Шăмăршă

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ял
Шăмăршă
Шăмăршă çумĕнчи пĕве
Ялав Герб
Ялавĕ Гербĕ
Патшалăх Раççей
Федераци субъекчĕ Чăваш Ен
Муниципаллă район Шăмăршă районĕ
Ял тăрăхĕ Шăмăршă
Координатсем 54°53′20″ с. ш. 47°32′04″ в. д. / 54.88889° с. ш. 47.53444° в. д. / 54.88889; 47.53444 (G) (O) (Я)Координатсем: 54°53′20″ с. ш. 47°32′04″ в. д. / 54.88889° с. ш. 47.53444° в. д. / 54.88889; 47.53444 (G) (O) (Я)
Никĕсленĕ XVII ĕмĕр
Пĕрремĕш асăну 1607/8
Ял  Ял
Наци йышĕ чăвашсем, вырăссем, тутарсем (мишерсем), ирçесем
Этнохороним шăмăршăсем
Вăхăт тăрăхĕ UTC+4
Телефон кочĕ +7 83546
Почтă индексĕ 429170
Автомобиль кочĕ 21, 121
ОКАТО кочĕ 97 247 864 001
ШăмăршăРаççей çинче
Red pog.png
ШăмăршăЧăваш Ен çинче
Red pog.png

Шăмăршă(выр. Шемурша, тут. Шомырша ) — Чăваш Енĕн Шăмăршă районĕн тĕп ялĕ. Шăмăршă Кĕçĕн Хырла хĕрринче вырнаçнă. Ялпа юнашар А-151 автоçул иртсе каять. Хальхи вăхăтра Энтĕрел тата Çĕнĕ Шăмăршă ялĕсемпе пĕрлешсех кайнă, — анчах та вĕсем çапах та хăйне уйрăм.

Халăх йышĕ, ял тытăмĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ялта вăтам шкул, чиркӳ, район больници, район вулавăшĕ, культура çурчĕ, ача вулавăшĕ, спорт шкулĕ, ача сачĕсем, почта уйрăмĕ, сбербанк уйрăмĕ пур. 2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 3759 çын, çав шутра 1735 арçын, 2024 хĕрарăм пурăннă[2].

Истори[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Атăлăн сулахай енче вырнаçнă Кокшайск уесĕнчи Чюмарша вулăсĕнче пурнакан çармăссем никĕсленĕ [3]. Ку пулăм 1661-мĕш çулччен пулса иртнĕ. Мĕншĕн тесен çав çул документсенче çармăссемпе мишерсем хушшинче пулса иртнĕ хирĕçÿ пирки асăннă[4].

Анчах та ку сăмаха татах та авалрах асăннă документ та пур[5]:

<Куçару: Документ çирĕплетнĕ тăрăх, 1607/8-мĕш çулсенче Сĕве уесĕн Князь-Аклычево çĕрпÿлĕхĕн чăвашĕсене "тискер уйсенче çĕнĕ Шупашкар чикки леш енче Пасна шывĕ тĕлĕнче.... Пасна шывĕпе çÿлелле сулахай енĕпе , пуçĕнчен вара Чиллы шывне çитиччен, Чиллы шывĕнчен Чюргуш патне... Мăн Шамуржа çулĕ таран ...Шиланлы шывĕ таран" ясак тÿлемелле тивĕçпе çĕнĕ çĕрсем панă.>

Çăлкуçра палартакан документра темĕнле Шамуржа çулне асăннă. Эппин, унашкал çул пулсан, çăвăн ятлă ял та пулнах ĕнтĕ.

Çапла вара "Шăмăршă" ятла ялсен ячĕн никĕсĕнче Чюмарша вулăсĕн ячĕ тăрать. "Чюмарша" сăмах мĕне пĕлтернине ятарласа тĕпчемен пулмалла.

Малашне çармăссем вырăнти чăвашсемпе хутăшса пĕтнĕ те, паянхи кунччен вĕсен йĕрри-палли юлман темелле. Хыр текен лăсăллă йывăçа пĕлтерекен диалектла "яхтă" сăмах çеç çав вăхăтсене аса илтерсе тăрать[6]. "Яхтă" сăмах шăпах çармăс чĕлхинчен кĕнĕ те ĕнтĕ.

1920 çулхи утă уйăхĕн 28-мĕшчен Пăва уесне, каярах Çӳрпӳ уесне кĕнĕ. 1920 çулхи юпа уйăхĕн 5 хыççăн Çĕрпӳ уесĕн Йĕпреç районнĕ, 1921 çулхи утă уйăхĕн 22 хыççăн Патăръел уесне кĕртнĕ.

1939 çулхи авăн уйăхĕн 16 Шăмăршă районне, 1962 çулхи раштав уйăхĕн 20 хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăтченех Шăмăршă районне кĕрет.

Паллă çынсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  1. ^ 2010 çулхи çыравăн бази.
  2. ^ Численность населения городских округов, муниципальных районов, городских и сельских поселений, населенных пунктов Чувашской Республики
  3. ^ Димитриев В.Д. Чувашия в эпоху феодализма. К вопросу о заселении юго-восточной и южной части Чувашиии. Чебоксары. 1986
  4. ^ Документы и материалы по истории Мордовской АССР. Сб. документов. т.I. ч.2, С. 191-192.
  5. ^ О ЗАСЕЛЕНИИ ЮГО-ВОСТОЧНОЙ И ЮЖНОЙ ЧАСТЕЙ ЧУВАШИИ . 20.
  6. ^ М.Р.Федотов. ЭСЧЯ, т.2 — С. 505-506.
  7. ^ Александров Г.А., Смирнов Ю.М. Лукьянов И.К. // Александров Г.А., Смирнов Ю.М. Чуваши в дореволюционных учебных заведениях.– Чебоксары, 1994.– С.19–20
  8. ^ Алексеев Г.А. Организатор медицинской службы // Их имена останутся в истории: Сб. ст.– Чебоксары, 1993.– Т.1.– С.107–112.
  9. ^ Хăшпĕр çăлкуçсенче Чĕмпĕр çумĕнчи Ишевкке ялĕнче çуралнă тесе палăртаççĕ.

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]