Вале (кантон)

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Перейти к навигации Перейти к поиску

Валé (çаплах Валлис; фр. Valais, ним. Wallis, итал. Vallese, ромш. Vallais, франс-пров. Valês) — иккĕ чĕлхеллĕ (пурăнан 62,8 % халăхĕ франс чĕлхипе, 28,4 % нимĕç чĕлхипе пуплет) Швейцарин кăнтăр-анăçĕнчи кантонĕ. Администраци центрĕ — Сьон хула. 321 732 çын пурăнать (9-мĕш вырăн кантонсем хушшинче; 2012 ç. хыпарсем).

Географи[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Лаптăкĕ — 5224 км² (3-мĕш вырăн, кантонсем хушшинче).

Кун-çулĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Кантон с1815 çулта Швейцари Конфедерацин пайĕ пулса тăнă, XVII ĕмĕртенпе Вале кантон пайĕн территоринче Çиччĕ Теçетке Республики пулнă, вăл çиччĕ общинăн пĕрлешĕвĕ шутланнă.

Пурăнан халăх[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Нимĕçле тата франсла калаçакан швейцарсем пурăнаççĕ. Нимĕç чĕлхипе 28,4 % пурнан çын (ытларах Гомс, Тухăç Рарон, Бриг, Анăс Рарон, Лойк, Сьер тăрăхсем, Эренс тăрăхăн çурçĕр анклавĕ), франс чĕлхипе 62,8 % пурнан çын (ытларах Монти, Сен-Морис, Мартиньи, Энтремон, Конти, Эрен, Сьон тăрăхсем) пуплеççĕ, итал чĕлхи 2 % ытларах халăхшăн тăван чĕлхе пулать. Ытти 6,8 % урăх чĕлхесемпе пуплет. Тĕн енĕпе — католиксем, çаплах протестантсем те пур — 6 %.

Администрациллĕ пайланăвĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Кантонăн администрациллĕ пайланăвĕ.

Кантон 14 тăрăха пайланать:

Патшалăх тытăмлăхĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Саккун тăвакан орган - Мăн Канаш (Grand Conseil), ĕçтăвакан орган — Патшалăх Канашĕ (Conseil d’État), апелляци инстанци сучĕ — кантон сучĕ, пĕрремĕш инстанцири судсем — тăрăхри судсем.

Экономика[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Айлăм Валĕре.

Ял хуçалăх Валĕн паллă отраçлĕ пулать, уйрăмах шултра мăйракаллă выльăха ĕрчетеççĕ, сĕт-çу тупăшлаççĕ. Эрех промăçлăхĕ Швейцарире чи пысăкки шутланать. Валĕре Клезон-Диксенс гидрокомплексĕ ĕçлет, вăл Швейцарин электроэнергин тăваттăмĕш пайне тăвать.

Паллă вырăнсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Альпăри Вале. Ту çинчи пейзаж.

Çавăн пекех[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]