Хасар чĕлхи

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Перейти к навигации Перейти к поиску
Хасар чĕлхи
Патшалăхсем: Хасар хаканлăхĕ, Хункăри
Регионсем: кăнтăр вырăс çеçенхирĕсем: Донран Атăла çити
Статус: çухалнă
Çухалнă: 1000—1300 çç.
Классификаци
Категори: Еврази чĕлхисем
Алтай чĕлхисем
Тĕрĕк турачĕ
Пăлхар ушкăнĕ
Çырулăх: рунăсем
Чĕлхе кочĕсем
ISO 639-1:
ISO 639-2:
ISO 639-3: zkz
Çавăн пекех пăхăр: Проект:Лингвистика
X ĕмерти Киев çырăвĕнчи рунăлла çырни.

Хасар чĕлхи, — хасар халăхĕн чĕлхи. Тĕрĕк чĕлхисен хунн-пăлхар ушкăнне кĕрет. Ку чĕлхе материалĕ сахал сыхланса юлнă.

Тексчĕсене тупайман. Хасарсен виçĕ литературă ĕçĕ пирки хыпар пулнă. Вĕсене иуда тĕнне тытса пынă хасар элити авалхи еврей чĕлхипе çырнă.

Хасарсем хăйсем тĕрĕк рунă çырулăхĕн пĕр тĕсĕпе усă курнă, унăн çырăвĕсем уйрăм эпиграфи çырнисем упранса юлнă, анчах та унăн шифр уççине тупайман.

Ют чĕлхери çыру çăлкуçĕсенче (чи малтанах арап тата висанти) 60 яхăн хасар пайăр ят тата темиçе тавра ят тупса палăртнă. Вĕсем хушшинче уйрăм япала ячĕсем, тĕслĕхрен, bulan — «пăлан», čiček — «чечек», паллă ячĕсем: alp — «улăп», тĕссене палăртни: sār — «шурă», sārïg — «сарă» тата урăх. Иудей мар ячĕ-титулĕ — тĕрĕк.

Хальхи чĕлхесенчен хасар чĕлхине чи çывăххи — чăваш чĕлхи.

Хасар чĕлхин сĕмĕ тĕрĕк чĕлхисенче (караим[1], крымчак[2], карачай-балкар[3] тата кумык[4], çаплах азербайджан чĕлхин çурçĕр диалекчĕсенче [5]) сисĕнет.

Çав. пекех[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Вуламалли[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  1. ^ Электронлă еврей энциклопединче статья пур «Хазария»
  2. ^ Кизилов М. Б. КРЫМЧАКИ // Большая российская энциклопедия. Электронная версия (2016); https://bigenc.ru/ethnology/text/2638538
  3. ^ Глашев. А. А. Очерки истории хазар. — М., 2009; см. библиотеку Института тюркологии в Москве: www.turkologia.ru. Каракетов М. Дж. Хазарско-иудейское наследие в традиционной культуре карачаевцев. Алиев К. О влиянии хазарских евреев на этнос и культуру кумыков
  4. ^ Минорский В. Ф. История Ширвана и Дербенда X—XI вв. — М.: Издательство Восточной литературы, 1963. — C. 145. Баскаков Н. А. Введение в изучение тюркских языков. — М.: Высшая школа, 1969 — С. 255. Лавров Л. И. Историко-этнографические очерки Кавказа. — Л.: Наука, 1978. — C. 37—38. Фёдоров-Гусейнов Г. С. История происхождения кумыков. — Махачкала, 1996. — С. 18.
  5. ^ Н. З. Гаджиева ХАЗА́РСКИЙ ЯЗЫ́К. Тĕрĕсленĕ 28 Раштав уйӑхӗн 2020.