Ирçе Çармăс

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Перейти к навигации Перейти к поиску
Ял
Ирçе Çармăс
ирç. Цярмун
Ялав Герб
Ялавĕ Гербĕ
Патшалăх Раççей
Федераци субъекчĕ Чăваш Ен
Муниципаллă район Йĕпреç районĕ
Ял тăрăхĕ Ирçе Çармăс
Координатсем 55°09′10″ с. ш. 47°13′10″ в. д. / 55.15278° с. ш. 47.21944° в. д. / 55.15278; 47.21944 (G) (O) (Я)Координатсем: 55°09′10″ с. ш. 47°13′10″ в. д. / 55.15278° с. ш. 47.21944° в. д. / 55.15278; 47.21944 (G) (O) (Я)
Никĕсленĕ XVII ĕмĕр
Малтанхи ятсем Кĕсĕн Хурамал, Шуртан
Ял  Ял
Наци йышĕ ирçесем, чăвашсем
Конфесси йышĕ Православи христианĕсем
Этнохороним ирçеçармăссем
Вăхăт тăрăхĕ UTC+4
Телефон кочĕ +7 83538
Почтă индексĕ 429722
Автомобиль кочĕ 21, 121
ОКАТО кочĕ 97 213 840 001
Ирçе ÇармăсРаççей çинче
Red pog.png
Ирçе ÇармăсЧăваш Ен çинче
Red pog.png

Ирçе Çармăс (ирç. Цярмун, выр. Малые Кармалы), — Чăваш Енĕн Йĕпреç районĕнчи (1965-мĕш çултанпа) историлле ирçе ялĕ. Вăтам шкул, ача сачĕ, клуб, кĕнекесар, пĕтĕмĕшле практикăллă тухтăрăн офисĕ, çыхăну уйрăмĕ, Перекет банкĕн уйрăмĕ, спорт лаптăкĕ, икĕ лавкка, суту-илÿ павильонĕ, ял тăрăхĕн администрацийĕн кантурĕ пур. Шупашкартан — 138 км, Йĕпреçрен — 24 км, чукун çул станцийĕнчен — 12 км[2].

Урамĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ял ак çак урамсенчен тăрать: Евсевьев урамĕ, Комсомол урамĕ, Çаран урамĕ, Мир урамĕ, Шкул урамĕ. Ирçесем е чăвашсем хушшинче сарăлнă ятарлă ятсем пуррипе çукки паллă мар.

Халăх йышĕ, ял тытăмĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

2010-мĕш çулхи çыравпа ялта 522 çын, çав шутра 259 арçын, 263 хĕрарăм пурăннă[2][3]. Нацилĕх енĕпе илес пулсан, йышăн çурри — ирçесем, тепĕр çурри — чăвашсем[4]. Татах та тĕрĕсрех калас пулсан, чăвашсен шайĕ 52%[5].

Истори[тӳрлет | кодне тӳрлет]

XVII ĕмĕрте чăвашсем никĕсленĕ[2]. Ку тĕле Шупашкар уесĕнчи Шуртан вулăсĕнчи (вăл хальхи Çĕнĕ Шупашкар хули тĕлĕнче вырнаçнă пулнă) Хурамал ялĕнчи хресченсем куçса килнĕ. Çапла вара кунта Кĕçĕн Хурамал текен пурăнакан вырăн ÿссе ларнă (вырăсла Малые Кармалы тенĕ).

Анчах та ку хыпар пирки В.Д.Димитриев профессор тĕрĕсрех те уçăмлăрах палăртать[6]. Шуртан вуласĕнчи Хурамал ялĕнчи чăвашсем чăннипе Кĕçĕн Хурамала мар, хальхи Йĕпреç районĕнчи Хурамал ялне никĕсленĕ. Вăт шăпах çав Хурамалтан килсе лекнĕ те ĕнтĕ чăвашсем Кĕçĕн Хурамала. Вăл яла, Кĕçĕн Хурамала, çавăн пекех Шуртан тесе те каланă[6]. XVIII ĕмĕр вĕçĕнче çав Шуртанта (Кĕçĕн Хурамалта) 28 кил пулнă, 82 арçын, 95 хĕрарăм пурăннă[6]. Каярахпа кунти чăвашсем хальхи Канаш районĕн территорине куçса кайнă, Çĕнĕ Шуртан ялне никĕсленĕ.

Сăмах май каласан, çав Шупашкар таврашĕнчи Хурамал паянхи кунччен сыхланман. Анчах та вăл хальхи Мăн Пӳкасси ялĕ çывăхĕнче вырнаçнă пулни паллă[6].

Чăвашсем Кĕçĕн Хурамалтан кайнине кура каярахпа , — XIX ĕмĕр пуçламăшĕнче, — Улатăр уесĕнчи Пыреси тата Сыреси ялĕсенчен ирçесем куçса килнĕ[2]. Вăсем яла Цярмун тенĕ, вырăсла ят вара документсенче çаплипех сыхланса юлнă. Căмах май каласан, куçса килекенсем хушшинче Кобелёвка тата Козловка вырăсĕсем те пулнă. Кунсăр пуçне А.Яковлев таврапĕлÿçĕ Кабаево текен яла асăнать[7], анчах кун пирки ăçтан пĕлнине (çăлкуçа) палăртмасть.

Тепĕр енчен, Пыреси, Сыреси, Кобелёвка, Козловка тенисем тĕлĕшпе те ыйтусем çуралаççĕ. Мĕншĕн тесен вĕсем пирки В.Д.Димитриев хайхи (?) А.С.Яковлев çырăвĕ (27, июль, 1988) урлă çеç пĕлни курăнать[8]. Çапла вара, ку хыпарсен çăлкуçĕсем тĕлĕшпе халлĕхе тĕппипех уçăмлăх çук.

Чăвашсем вара, кунта ирçесем килсе вырнаçсан, яла Ирçе Çармăс теме пуçланă, мĕншĕн тесен юнашарах чăвашсем пурнакан Çармăс ятлă ял пулнă. Тепринпе пăтраштарас мар тесе вара кăна та Чăваш Çармăс теме тытăннă.

Каярахри истори[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Ирçе Çармăс Мăн Йĕпреç районне кĕнĕ. 1935 çулхи пуш уйăхĕн 1 хыççăн Турхан районне кĕнĕ. 1939 çулхи пуш уйăхĕн 7 хыççăн Первомайски районне, 1959 çулхи утă уйăхĕн 14 хыççăн Комсомольски районне, 1959 çулхи юпа уйăхĕн 9 хыççăн Йĕпреç районне, 1962 çулхи раштавăн 20-мĕшĕ хыççăн Патăръел районне кĕнĕ. 1965 çулхи пуш уйăхĕн 14 хыççăн хальхи вăхăт таран Йĕпреç районне кĕрет [9] .

Паллă çыннисем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Кунсăр пуçне ытти хăшпĕр паллă çынсен пурнăçĕ те, хăйсем кунта çуралман пулин те, Ирçе Çармăспа тачă çыхăннă:

  1. Рогожин Алексей Владимирович (1909-1944) — çыравçă, "Нарспи" поэмăна чăвашларан ирçелле куçарнă.
  2. Антонов Иван Захарович (1919-1960) — çыравçă.

Çавăн пекех пăхăр[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]