Сивлек вăрçă

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Сивлек вăрçă
Вăхăт пуш, 5 1946раштав, 26 1991
Вырăн Пĕтĕм тĕнче, космос.
Пĕтĕмлетӳ СССР арканăвĕ,
Германи пĕрлешĕнни,
Варшава килĕшĕвĕ ĕçне вĕçлени, Югославипе Чехословаки арканăвĕ.
Тăшмансем
30px ВКЙ тата Flag of Comecon.svg ЭПК:

Сивлек вăрçăСССР
Албани ялавĕАлбани
Сивлек вăрçăБолгари (1990 çулчен)
Сивлек вăрçăВенгри (1990 çулчен)
Шаблон:ГДР ялавĕГДР (1955—1990)
Сивлек вăрçăПольша
Сивлек вăрçăРумыни (1989 çулчен)
Чехословаки ялавĕЧехословаки (1990 çулчен)


Куба ялавĕКуба (1961 çулчен)
Сивлек вăрçăКитай
Шаблон:КХДР ялавĕКХДР
Шаблон:Ангола ялавĕАнгола1975)
Вьетнам ялавĕВьетнам
Лаос ялавĕЛаос
Монголи ялавĕ[[]]
Афганистан ялавĕАфганистан (1978 çултанпа)


Икĕпат ялавĕИкĕпат (1952—1972)
Сири ялавĕСири
Ирак ялавĕИрак
Сивлек вăрçăЛиви (1969 çултанпа)
Палестина ялавĕПалестина
Алжир ялавĕАлжир
Мозамбик ялавĕМозамбик
Сивлек вăрçăЭфиопи (1974 çултанпа)
Шаблон:Конго Республики ялавĕГонго Республики
Инди ялавĕИнди
Индонези ялавĕИндонези (1959—1965)
Сивлек вăрçăНикарагуа (1979—1990)
Кени ялавĕКени
Шаблон:Сенегал ялавĕСенегал
Шаблон:Мали ялавĕМали (1968 çултанпа)
Шаблон:Мьянма ялавĕМьянма
Шаблон:Камбоджа ялавĕКомбоджа (1975 çултанпа)
Шри-Ланка ялавĕШри-Ланка
Шаблон:Бангладеш ялавĕБангладеш

ÇАПУ тата Flag of Europe.svg ЕЭП:

Flag of the United States.svgАПШ
Бельги ялавĕБельги
Сивлек вăрçăАслă Британи
Сивлек вăрçăФранци (1966 çултанпа)
Сивлек вăрçăГермани (1955 çултанпа)
Сивлек вăрçăГреци
Сивлек вăрçăДани
Сивлек вăрçăИсланди
Испани ялавĕИспани
Сивлек вăрçăИтали
Канада ялавĕ[[]]
Люксембург ялавĕ[[]]
Нидерландсен ялавĕНидерландсем
Сивлек вăрçăНорвеги
Португали ялавĕПортугали
Сивлек вăрçăТурци


Сивлек вăрçăЯпони
Шаблон:Тайвань ялавĕТайвань
Корей Республикин ялавĕКăнтăр Корей
Австрали ялавĕАвстрали
Çĕнĕ Зеланди ялавĕÇĕнĕ Зеланди
Шаблон:Кăнтăр Вьетнам ялавĕКăнтăр Вьетнам
Сивлек вăрçăТаиланд
Шаблон:Малайзи ялавĕМалайзи
Израиль ялавĕИзраиль
Иран ялавĕИран (1979 çулчен)
Пакистан ялавĕПакистан
Сауд Аравин ялавĕСауд Аравийĕ
КАР ялавĕКАР
Шаблон:Заир ялавĕЗаир
Шаблон:Бахрейн ялавĕБахрейн
Шаблон:Катар ялавĕКатар
Шаблон:Кувейт ялавĕКувейт
Шаблон:ОАЭ ялавĕОАЭ
Шаблон:Оман ялавĕОман
Шаблон:Тамил-Илам ялавĕТамил-Илам

Сивлек вăрçă[1] — пĕтĕм тĕнчери геополитика, экономика тата идеологи сферисенче Совет Союзĕпе тата унăн тăмарĕсемпе, пĕр енчен, тата АПШ-па тăмарĕсем — тепĕр енчен, хушшинче 1940-мĕш çулсенчен пуçласа 1990-мĕш çулсем пуçламăшĕччен пынă конфронтаци.

Кун-çулĕ[тӳрлет]

Конфронтацин паллă пайĕ идеологи шутланать. Капиталлă тата социаллă моделĕсен хирĕçлевĕсем сивлек вăрçăн тĕп сăлтавĕ пулаççĕ. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçинче çĕнтерӳ тупăшланă икĕ мăнаç патшалăх кашни хăйĕн идеологи тĕлĕпе тĕнчене урăхлатас тесе хăтланаççĕ. Вăхăт иртнĕçем конфронтаци икĕ енĕн те идеологин тĕп элеменчĕ пулса тăрать.

«Сивлек вăрçă» термина пĕрремĕш 1947 çулхи акан 16-мĕшĕнче АПШ президенчĕн Гарри Трумэнăн канашçи, Бернард Барух хăйĕн Кăнтăр Каролина штачĕн элчисен палатти умĕнче каланă.[2]

Сивлек вăрçăн пуçламăшĕ[тӳрлет]

Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вĕçленнĕ хыççăн советсен сĕмне Тухăç Европа патшалăхĕсем лекеççĕ, çак вара, уйрăмах Польшăра Лондонри поляксен эмиграцири правительстви маар, советсем майлă правительствăна йышăннипе Аслă Британипе АПШ килĕшмесĕр Совет Союзне хирĕçлеме тытăнать.

1945 çулхи ака уйăхĕнче Аслă Британи премьер-министрĕ Винстăн Черчĕл СССР-а хирĕç вăрçă планне хатĕрлеме хушать. Çак шухăш пĕтĕмлетĕвĕсене Черчĕл хăйĕн мемуарĕсенче çырать:[3]

  • пĕрремĕшĕ, Совет Раççейĕ ирĕкле тĕнчешĕн вилĕмлĕ хăрашу пулса тăчĕ;
  • иккĕмĕшĕ, пĕр тăхтамасăрах ăна хирĕçле çĕнĕ фронт йĕркелемелле;
  • виççĕмĕшĕ, çак фронта Европăра тухăçалларах куçармалла;
  • тăваттăмĕшĕ, анкăл-американ çарĕсен тĕп чăн тĕллевĕ — Берлин;
  • пиллĕккĕмĕшĕ, Чехословакие ирĕке кăларасси, американ çарĕсем Прагăна кĕресси паллă вырăн йышăнать;
  • улттăмĕшĕ, Вена хулине, тĕрĕссипе пĕтĕм Австрие анăç патшалăхсем, тепĕр енчен, вырăс Совечĕсемпе пĕрле, ертсе пымалла;
  • çиччĕмĕшĕ, Тито маршалăн Итали пирки хапсăнусене чармалла…

1946—1953[тӳрлет]

Европа территоринче пĕр-пĕрне хирĕç тăракан вăрçă-политика блокĕсем

1947 çулхи пушăн 12-мĕшĕнче АПШ президенчĕ Гарри Трумэн Греципе Турцие вăрçă тата экономика пулăшăвĕ пама 400 миллион доллар уйăрнине пĕлтерет.

1953—1962[тӳрлет]

Хрущёв «ирĕлĕвĕ» пуçлансан тĕнче вăрçи тухас хăрушлăх чакнă — уйрăмах çак особенно это было характерно для конца 1950-х гг, увенчавшегося визитом Хрущёва в США.

1962—1979 (Разрядка)[тӳрлет]


1979—1985[тӳрлет]

1985—1991[тӳрлет]


Сивлек вăрçă пулăмĕсем[тӳрлет]

Сивлек вăрçăн урокĕсем[тӳрлет]

Сивлек вăрçин астăвăмĕ[тӳрлет]

Музейсем[тӳрлет]


«Сивлек вăрçинче çĕнтернĕшĕн» медаль[тӳрлет]

Ӳкерчĕк:Coldwarvic.jpg
Cold War Service Medal — «Сивлек вăрçинче çĕнтернĕшĕн» медаль (АПШ)

Çавăн пекех пăхăр[тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет]

  1. ^ Кавычкăсăр пĕчĕк сасă паллинчен пуçласа сивлек вăрçă çырма сăмахсар сĕнет: Лопатин В. В. Прописная или строчная? Орфографический словарь / В. В. Лопатин, И. В. Нечаева, Л. К. Чельцова. — М.: Эксмо, 2009. — 512 с., стр. 469
  2. ^ (english) Bernard Baruch coins the term «Cold War» 16 April 1947 — wwww.history.com
  3. ^ Вторая мировая война. Черчилль У. Сокр. пер. с англ. Кн. третья, т. 5-6. М 1991, С. 574.

Вуламалли[тӳрлет]

  • Сб.

Lewkowicz, Nicolas, The German Question and the Origins of the Cold War, IPOC, Milan, 2008 Пламя "холодной войны": Победы, которых не было. = Cold War Hot:Alternative Decisuicions of the Cold War / под ред. Питера Цуроса, пер. Ю.Яблокова. — М.: АСТ, Люкс, 2004. — С. 480. — (Великие противостояния). — 5000 экз. — ISBN 5-17-024051

Каçăсем[тӳрлет]