Айхи Геннадий Николаевич

«Википеди» ирĕклĕ энциклопединчи материал
Геннадий Айхи
Aigi g n.jpg
Çуралнă чухнехи ят: Геннадий Николаевич Лисин
Çуралнă вăхăт: 1934 çулхи çурлан 21-мĕшĕ
Çуралнă вырăн: Çĕньял ялĕ, Патăрьел районĕ,Чăваш АССР
Вилнĕ вăхăт: 2006 çулхи нарăсăн 21-мĕшĕ
Вилнĕ вырăн: Мускав, Раççей
Гражданлăх: Flag of the Soviet Union.svg →
Flag of Russia.svg
Ĕçлев тĕсĕ: Раççей, СССР, Чăваш сăвăçи, тăлмачĕ
Тĕлĕ: сюрреализм
Ĕçсен чĕлхи: чăваш, вырăс
Чыславсем:
Ӳнерпе литература орденĕн командорĕ (Франци)
Алпусни: Алпусни

Айхи Геннадий Николаевич (паспортри хушамачĕ Лисин, 1934 çулхи çурла уйăхĕн 21-мĕшĕ, Çĕньял, Патăрьел районĕ, Чăваш АССР2006 çулхи нарăсăн 21-мĕшĕ, Мускав), — чăваш сăвăçи, тăлмач.

1994 çулта Чăваш Енĕн халăх сăвăçи ятне тивĕçлĕ пулнă. 1989 çулта К.В.Иванов ячĕллĕ Чăваш Енĕн патшалăх премиĕн, 1972 çулта Франци академиĕн премиĕн, 1993 çулта Петрарка ячĕллĕ премийĕн (Германи), 1993 çулта Ылтăн кăшăл Стружски поэзи каçĕсен (Македони) тата 1996 çулта Кăнтăр Тироль премиĕн (Австри) лауреачĕ пулнă. 1998 çулта Ӳнерпе литература Орденĕн командорĕ (Франци) ятне тивĕçлĕ пулнă. 1987 çулта Андрей Белый ячĕллĕ парнене тивĕçнĕ. Митта Ваçлей ячĕллĕ парнен лауреачĕ[1].

Пурнăçĕ[тӳрлет | кодне тӳрлет]

1934 çулхи çурла уйăхĕн 21 Чăваш АССР кĕнĕ Патăрьел районĕнчи Çĕньял ялĕнче çуралнă.

Пулас сăвăç ачалăхне Чăваш çĕрĕнче тата Карел-Финн республикинче ирттернĕ.

Тахçан Карелире
Эп пулнă пиллĕкре[2].

1953 çулта Патăрьелти И.Я. Яковлев ячĕллĕ педагогика училищине, 1959 çулта А.М.Горький ячĕпе хисепленекен литература институтне вĕренсе пĕтернĕ. Литература институчĕнче Светлов Михайил Аркадьевич пултарулăх семинарĕнче вĕреннĕ.

1961—1971 çулсенче Айхи Мускаври Маяковский музейĕнче ĕçленĕ.

2006 çулхи нарăсăн 21-мĕшĕнче, чулай хушă чирленĕ хыççăн, Мускавра вилнĕ.

Ывăлĕ Алексей Айхи паллă кĕвĕçĕ.

Ӗçĕсем[3][тӳрлет | кодне тӳрлет]

Айхи сăввисен пуххин хуплашки

Пĕрремĕш «Аттесен ячĕпе» сăвă пуххи 1958 çулта пичĕтленсе тухнă.

Çавăн пекех çак кĕнекесене асăнмалла:

  • «Пĕтĕм пурнăçшăн çĕкленĕ музыка» (1962);
  • «Утăм» (1964);
  • «Чĕре тĕвĕ» (1975);
  • «Халал» (1988);
  • «Çурхи йĕпхÿ» (1990);
  • «Сăвăсемпе поэмă­сем» (1994).

Айхи нумай сăвăсене чăваш чĕлхи çине куçарнă. Çапла вăл «Франци поэчĕсем», «Венгри поэчĕсем», «Польша поэчĕсем» антологиĕсене пичĕтлесе кăларнă.

Айхи поэмисене С. Губайдулина кĕвĕленĕ.

Айхине куçараканĕсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Айхин чи лайăх сăввисене франци, швед, нимĕç, чех, словак, поляк, венгр тата ытти чĕлхесем çине куçарнă.

Франс чĕлхине ăна Леон Робель куçарнă.

Бэкстрём Анника швед тăлмачĕ. Швецире Fältens ögon (уй куçлă) чăваш антологийĕ пичетленсе тухнă. [4] Материалсене Айхи пуçтарнă.

Вуламалли[тӳрлет | кодне тӳрлет]

  • Ермакова Г. А. Поклон Айги. Ч., 1996;
  • Хузангай А. П. Поэт Айги и художники (Опыт философской интерпретации поэтического и художественного сознания). Ч., 1998.
  • Айги : материалы, исслед., эссе [сост. Ю. Орлицкий и др. ; ред. Е. Степанов]. – Москва : Издатель Е. Степанов, 2006. – Т. 1. – 223 с.
  • Айги : материалы, исслед., эссе [сост. Ю. Орлицкий и др. ; ред. Е. Степанов]. – Москва : Издатель Е. Степанов, 2006. – Т. 2. – 207 с.
  • Геннадий Айги. Поэзия тишины : CD–Rom / Нац. б-ка Чуваш. Респ. – Чебоксары, 2001.
  • Геннадий Айги в Интернет : аннот. путеводитель по сайтам / М-во культуры, по делам нац., информ. политики и архив. дела Чуваш. Респ., Нац. б-ка Чуваш. Респ. ; [ред. совет: М. В. Андрюшкина и др. ; сост. Т. А. Николаева]. – Чебоксары : Нац. б-ка Чуваш. Респ., 2010. – 36 с.
  • Ермакова, Г. А. Айги и Бодлер : [моногр.] / Г. А. Ермакова. – Чебоксары : Новое Время, 2009. – 167 с.
  • Ермакова, Г. А. Сакральное в лирике М. Сеспеля и Г. Айги : учеб.-метод. пособие / Г. А. Ермакова. – Чебоксары : Изд-во ЧГУ, 2007. – 59 с.
  • Ермакова, Г. А. Слово Айги : [моногр.] / Г. А. Ермакова. – 2-е изд., испр. и доп. – Чебоксары : Изд-во ЧГУ, 2007. – 372 с.
  • Ермакова, Г. А. Философские мотивы творчества Г. Айги и восприятие их читателем : Автореф. дис... канд. филолог. наук : Спец. (10. 01. 02) -литература народов Российской Федерации (чувашская литература) / Г. А. Ермакова ; Чуваш. гос. ун-т им. И. Н. Ульянова. - Чебоксары : Б.и., 1996. - 17 с. - Библиогр.: с.16. - См. текст
  • Ермакова, Г. А. Художественно-философский мир Айги : истоки, типологические параллели : [моногр.] / Г. А. Ермакова. – М. : ЦГЛ «РОН», 2004. – 383 с.
  • Ермакова, Г.А. Эстетические основы художественного мира Г. Н. Айги : автореф. дис... доктора. филолог. наук : спец. (10.01.02) - Литература народов РФ (чувашская литература) / Г. А. Ермакова ; Чуваш. гос. ун-т им. И. Н. Ульянова. - Чебоксары, 2004. - 38 с. - Библиогр.: с. 37-38 (25 назв.). - См. текст
  • Николаева, А. Н. Творящее Слово (о поэзии Г. Айги) / А. Н. Николаева (Чехми), Л. Н. Желудкина (Хавас). – Чебоксары, 2007. – 23 с.
  • Поэзия Г. Айги в оценке критиков : [хрестоматия литературовед. материалов для заоч. отд-ний фак. рус. филологии вузов] / [сост., вступ. ст. А.Н. Николаевой] ; сост., А. Н. Николаева. – Чебоксары : ЧГПУ, 2004. – 46 с.
  • Поэт от Бога, человек от земли : материалы респ. науч.-практ. конф., посвящ. 75-летию со дня рождения нар. поэта Чувашии Геннадия Айги, 19 сент. 2009 г. / [сост. М. Н. Бадина]. – Шумерля], 2009. – 225 с. : ил., портр.
  • Творчество Геннадия Айги: лит.-худож. традиция и неоавангард : материалы междунар. науч.-практ. конф., посвящ. LXXV-летию со дня рождения нар. поэта Чувашии Геннадия Айги, 17-18 сент. 2009 г., Чебоксары / Чуваш. гос. ин-т гуманит. наук ; [ред.-сост. А. П. Хузангай]. – Чебоксары : ЧГИГН, 2009. – 171 с.
  • Хузангай, А. П. Поэт Айги и художники : (опыт философской интерпретации поэтического и художественного сознания) / А. П. Хузангай. – Чебоксары : Руссика, Лик Чувашии, 1998. – 60 с. -
  • Ермакова, E. Çăлтăрсем çутӑлаççĕ çиçме / E. Eрмакова // Халăх шкулĕ = Нар. шк. – 1997. – № 4. – С. 87-90.
  • Ларионов, Н. Пултаруллă ентешĕмĕре аса илтерсе каш! кашлĕç чăрăшсем / Н. Ларионов // Чăваш хĕрарăмĕ. – 2009. – 19-25 авăн (№ 37). – С. 9.
  • Лисина, Е. Г. Айхине аса илсе / Е. Лисина // Тӑван Атӑл. – 2012. – № 2. – С. 91-94.
  • Лисина, Е. Çурла йĕрĕ / Е. Лисина // Хыпар. – 2010. – 25 нарăс. – С. 3.
  • Никифоров, Г. Манăçми Геннадий Айхи / Г. Никифоров // Хыпар. – 2010. – 25 нарăс. – С. 3.
  • Прокопьева, Р. Пастернак премийĕн пĕрремĕш лауреачĕ – чăваш поэчĕ / Р. Прокопьева // Хыпар. – 2000. – 26 çу.
  • Смирнова, Н. Айхи – тĕнче çынни / Н. Смирнова // Хыпар. – 2009. – 19 авăн. – С. 1, 4.
  • Смирнова, Н. «Эс пур» теекен шухăшпа / Н. Смирнова // Хыпар. – 2009. – 22 авăн. – С. 4.
  • Хусанкай, А. Аттесен ячĕпе / А. Хусанкай // Ялав. – 1996. – № 3. – С. 8.

2 Эспенлауб, В. Геннадий Айхи – шăплăх сăвăçи / Б. Эспенлауб // Хыпар. – 2000. – 19 утă.

  • Юмарт, Г. Айхипе пĕрле / Г. Юмарт // Çамрăксен хаçачĕ. – 2009. – 20 нарăс (№ 6). – С. 10.
  • Юмарт, Г. Тĕнче шайĕпе / Г. Юмарт // Ялав. – 1994. – № 8. – С. 2.
  • Яковлева, Н. «Айхи çав тери ирĕклĕ çынччĕ» / Н. Яковлева // Хыпар. – 2009. – 25 нарăс. – С. 4.
  • Айги Геннадий Николаевич (Лисин) // Батыревская энциклопедия. – Чебоксары, 2005. – С. 15.
  • Артемьев, Ю. М. Айги Геннадий Николаевич / Ю. М. Артемьев // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 52.
  • Афанасьев, П. Айги (Лисин) Геннадий Николаевич // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 10-12.
  • Березовчук, Л. Тишина–и–поэзия, или пейзаж после битвы / Л. Березовчук // Совет. Чувашия. – 2000. – 10 окт.
  • Владимирова, О. Г. К вопросу об особенностях стихосложения поэзии Г. Айги в 50-е годы ХХ века / О. Г. Владимирова // Актуальные проблемы обучения языкам и литературе в современных условиях : материалы Межрег. науч.-практ. конф., посвящ. 70-летию со дня рождения В. Г. Хлебниковой, 14 нояб. 2008 г., Чебоксары. – Чебоксары, 2009. – С. 125-130.
  • Ворошильская, Н. Встречи с Айги / Н. Ворошильская // Новая Польша. – 2006. – № 4. – С. 51-52.
  • Гаревская, Е. Бессмертный мир Айги / Е. Гаревская // Культура. – 2006. – 2-15 марта (№ 9). – С. 5.
  • Ермакова, Г. А. Истоки мотивов света, огня в художественном мире М. Сеспеля и Г. Айги / Г. А. Ермакова // Вестн. Чуваш. ун-та. Гуманит. науки. – 2010. – № 4. – С. 238-241.
  • Ермакова, Г. А. Типологическая общность художественного мира Г. Н. Айги и философских идей Тейяр де Шардена / Г. А. Ермакова // Ашмаринские чтения : материалы межрегион. науч. конф. (21-22 окт. 2004 г., Чебоксары). – Чебоксары, 2005. – С. 181-193.
  • Иванов, Б. Память об абсолютном поэте / Б. Иванов // Совет. Чувашия. – 2009. – 21 февр. – С. 3.
  • Кириллова, Р. Слово поэта живет / Р. Кириллова // Совет. Чувашия. – 2009. – 19 сент. – С. 2.
  • Лейдерман, Н. Л. Неофутуризм (В. Казаков, В. Соснора, Г. Айги) // Лейдерман, Н. Л. Современная русская литература : 1950–1990–е годы / Н. Л. Лейдерман, М. Н. Липовецкий. – М., 2003. – Т. 1 : 1953–1968. – Из содерж. : Геннадий Айги. С. 387-391. - См. текст
  • Новиков, Вл. Поэзия 100 %. Мир Геннадия Айги / Вл. Новиков // Геннадий Айги. Научно-вспомогательный указатель. – Чебоксары, 2004. – Ч. 1. – С. 6-17.
  • Пагани-Чеза, Д. Заметки по исследованию чувашского мира в поэзии Геннадия Айги / Д. Пагани-Чеза // Лик Чувашии. – 1997. – № 2. – С. 111-126.
  • Поэт остается с нами / фот. В. Романова // Совет. Чувашия. – 2006. – 31 марта.
  • Светлой памяти Айги Геннадия Николаевича // Совет. Чувашия. – 2006. – 22 февр. – С. 3.
  • Франс, П. Памяти Геннадия Айги / П. Франс // Ведомости Чуваш. Респ. – 2006. – 28 марта - 3 апр. (№ 13). – С. 15.
  • Франс, П. Перевод как средство достижения единства / П. Франс // Ҫулталăк кĕнеки = Календарь года: 2009. – Чебоксары, 2008. – С. 151-157.
  • Хузангай, А. «А чистым бого-голосом» / А. Хузангай // Халăх шкулĕ = Нар. шк. – 1994. – № 4. – С. 68-73.
  • Хузангай, А. П. Айги Геннадий Николаевич / А. П. Хузангай // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2006. – Т. 1 : А-Е. – С. 38.
  • Хузангай, А. Вопрошание о Боге / А. Хузангай // Новое лит. обозрение. – 2006. – № 3. – С. 217-222. – Библиогр. в примеч. - См. текст

Асăрхавсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]

Каçăсем[тӳрлет | кодне тӳрлет]