Контент патне куҫ

Çаран марисем

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Çаран марисем
Хальхи вырнаçăвĕ тата йышĕ

Пурӗ: 400 пине яхăн çын
Раççей Федерацийĕ Раççей Федерацийĕ: 400 пине яхăн çын.

Чĕлхе çаран-тухăç мари (мари), вырăс
Тĕн православи, мари халăхĕн тĕнĕ
Кĕрет 

марисем

Царевококшайск уесĕнчи Çаран Сорокан мари çемьи. XX ĕмĕрĕн пуçламăшĕ.

Çаран марисем (Çурçĕр-тухăç марисем; çаран мари Олык марий) — марисен чи йышлă этно-лингва ушкăнĕ.

Йышĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Çаран марисен йышĕ 400 пине яхăн çын, ытларах Мари Элре (294,3 пин çын) тата Киров облаçĕнче (20 пине яхăн çын) пурăнаççĕ.

Этноним[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Çаран марисем этноним мари чĕлхине вырăссенчен килнĕ. Вырăссен ĕлĕкрен пыракан йăлипе, Атăлăн сулахай çыранĕнче пурăнан халăха çаран çыннисем тенĕ.

Истори[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Этнографи группи IX—XVI ĕмĕрсенче Мăн Кокшагапа Вятка хушшинче пурăнакан марисенчен уйрăмла чăмăртаннă. Унăн никĕсне Ветлуга-Вятка хушшинче вырнаçнă, хăйсене юханшыв ячĕпе идентификациленĕ пĕрлешӳсем хунă. Темиçе ĕмĕр юнашар-пĕрле пурăнса, удмуртсемпе тата комипе, çаплах тутарсемпе, чăвашсемпе тата вырăссемпе çыхăнусем тытнă май туçи марисенчен урăхларах, уйрăмах чĕлхере, хуçалăх ĕçĕ-хĕлĕнче, кулленхи пурнăçра, чун хавалĕпе, менталитетпе, пулса кайнă.

XIV—XV ĕмĕрсенче Ылтăн Уртари, Хусан ханлăхĕнчи администраци çаран марисем хушшинче, хуçалăхра, кулленхи культурăра çыхăнусене усă курса политикăра, экономикăра хăйĕн витĕмне сарас шутпа вĕсене 3 администрациллĕ-фискаллă территорие (даруга) — Галица, Алат тата Ар — йĕркеленĕ. Кашнине çĕрпӳ-вулăсне пайланă, вĕсенче территорири микрогруппăсем пурăннă.

Çав. пекех[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Литература[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  • Энциклопедия Республики Марий Эл / отв. ред. Н. И. Сараева.- Йошкар-Ола, 2009.- С.522-523