Шелепи Николай Иванович

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Перейти к навигации Перейти к поиску
Николай Шелепи
Nikolayl Polorusov.jpg
Çуралнă вăхăт: Çу, 14, 1881
Çуралнă вырăн: Çĕнĕ Ӳсĕл ялĕ, Аксу районĕ, Тутарстан
Вилнĕ вăхăт: Кăрлач, 12, 1945
Ĕçлев тĕсĕ: чăваш çыравçи тата сăвăçĕ
Чыславсем: «Хисеп Палли» орденĕ

Николай Иванович Шелепи (1881 çулхи пушăн 14-мĕшĕ, Çĕнĕ Ӳсĕл ялĕ, Аксу районĕ, Тутарстан — 1945 çулхи кăрлачăн-мĕшĕ, ?) — чăваш çыравçи тата сăвăçĕ, чăваш литературин паллă ĕçченĕ, чăвашсен пĕрремĕш халăх сăвăçĕ[1].

Пурнăçĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Тутарстанри Аксу районĕнчи Çĕнĕ Ӳсĕл ялĕнче 1881 çулхи çу уйăхĕн 14-мĕшĕнче çуралнă.

Çĕр ĕçтешĕн ĕçĕпе пурăннă, Октябрь революцийĕ хыççăн ялти халăх пĕрлĕхĕн ĕçне хастар хутшăннă. Литература ĕçне 1905-1907 çулсенче пĕрремĕш революци тапхăрĕнче тытăннă.

Çыравçă 1945 çулхи кăрлачăн 12-мĕшĕнче çĕре кĕнĕ.

Пултару ĕçĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

"Çĕлен" ятлă аллегориллĕ пĕрремĕш сăввине 1907 çулта "Хыпар" хаçатра, цензура ан асăрхатăр тесе, "Тав" ятпа пичетленĕ. Унта сăвăç патша йĕркине питлет, ĕçхалăхне пусмăр тĕнчине аркатма чĕнет. 1912-1914 çулсенче "Ваçанкка", "Çарăмçанпа Хăнтăрçа" поэма, "Константинополь хулине туни çинчен чăваш ваттисем калани" сăвăсем çырнă.

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Вуламалли[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  1. «Чăваш литературин антологийĕ», кăларакансем: Д. В. Гордеев, Ю. А. Силэм. Шупашкар, 2003. ISBN 5-7670-1279-2 .
  2. Cироткин, М. Я. Николай Иванович Полоруссов (Шелеби) / М. Я. Сироткин. – Чебоксары : Чувашгосиздат, 1956. – 42 с.
  3. Артемьев, Ю. М. Иртет иккен ĕмĕр, пĕтет кунçул / Ю. М. Артемьев // Пурнăç чăнлăхĕпе сăнарсен илемĕшĕн / Ю. Артемьев. – Шупашкар, 1984. – С. 21–25.
  4. Артемьев, Ю. М. Н. И. Полоруссов (Шелепи) / Ю. М. Артемьев // XX ĕмĕр пуçламăшĕнчи чăваш литератури / Ю. М. Артемьев. – Шупашкар, 1992. – С. 11–19.
  5. Артемьев, Ю. М. Н. И. Полоруссов (Шелепи) / Ю. М. Артемьев // Емĕр пуçламăшĕ : 1900–1917 çулсенчи чăваш литература историйĕн очеркĕ / Ю. М. Артемьев. – Шупашкар, 1996. – С. 13–22, 289–290.
  6. Афанасьев, П. Шелепие : [сăвă] / П. Афанасьев // Пурăнатăп Атăл хĕрринче / П. Афанасьев. – Шупашкар, 1983. – С. 29–30.
  7. Давыдов–Анатри, В. Шелепие асăнса : [сăвă] / В. Давыдов–Анатри // Сăвăсем / В. Давыдов–Анатри. – Шупашкар, 1986. – С. 87.
  8. Долгов, В. Пултарулăхăн сӳнми çулăмĕ / В. Долгов // Хыпар. – 1997. – 3 авăн.
  9. Долгов, В. Чăваш халăх юрăçи / В. Долгов // Чăваш литературин сăн–сăпачĕ / В. Долгов. – Шупашкар, 1963. – С. 125–133.
  10. Иванов, Н. Пысăк чыспа, пысăк хисеппе / Н. Иванов // Тăван Атăл. – 1991. – № 5. – С. 65–69.
  11. Канюков, В. Ăшран тухакан сăмахпа / В. Канюков // Писатель ăсталăхĕ / В. Канюков. – Шупашкар, 1986. – С. 28–31.
  12. Кузнецов, И. Чăваш халăх поэчĕн – Н. И. Полоруссов–Шелепин пархатарлă ĕçĕсем / И. Кузнецов // Саманапа литература / И. Кузнецов. – Шупашкар, 1977. – С. 131–138.
  13. Шавлы, С. Виçĕ улăп / С. Шавлы // Кунçул сунталĕ умĕнче / С. Шавлы. – Шупашкар, 1980. – С. 175–179.
  14. Николай Шелепи : хыпарçăсем // Хыпар. – 1996. – 6 нарăс.
  15. Семенова, О. «Шелепи – çӳллĕ шайри сăвăç...» / О. Семенова // Хыпар. – 2001. – 24 çу.
  16. Симаков, В. Н. И. Шелепи тата Ваструк Иллипе Александр Кузьмин / В. Симаков // Хыпар. – 2001. – 7 çурла.
  17. Тимофеев–Ыхра, А. Н. Шелепи çырнă ача–пăча хайлавĕсенчи чĕр–чун тĕнчи / А. Тимофеев–Ыхра // Тăван Атăл. – 2001. – № 4. – С. 67–68.
  18. Юшков, С. Николай Шелепие аса илни / С. Юшков // Хыпар. – 2001. – 7 çĕртме.
  19. Дедушкин, Н. Поэтическое творчество в годы войны / Н. Дедушкин // Чувашская литература периода Великой Отечественной войны / Н. Дедушкин. – Чебоксары, 1962. – С. 23–25.
  20. Долгов, В. Пламя таланта / В. Долгов // Совет. Чувашия. – 1991. – 15 мая.
  21. Кедрова, Н. «Песня горе заглушала мне» / Н. Кедрова // Грани. – 2001. – 7 июня. – С. 4.
  22. Сироткин, М. Я. Николай Шелеби / М. Я. Сироткин // Ученые записки ЧГПИ. – Чебоксары, 1956. – Вып. 3. – С. 25–58.

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]