Контент патне куҫ

Брянск

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Тĕп хула
Брянск
Ялав Герб
Ялав Герб
ПатшалăхРаççей
Федераци субъекчĕБрянск облаçĕ
Хула округĕБрянск
Координатсем53°15′00″ с. ш. 34°22′00″ в. д.HGЯO{{#coordinates:}}: нельзя иметь более одной первичной метки на странице
Шалти пайлану4 район
ПуçлăхДбар Марина Валентиновна
Никĕсленĕ985
Пĕрремĕш асăну1146
Малтанхи ятсемДебрянск
Пурăнан вырăн Тĕп хула
Лаптăк186,73[1] км²
Центр çӳллĕшĕ190 м
Йышлăх1979,39 ҫын/км²
АгломерациБрянск хула округĕ 395 574[2] км (2021)
Наци йышĕвырăссем, украинсем, те ыттисем
Этнохоронимбрянсксем
Вăхăт тăрăхĕUTC+4
Телефон кочĕ+7 4832
Почтă индексĕсем241000
Автомобиль кочĕ32
ОКАТО кочĕ15 401
Официаллă сайчĕhttps://bga32.ru/
Брянск (Раççей)
Точка
Брянск (Брянск облаçĕ)
Точка

Брянск — Раççей хули облаç пĕлтерĕвпе, Брянск районĕн те Брянск облаçĕн администрациллĕ центрĕ. Брянск хули муниципаллă йĕркеленĕвне хула округĕ статуспе йĕркеленеть[3].

Вăта вырăс сăртлăхĕнче, Деснан (унăн Болвара та Снежетьре юхни вырăнĕнче) çырăнĕсенче вырнаçнă. Халăх: 375 669 çын[4].

2010 ҫулхи пуш уйӑхӗн 25-мӗшӗнче Дмитрий Медведев РФ президенчĕн указĕпе Брянска "Хула çар чыславĕпе" ятне панă.[5].

Хула пуçлăхĕ — Дбар Марина Валентиновна (26-мĕш авăн уйăхĕн 2019 çултан).

Этимологи

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

1146 çулхи Брянска (Дебрянск пекех) пĕрремĕш хут Ипатьев çулçырвĕнче асăнаççĕ[6]. Хула ячĕ авалхи вырăсла Дьбряньскъ сăмахран пулчĕ, Дьбряньскъ дьбрь сăмахран пулчĕ. Авалхи вырăс сăмахĕ дьбрь/дебрь ту тайлăмĕ, ту хушăкĕ, канав, айлăм пĕлтерет[7][8][9][10][11].

Кунçул

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
Петров тăвĕ çине курав

Брянскăн тĕрĕс никĕсленĕ вăхăт пĕлмен, анчах археологи даннăйĕсемпе вăл 985 çулта никĕсленĕ. 1709 çулта Киев кĕпĕрнин тытăмĕнче кĕнĕ, 1727 çулта Белгород кĕпĕрнинче панă. 1920—1929 Брянск кĕпĕрнин центрĕ пулнă[12], 1930 çултан Анăç облаçĕн тытăмĕнче.

1941 ҫулхи юпа уйӑхӗн 6-мӗшӗнче нимĕç çарĕсем хулана оккупациленĕ. 1943 ҫулхи авӑн уйӑхӗн 17-мӗшӗнче совет çарĕсемпе ирĕкленĕ. Халĕ те çак кун Хула кунĕ пекех уявлать.

1944 ҫулхи утӑ уйӑхӗн 5-мӗшӗнче Брянск облаçĕ йĕркеленĕ. Брянск унăн администрациллĕ центр йышăннă.

Ăстуни Брянск монети

Халăх

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
  • 2002 — 431 526 çын[13]
  • 2010 — 415 721 çын[14]
  • 2023 — 375 669 çын[4]

Администрациллĕ пайлану

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Брянск 4 хула районĕ çине пайланать[15][16]:

Физика географийĕ

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Брянск мускаври сехет зонинче (мускав вăхăчĕ). UTC çинчен калакан вăхăта танлаштарни +3:00 танлашать[17]. Континент климачĕ. Хĕл вăйлă сивĕсенчен пуçласа вăрăм ăшăччен пулать, çу нӳрлĕ те ăшă, анчах вăйлă шăрăх сайра пулать.

Транспорт

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Брянск-пысăк чугун çул тĕвви: Мускав, Киев, Харьков, Гомель, Смоленск, Орел тата Вязьма хулисенче çулсем каяççĕ. Хулара чугун çул вокзалĕсем вырнаçнă: Брянск-Орел тата Брянск-Льгов (Брянск-I тата Брянск-II), Орджоникидзеград станцийĕ. 2013 çулхи Пуш, 26 Мускав-Брянск пуйăсĕ пуçласа кайнă. Хуларан 14 çухрăмра Брянск хулин пĕтĕм тĕнчери аэропорчĕ вырнаçнă. Брянск урлă "Дружба" нефть пăрăхĕ, Дашава-Мускав, Шебелинка-Мускав газ пăрăхĕсем выртаççĕ.

Асăрхавсем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
  1. ↑ База данных показателей муниципальных образований
  2. ↑ Таблица 5. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, муниципальных округов, городских и сельских поселений, городских населенных пунктов, сельских населенных пунктов с населением 3000 человек и более
  3. ↑ Евдокимов М.Ю Брянск (выр.). Мускав: Научное издательство «Мăн Раççей Энциклопедийĕ» (2018). Тĕрĕсленĕ 7 июня 2019.
  4. 1 2 Цитатăланă чухнехи йăнăш Неверный тег <ref>; для сносок "haloh2023" не указан текст
  5. ↑ Указ № 339 Президента Российской Федерации. çăлкуçран архивланă 22 Ҫӗртме уйӑхӗн 2011.
  6. ↑ Тихомиров М. Н. - Древнерусские города1956 ç. М.
  7. ↑ Брянск // Этимологический словарь русского языка = Russisches etymologisches Wörterbuch : в 4 т. / авт.-сост. М. Фасмер ; пер. с нем. и доп. чл.‑кор. АН СССР О. Н. Трубачёва, под ред. и с предисл. проф. Б. А. Ларина [т. I. — Изд. 2-е, стер. — М. : Прогресс, 1986—1987.]
  8. ↑ дебрь // Этимологический словарь русского языка = Russisches etymologisches Wörterbuch : в 4 т. / авт.-сост. М. Фасмер ; пер. с нем. и доп. чл.‑кор. АН СССР О. Н. Трубачёва, под ред. и с предисл. проф. Б. А. Ларина [т. I. — Изд. 2-е, стер. — М. : Прогресс, 1986—1987.]
  9. ↑ Словарь русского языка XI—XVII вв. / АН СССР, ИРЯ. — М.: Наука, 1977. — С. 197.
  10. ↑ Срезневский И. И. Материалы для словаря древнерусского языка по письменным памятникам. — СПб., 1893. — Т. 1. А—К. — С. 788—787.
  11. ↑ Никонов, 1966, с. 66
  12. ↑ Брянская губерния / В. В. Крашенинников // Большая российская энциклопедия : [в 35 т. / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.](ĕçлемен каçă)
  13. ↑ Всероссийская перепись населения 2002 года. Том. 1, таблица 4. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, районов, городских поселений, сельских населённых пунктов - райцентров и сельских населённых пунктов с населением 3 тысячи и более 2022 ҫулхи Кӑрлач уйӑхӗн 31-мӗшӗнче архивланӑ.
  14. ↑ Перепись населения 2010. Численность населения России, федеральных округов, субъектов Российской Федерации, городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений
  15. ↑ Саккун «Об административно-территориальном устройстве Брянской области».
  16. ↑ Брянск облаçĕн уставĕ.
  17. ↑ Федераллă саккун сехет зонисем çинчен

Вуламалли

[тӳрлет | кодне тӳрлет]
  • Тихомиров М. Н. "Древнерусские города" 1956 ç. М.
  • Малеванов, Николай Александрович – "Первые описания городов Брянщины (Брянск, Трубчевск, Севск)"
  • Кудряшов Н. – "Брянские правила"
  • Никонов, Владимир Андреевич – "Краткий топонимический словарь"
  • Пясецкий Г. – "Исторические очерки г. Брянска"

Каçăсем

[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Шаблон:Брянск паркĕсем

«https://cv.wikipedia.org/w/index.php?title=Брянск&oldid=871463» ҫӑл куҫ