авалхи сăкăт халăхĕн чĕлхи, иран чĕлхе ушкăнĕн çухалнă (IX ĕмĕртенпе) чĕлхе. Вăл бактри чĕлхипе тăванлă пулнă. Çыруллăхне арамей алфавичĕ (вязь: сылтăмран сулахаялла çыру, уçă сасăсен чылайăшне çырса палăртман). Каярахпа сăкăтсем бактрисемпе тата ытти иран йăхĕсемпе пĕрлешсе кайнă, вĕсен чĕлхи перси чĕлхин таджик диалекчĕ пулса тăрать. Сăкăт (çĕнĕ сăкăт) чĕлхипе халĕ те Таджикистан патшалăхĕнчи Сăкăт облаçĕнче тата Душанбе çумĕнче пурăнакан ягноби вак халăх ( 2 000 — 12 000 çын) усă курать.
Сăкăт чĕлхи тухăç-иран туратĕнче шутланать. Тухăç-иран ушкăнне хорезм, сак, осетин тата ытти чĕлхесем кĕреççĕ.
Сăкăт çыруăвĕн консонантисăмĕ аяларах кăтартни пек тытăмланать (пĕрремĕш юпа). Ытти виçĕ юпинче сăкат халăх, манихей тата христиан çырăвĕнче пурĕ те йышăннă хупă сасăсене латтин транслитерацинче палăртни. Усă куракан транскрипципе европа ăслăлăхĕнче килĕшнĕ, IPA — хирĕç пулнă. Çавра хупă паллипе сăкăт чĕлхинче ют сăмахсенчи хупă сасăсене, е (аллофон таврашĕнче) çырнă.
| Сасă |
Нац. |
Ман. |
Хр. |
| k |
k |
k, q |
q |
| x |
x |
x |
x (= Сир. k) |
| (g) |
k |
g |
g |
| γ |
γ |
γ |
γ (= Сир. 'айн) |
| č |
с |
с |
с (= Сир. цаде) |
| (с) |
ts, c |
c |
с |
| (ĵ) |
с |
j |
c |
| t |
t |
t, t |
t (Сир. ţ) |
| θ |
δ |
δ |
θ (Сир. t) |
| (d) |
t |
d |
t, d |
| δ |
δ |
δ |
d |
| p |
p |
p |
p |
| f |
p, β |
f |
f |
| (b) |
p, β |
b |
b, p |
| v |
β |
β |
b |
| r |
r |
r |
r |
| (l) |
δ, r |
l |
l |
| y |
y |
y |
y |
| w |
w |
w |
w |
| s |
s |
s |
s |
| š |
š |
š |
š |
| z |
z |
z |
z |
| ž |
z |
j |
ž |
| (h) |
x, 0 |
h |
h |
| n |
n |
n |
n |
| m |
m |
m |
m |
Çавăн пекех пăхăр [тӳрлет]
