Чăваш тĕнчи

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал

Чăваш тĕнчи (чăваш цивилизацийĕ) — Çĕр çинчи этемлĕхĕн историри паллă пайĕ.

Истори[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Чăваш тĕнчи авалхи шумерсенчен пуçланать. Чăваш халăхĕн ушканĕсем этемлĕх тапхăрĕсенче тĕрлĕ ятсемпе палăрнă — шумерсем, скифсем, хунсем, сăварсем, пăлхарсем те тенĕ вĕсене. Кун-çулĕнче темле пăтăрмахсем пулсан та, чăвашсем хăйсен йăлисене пăрахман, ашшĕ-амăшĕн, асаттесем-асаннесен, ламтайĕсен халалĕсене упранă, çав тери асамлă этеплĕхне аталантарса пынă, хăйсен çивĕч витĕмлĕ ятне çĕртмен.

Академик Б. А. Серебренников çапла çырнă:

«Вряд ли на территории Советского Союза существует какой-либо народ, вопрос о происхождении которого привлекал внимание исследователей… Чувашский язык настолько своеобразен, что при изучении его невольно возникает вопрос, почему могло возникнуть такое своеобразие, не связано ли оно с загадочной историей происхождения чувашского народа».

Хальхи кунсенче чăваш халăхĕн сĕм ĕлĕк кун-çулĕсене Çурçĕр Китай аваллăхĕпе çеç асăнаççĕ. Анчах та авалхи паллă мăн патшалăхĕсене — Вавилони, Икĕпат, Турхал, Митанни, Этрури, Йемен, Кадес (Хаджес), Эфиопи, Нуби, Парфи тата ыттисене никĕсне хуракан халăх — чăваш халăхĕ пулнине! — шута илмеççĕ. Çавăнпа та тĕнче тăрăх саланса кайнă истори такăр çулĕн айăккинче пулса юлчĕ. Çакна пула этемлĕх историнчи чылай чăнлавĕсене тĕрĕс уçăмлă кăтартассине пăсса пынă.

Чăваш пĕтсен — тĕнче пĕтет тесе ахальтен каламан ĕнтĕ чăвашсем.

Чăваш тĕнчин тапхăрĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Хун империйĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Анăç Тĕрĕк хаканлăхĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Аслă Пăлхар[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Сăварсем Хасар хаканлăхĕнче[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Атăлçи Пăлхар[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ылтăн Урта[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Хусан ханлăхĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Раççей[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Çавăн пекех пăхăр[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Вуламалли[тӳрлет | кодне тӳрлет]